Promotie
From Surprise to Sense: Automatic and Effortful Processes in Reading and Learning
- A. de Bruïne
- Datum
- woensdag 14 oktober 2026
- Tijd
- Locatie
-
Academiegebouw
Rapenburg 73
2311 GJ Leiden
Promotor(en)
- Prof.dr. P.W. van den Broek
- dr. D.D. Jolles
Samenvatting
Tijdens het lezen proberen we voortdurend nieuwe informatie te verbinden aan wat we al weten. Meestal gaat dat vrijwel vanzelf. Maar soms botst nieuwe informatie met wat we eerder lazen of dachten te weten. Denk aan een detectiveverhaal waarin de persoon die je al hoofdstukkenlang verdenkt, ineens onschuldig blijkt. Wat gebeurt er dan met je eerdere interpretatie? En wanneer passen we ons begrip of onze kennis daadwerkelijk aan?
In vijf experimenten onderzocht ik hoe mensen omgaan met tegenstrijdige, corrigerende en verrassende informatie. Deelnemers lazen teksten of kregen nieuwe feiten te zien. Door hen tegelijkertijd een extra taak te laten uitvoeren, onderzocht ik wat er gebeurt wanneer er minder mentale ruimte beschikbaar is om informatie zorgvuldig te verwerken.
De resultaten laten zien dat het omgaan met tegenstrijdige informatie mentale capaciteit vraagt. Onder cognitieve belasting reageren lezers minder sterk op tegenstrijdigheden en lukt het minder goed om corrigerende informatie direct in hun begrip van een tekst te verwerken. Opvallend is dat zulke informatie niet verloren hoeft te gaan: wanneer er later weer mentale ruimte ontstaat, kunnen lezers hun begrip alsnog aanpassen. Ook blijkt dat informatie onthouden niet hetzelfde is als ervan leren. Verrassende informatie wordt vaak goed onthouden, maar of mensen nieuwe informatie daadwerkelijk in hun kennis opnemen, hangt sterk af van hoe geloofwaardig zij die vinden. Zelfs informatie die zij niet geloven, kan latere oordelen toch enigszins beïnvloeden.
Deze bevindingen zijn relevant in een samenleving waarin we dagelijks grote hoeveelheden, soms tegenstrijdige informatie moeten beoordelen.
Proefschriften
Ongeveer een week na de promotie zijn proefschriften van Leidse promovendi digitaal beschikbaar via het Leids Repositorium. De proefschriften op deze site zijn vrij toegankelijk. Alleen in sommige gevallen rust er een tijdelijk embargo op een proefschrift en wordt het proefschrift pas later volledig beschikbaar gesteld.
Persvragen (alleen journalisten)
071 - 527 1521
nieuws@leidenuniv.nl
Algemene informatie
Bureau Pedel
pedel@bb.leidenuniv.nl
071 527 7211