Universiteit Leiden

nl en
Tijdens het bezoek aan Leiden op 17 juli 1989 zwaait president Bush voor het Academiegebouw naar het publiek.
Fotocollectie Anefo/Nationaal Archief

Amerikaanse presidenten en hun speciale band met Leiden

President John Quincy Adams studeerde in Leiden. Zijn vader John Adams, ook president, lobbyde voor erkenning van de jonge Verenigde Staten en kreeg hier hulp van hoogleraar en uitgever Johan Luzac. En wat hebben de presidenten Bush en Obama met Leiden?

Sporen in stad en universiteit

De 45e Amerikaanse president, Donald Trump, wordt op 20 januari ingezworen. Een mooie aanleiding om stil te staan bij de bijzondere band die diverse van zijn voorgangers met Leiden en de universiteit hadden. Welke sporen zijn er nog? 

Het huis aan de Langebrug 45 waar John Quincy Adams woonde met zijn broer Charles.

Studentenhuis van John Quincy Adams

Het aardekleurige hoekhuis aan de Langebrug, nummer 45, was ooit het studentenhuis van John Quincy Adams (1767 - 1848). Hij was van 1825 tot 1829 de zesde president van de Verenigde Staten. Hiermee trad hij in de voetsporen van zijn vader John Adams, de tweede president van de VS. Adams sr. hoorde samen met onder andere Thomas Jefferson tot de opstellers van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring. Vader John nam zijn zoons John Quincy en Charles mee naar Europa toen hij er ambassadeur werd. Zijn missie was steun verwerven voor de nieuwe Amerikaanse staat. Na Frankrijk verhuisde het gezin naar Nederland waar John Adams twee jaar werkte. Aanvankelijk woonden ze allen in Amsterdam, maar vader John vond Leiden een betere plek voor zijn zoons en stuurde hen naar de oudste universiteit van het land.  

De Declaration of Independance was op 4 juli 1776 door het Continental Congress aanvaard en daarmee was de oprichting van de Verenigde Staten van Amerika een feit. John Adams staat helemaal links bij de tafel, in bruin kostuum. Foto: Wikimedia

Inschrijving Leidse universiteit

In januari 1781 schreven John Quincy en zijn broer Charles zich in bij de Leidse universiteit. In de Universiteitsbibliotheek ligt nog altijd het inschrijfregister uit die tijd. Bij nummer 146 staat ‘Johannes Quincy Adams, Americanus’. Hij was toen slechts 13 jaar, maar dat was niet een volkomen ongebruikelijke inschrijfleeftijd in die tijd. Jan Postma, oud-burgemeester van Leiden, reconstrueerde in zijn artikel ‘John Adams en zijn Leidse vrienden’ het verblijf van de familie Adams (Jaarboekje voor geschiedenis en oudheidkunde van Leiden en omstreken, 2011). Dat deed Postma onder andere aan de hand van hun brieven en dagboeken. 

Het inschrijfregiser van de universiteit. Bij nr 146 staat ‘Johannes Quincy Adams, Americanus’. Zijn broer Charles staat vermeld achter nummer 148. Foto: Bijzondere Collecties Universitaire Bibliotheken Leiden

‘In Leiden is het gezelschap netter en de conversatie beter’

Adams schreef aan zijn in Amerika verblijvende vrouw Abigail dat hij zijn secretaris met beide zoons naar Leiden had gestuurd ‘om daar enige tijd te gaan wonen en onder uitstekende leermeesters hun Latijnse en Griekse studies voort te zetten, en colleges bij te wonen van de beroemde hoogleraren aan die universiteit. Het is daar veel goedkoper dan hier (Amsterdam), de lucht is er oneindig veel zuiverder, het gezelschap netter en de conversatie beter. Wetenschappelijk gezien staat de universiteit waarschijnlijk op minstens even hoog plan als welke in Europa ook’. 

John Quincy Adams op 29-jarige leeftijd. Portret: Wikimedia 

Inspiratie voor Amerikaanse universiteiten

Vooral John Quincy bleek een goede student die colleges in oude talen, medicijnen en recht volgde. In zijn brieven stelde hun vader telkens vragen over hun studie, de hoogleraren en de inrichting van de universiteit, omdat hij op zoek was naar inspiratie voor de inrichting van Amerikaanse universiteiten. 

Samenwerking met hoogleraar en uitgever Luzac

Volgens Postma is vader Adams beïnvloed door zijn contacten met Leidse hoogleraren, notabelen en geestelijken in die tijd. Zo sloot hij een levenslange vriendschap met uitgever en hoogleraar Johan Luzac (1746-1807) die later rector magnificus werd van de universiteit. Luzac gaf de Franstalige krant Gazette de Leyde uit. De krant genoot internationaal aanzien vanwege de degelijke berichtgeving over internationale ontwikkelingen en werd zowel in Europa als in Amerika gelezen. Luzac berichtte in zijn krant over de jonge Amerikaanse staat. In 1781, het jaar van hun verblijf in Leiden, had Groot-Brittanië zich overgegeven in de onafhankelijkheidsoorlog. Luzac hielp Adams met de uitgave van geschriften die pleitten voor erkenning van de Verenigde Staten door de Republiek.

Pleitnota aan de Staten-Generaal

Adams kwam dikwijls langs in Leiden en één keer verbleef hij er zelfs zes weken. In het huis aan de Langebrug schreef hij een belangrijke pleitnota aan de Staten-Generaal van de Republiek waarin hij refereerde aan het tolerante klimaat in Leiden waardoor de Pilgrim Fathers - waarvan de familie Adams afstamde - er in de 17e eeuw hun toevlucht vonden. De Republiek ging overstag en was na Frankrijk en Spanje het derde land in Europa dat de strijd tegen Engeland steunde. Dat was belangrijk want de jonge staat probeerde leningen te krijgen in Europa. Adams en Luzac hielden hun hele leven contact met elkaar en schreven beiden over de ontwikkelingen in hun eigen land. 

 Luzac kwam om bij de Leidse buskruitramp op 12 januari 1807. Een Amerikaanse delegatie schonk in 1909 een gedenkteken voor de gevel van Luzacs voormalige woonhuis op Rapenburg 112. Foto: W. Devilee/Erfgoed Leiden en Omstreken

Terugkeer naar VS

Naar verluidt leerde zoon John Quincy in Leiden vloeiend Nederlands spreken, maar zijn verblijf duurde niet lang. Een jaar later reisde hij al naar Rusland voor diplomatieke werkzaamheden. Na een jarenlang verblijf in Europa keerde het gezin terug naar de VS waar John Adams na George Washington de tweede president werd (van 1797 tot 1801). 

Opnieuw een president in de familie

Zoon John Quincy studeerde rechten in Harvard en was, net als zijn vader, ambassadeur in Nederland (1794-1797). Na een ministerspost op Buitenlandse Zaken schopte ook hij het in 1825 tot president. Een succes werd dat niet. Adams jr. wilde een sterk centraal gezag, maar de staten accepteerden dat niet. Na zijn eerste ambtstermijn nam hij plaats in het Congres en later in het Huis van Afgevaardigden. Hij ontwikkelde zich als een fel pleitbezorger van de afschaffing van slavernij.

Negen presidenten stammen af van Leidse pilgrims

Indirect hebben maar liefst negen Amerikaanse presidenten een band met Leiden. Zij stammen af van de Pilgram Fathers, de groep Engelse puriteinse protestanten die in 1609 via Amsterdam naar Leiden vluchtte vanwege een conflict met de Engelse staatskerk. Velen van hen vertrokken in 1620 naar Amerika om daar hun eigen kolonie te stichten. In de Verenigde Staten gelden ze als de Founding Fathers van het moderne Amerika. 

Bush en Obama

Volgens genealogisch onderzoek, bevestigd door de New England Historic Genealogical Society in Boston, stamt president Barack Obama via zijn moederskant rechtstreeks af van de Leidse pilgrimfamilie Blossom. Thomas en Anne Blossom hadden zes kinderen waaronder Elizabeth en Peter. Obama is een verre nazaat van Elizabeth. Opvallend genoeg stammen de oud-presidenten George Bush senior en junior af van zoon Peter. Obama en Bush zijn dus verre familie van elkaar! Ook de presidenten  Johan Adams en John Quincy Adams, Ulysses Grant, Calvin Coolidge, Zachary Taylor en Franklin Delano Roosevelt zijn nazaten van de Leidse Pilgrims. 

 Tijdens het bezoek aan Leiden op 17 juli 1989 zwaait president Bush voor het Academiegebouw naar het publiek. Foto: Anefo/Nationaal Archief

Bezoek president Bush aan Leiden

President George Bush sr. refereerde aan zijn verre voorouders toen hij op 17 juli 1989 Leiden bezocht. Hij hield een toespraak in de Pieterskerk waar Leidse Pilgrim Fathers begraven zijn. ‘And it was here in Leiden that the Pilgrims came to escape persecution - to live, work, and worship in peace. In the shadow of the Pieterskerk, they found the freedom to witness God openly and without fear. (…) And it was from this place the Pilgrims set their course for a New World. In their search for liberty, they took with them lessons learned here of freedom and tolerance.’

Van de komende Amerikaanse president, Donald Trump, zijn vooralsnog geen tastbare sporen gevonden in Leiden.

(LvP)