Vijfentwintig docenten ontvangen Senior Kwalificatie Onderwijs
Op maandag 12 januari ontvingen maar liefst vijfentwintig gedreven docenten hun Senior Kwalificatie Onderwijs (SKO). Vijf van hen vertellen wat het traject hen heeft opgeleverd en delen hun visie op wat ‘goed onderwijs’ inhoudt.
Bernard Bernards, universitair docent bij het Instituut Bestuurskunde
‘Als je al mijn onderwijsrollen bij elkaar optelt, geef ik inmiddels zo’n negen jaar les. De SKO leek me een mooie manier om daar een verdieping in aan te brengen, ook omdat je samen met andere ambitieuze, gemotiveerde docenten komt te zitten en ervaringen uitwisselt. Daarnaast krijg je ruimte om eens uit te zoomen en te reflecteren op wat je als docent allemaal doet, en waarom. Ik denk nu bewuster na over de inrichting van vakken en hoe alles op elkaar aansluit. Zo hoeft bijvoorbeeld niet elk vak een presentatie, paper én een tentamen te bevatten. En je kunt studenten ook kennis bijbrengen zonder altijd alles te toetsen.
‘We moeten het menselijke contact in het onderwijs niet verliezen.’
Ik vind het een voorrecht dat je als docent elk jaar opnieuw een groep studenten iets kunt meegeven dat jij heel belangrijk vindt. Goed onderwijs betekent voor mij dat je kunt inspireren en enthousiasmeren, studenten kunt meenemen in je verhaal, en ervoor zorgt dat studenten zich als individu gezien voelen. Juist nu, met alle ontwikkelingen rondom digitale colleges en AI, moeten we dat menselijke contact in het onderwijs niet verliezen.’
Anne Land-Zandstra, universitair hoofddocent bij Science Communication & Society (SCS)
‘Ik ben in mijn hele universitaire carrière al geïnteresseerd geweest in educatie. Binnen en buiten mijn eigen vakken denk ik vaak mee over het verbeteren van onderwijs, en dat vind ik eigenlijk een van de leukste aspecten van mijn baan. Het leek me mooi om daar met de SKO een verdieping op aan te brengen. Daarnaast voelde dit certificaat als waardering voor het docentschap – werk dat ook heel belangrijk is, maar aan de universiteit toch minder vaak wordt gevierd dan publicaties en beurzen. Het was heel inspirerend om in overleg met andere SKO’ers op papier te zetten wat ik de afgelopen jaren heb gedaan; al had ik het ook wel interessant gevonden om in dit traject ook actief met onderwijsvernieuwing aan de slag te gaan. Ook heeft het me aan het denken gezet over wat het betekent om een SKO behaald te hebben en welke leiderschapspositie in het onderwijs ik zou kunnen vervullen.
‘Meedenken over het verbeteren van onderwijs vind ik een van de leukste aspecten van mijn baan.’
In mijn onderwijsvisie wil ik studenten ondersteunen om zich te ontwikkelen tot kundige, kritische, onafhankelijke en gelukkige professionals. Een student moet zich gehoord voelen, en niet zomaar een nummertje zijn in de groep. Ik probeer daarom bijvoorbeeld ieders naam te leren en ruimte te geven voor eigen inbreng. Dat lijkt iets kleins, maar voor mij vaart goed onderwijs op menselijk contact en interactie met elkaar.’
Karin Nijenhuis, docent, docentcoach en voorzitter van de masteropleiding African Studies
‘Onderwijsinnovatie is voor mij altijd al een belangrijk onderwerp geweest. In 2023 kreeg ik bijvoorbeeld een Comenius Senior Fellowship voor een project rondom het integreren van dialoog als onderwijsvorm om het studentenwelzijn te verbeteren. De SKO voelde hierdoor eigenlijk als een soort erkenning voor iets waar ik al mee bezig was. Tegelijkertijd ben ik door dit traject meer samenhang gaan zien in alles waar ik de afgelopen jaren aan heb gewerkt. Ik dacht dat ik wel wist wat mijn onderwijsvisie was, maar zodra ik begon te schrijven, werd het toch nog best een zoektocht. Naast mijn doelen rondom dialoog en studentenwelzijn heb ik voor mezelf uiteindelijk ook een tweede leerlijn geformuleerd rondom het betrekken van de beroepspraktijk en het overbrengen van communicatievaardigheden.
‘Ik ben meer samenhang gaan zien in alles waar ik de afgelopen jaren aan heb gewerkt.’
Ik sta door dit traject niet heel anders voor de groep, maar heb wel meer zelfvertrouwen gekregen: ik weet nu zeker dat ik iets heb toe te voegen aan het universitair onderwijs. Er is een roep om meer verbinding en dialoog, om minder polarisatie. Als je studenten dat kan bijbrengen, dan is dat veel meer dan alleen kennisoverdracht. Daar zit voor mij de passie.’
Ritanjan Das, universitair docent aan het Instituut voor Regiostudies
‘Als je jaar in, jaar uit lesgeeft, kom je op een gegeven moment in een vaste routine terecht. Dit traject was een prettige afwisseling daarop, en een fijne opfrisser. Het op papier zetten van mijn onderwijsvisie was niet iets heel nieuws, omdat ik iets soortgelijks aan het voorbereiden was in het Verenigd Koninkrijk ter voorbereiding op mijn senior fellowship aan de UK Higher Education Academy. Maar het gaf me wel de kans om weer eens na te denken over waarom ik eigenlijk lesgeef en wat ik studenten probeer mee te geven, los van bepaalde specifieke theorieën en ideeën. Daarbij werd ik er ook weer aan herinnerd hoe cruciaal het is om een divers klaslokaal mogelijk te maken, waar allerlei verschillende stemmen gehoord mogen worden in een veilige omgeving. En hoe leren vooral een samenwerkingsproces is, waarbij mijn rol niet zozeer is om studenten te vertellen hoe iets in elkaar zit, maar eerder hoe we dat met elkaar kunnen verkennen.
‘Leren is toch vooral een samenwerkingsproces.’
Ik denk dat studenten een college, les of vak altijd met meer nieuwsgierigheid moeten verlaten dan toen ze binnenkwamen. Als ik hen kan motiveren om relevantere vragen te stellen, diep na te denken en te proberen de fundamentele redenen achter wat er in de wereld gebeurt te onderzoeken, dan is dat voor mij waar goed onderwijs om draait.’
Pieter Barnhoorn, huisarts-seksuoloog, LUMC
‘Mijn visie op onderwijs is nauw verbonden met mijn visie op de zorg. Ik zie het als mijn doel, mijn missie, misschien zelfs wel mijn roeping, om menselijkere dokters af te leveren. En goed onderwijs kan daar zeker aan bijdragen. Goed onderwijs gaat namelijk over veel meer dan het aanleren van kennis en vaardigheden zoals een prik zetten, een spiraaltje inbrengen of knie onderzoeken.
‘Goed onderwijs gaat over veel meer dan het aanleren van kennis en vaardigheden.’
Ik ging er eerst van uit dat ik voor het SKO-traject gewoon mijn onderwijsblok zou moeten beschrijven, maar mijn geweldige begeleider Liesbeth Adelmeijer spoorde mij aan om juist mijn ideeën over die professionaliteit en professionele identiteitsvorming, over die bijdrage aan menselijke dokters, als rode draad te kiezen voor het portfolio. Toen ik daarover kon schrijven, werd het leuk, veel leuker dan ik van tevoren had bedacht. Dus tegen collega’s die de SKO overwegen zou ik willen zeggen: doen! Het is het echt een heel mooi traject, en een verdieping van je docentschap.’
Deze docenten ontvingen op 12 januari hun Senior Kwalificatie Onderwijs:
Faculteit Rechtsgeleerdheid
- Michael Klos
- Laurens van Apeldoorn
- Marije Schneider
Faculteit Governance and Global Affairs
- Caroline Archambault
- Kai Hebel
- Bernard Bernards
Faculteit Geesteswetenschappen
- Evert Jan van Leeuwen
- Zhaole Yang
- Maarten van Leeuwen
- Ritanjan Das
- Alistair Kefford
- Jacqueline Hylkema
- Arnout van Ree
- Karin Nijenhuis
- Looi van Kessel
Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen
- Anne Land-Zandstra
- Dennis Hetterscheid
Faculteit Sociale Wetenschappen
- Joanne Mouthaan
Leids Universitair Medisch Centrum
- Vanessa van Harmelen
- Nienke Boogaard
- Pieter Barnhoorn
- Esther Hamoen
- Raymond Noordam
- Jos Rohling
- Merel van Diepen
Senior Kwalificatie Onderwijs
De SKO is een kwalificatie voor docenten die een leidende rol spelen in de ontwikkeling en vernieuwing van het onderwijs op curriculumniveau, dus overstijgend aan het eigen vakgebied. Hiervoor moeten docenten een portfolio maken, waarin zij laten zien dat zij voldoen aan vier eindtermen:
- Handelen vanuit de academische onderwijsomgeving;
- Een didactisch ontwerp maken en uitwerken met oog voor de context van een curriculum;
- Onderwijs voorbereiden en uitvoeren;
- Impact op het onderwijs binnen een of meer opleidingen die het eigen onderwijs overstijgt.
Daarnaast gelden de vereisten dat een docent al een Basiskwalificatie Onderwijs (BKO) heeft, tenminste vijf jaar universitair onderwijs heeft gegeven in verschillende vakken en leerjaren, en daarbij verschillende onderwijsvormen heeft toegepast. Bovendien moet een docent kunnen laten zien dat hij / zij recent initiatieven heeft ontwikkeld en bijdragen heeft geleverd die impact hebben op het onderwijs binnen een of meer opleidingen die het eigen onderwijs overstijgt.
Interviews: Evelien Flink
Banner: Danique ter Horst