Vidi-beurs voor elf onderzoekers van de Universiteit Leiden
NWO-subsidie
Elf onderzoekers van de Universiteit Leiden krijgen een Vidi-beurs van de NWO. Met behulp van deze financiering van maximaal 850.000 euro kunnen talentvolle wetenschappers een eigen onderzoekslijn verder ontwikkelen en hun eigen onderzoeksgroep opstarten of uitbouwen.
De Vidi is een persoonsgebonden wetenschappelijke beurs die zich richt op onderzoekers die hun leiderschap verder ontwikkelen. De projecten die financiering ontvangen, richten zich dan ook op de meest uiteenlopende onderwerpen.
Nieuwe mogelijkheden voor het ontwerpen van geneesmiddelen
Marta Artola Perez de Azanza (Leids Instituut voor Chemisch Onderzoek)
Met haar project wil Artola Perez de Azanza een nieuwe klasse moleculen ontwikkelen die op een nauwkeurige en gecontroleerde manier met enzymen kunnen reageren. Door bestaande chemische benaderingen uit te breiden en deze innovatieve tools te ontwikkelen, kunnen wetenschappers beter begrijpen hoe eiwitten functioneren. Dat opent nieuwe mogelijkheden voor het ontwerpen van geneesmiddelen, waaronder nieuwe antibiotica.
De stille aanloop naar auto-immuunziekten
Rachel Knevel (LUMC)
Reumatische aandoeningen zijn auto-immuunziekten die vaak jaren voor de eerste klachten beginnen. Omdat vroege symptomen vaag zijn, is weinig bekend over die beginfase. In dit project ontwikkelen onderzoekers computermodellen die vroege signalen leren herkennen in medische dossiers zoals huisartsbezoeken, labuitslagen en klinische aantekeningen. Het model actualiseert de risico-inschatting bij elk zorgcontact. Zo wordt de ziekteontwikkeling eerder zichtbaar. De hoop is om hiermee in de toekomst reumatische auto-immuunziektes te voorkomen. De aanpak is ook toepasbaar op andere zeldzame aandoeningen.
Het visualiseren van de stroom van kwamtumgolven
Kaveh Lahabi (Leids Instituut voor Onderzoek in de Natuurkunde)
Elektronen in gewone metalen gedragen zich als individuele deeltjes. In kwantummaterialen kunnen de elektronen samenkomen en zich meer gedragen als een enkele golf. Op dit moment begrijpen onderzoekers niet hoe deze golf ontstaat. De onderzoekers willen een microscoop bouwen die precies kan visualiseren hoe deze golf stroomt, met als doel om de kwantummechanische aard van materialen te ontrafelen.
Verborgen chemie in de ruimte
Thanja Lamberts (Leids Instituut voor Chemisch Onderzoek/Sterrewacht Leiden)
De ruimte tussen de sterren lijkt misschien leeg, maar herbergt een verborgen chemie op kleine stofdeeltjes die bedekt zijn met ‘ijs’. Recente waarnemingen met de James Webb-ruimtetelescoop geven gedetailleerd inzicht in de hoeveelheid eenvoudige moleculen in dit ijs zoals water, koolmonoxide en kooldioxide. Hoe die reageren onder invloed van kosmische straling wordt nog steeds niet goed begrepen. Met computersimulaties willen onderzoekers ontrafelen hoe straling chemische veranderingen in deze ijzige omgevingen aandrijft. Dit helpt om te begrijpen hoe de bouwstenen van planeten, en van het leven, ontstaan in de ruimte.
Hoe herkennen bacteriën een virus op basis van DNA-structuur?
Luuk Loeff (LUMC)
Bacteriën worden voortdurend aangevallen door virussen en gebruiken afweersystemen om binnendringend DNA te vernietigen. De meeste bekende systemen herkennen specifieke patronen in het DNA, maar recent onderzoek laat zien dat sommige systemen ook de vorm van DNA kunnen detecteren. In dit project wordt onderzocht hoe bacteriën DNA van een virus herkennen op basis van structuur en hoe virussen deze herkenning ontwijken. Met experimenten worden nieuwe principes van immuunherkenning blootgelegd, die op termijn kunnen bijdragen aan toepassingen in de biotechnologie.
Blijvende verhalen tussen verafgelegen eilanden
Annachiara Raia (Afrika-Studiecentrum/Centre for the Arts in Society)
Met collega’s onderzoekt Raia hoe verhalen zich over grenzen verplaatsen en literaire en religieuze verbindingen smeden tussen eilandgemeenschappen. Centraal staan het ruim 3000 jaar oude verhaal van Jozef en andere verhalen die circuleren tussen de eilanden Lamu, Madagaskar en Java. De onderzoekers analyseren hoe deze verhalen reizen, opnieuw worden verteld en worden gevormd door de verschillende locaties. Zo laten zij zien hoe verhalen, ondanks hun kwetsbaarheid voor verlies en fragmentatie, voortleven als middel om geschiedenis, de wereld, en menselijk handelen te duiden.
Echo’s van de pest
Rachel Schats (Archeologie)
Met het project Echo’s van de pest onderzoekt Schats hoe pestuitbraken het leven in Nederland tussen 1350 en 1850 beïnvloedden. Door menselijke resten, oud DNA en historische bronnen te combineren, wordt onderzocht wie er tijdens deze epidemieën stierf en waarom. Door pestziekenhuizen te vergelijken met gewone begraafplaatsen laten de onderzoekers zien hoe ziekte, leefomstandigheden en ongelijkheid samenhingen. Zo ontstaat een beter beeld van hoe epidemieën in het verleden om zich heen grepen en waarom sommige mensen kwetsbaarder waren dan anderen.
Hoe vormden complexe samenlevingen zich in onvoorspelbare woestijnlandschappen?
Jennifer Swerida (Archeologie)
Op veel plaatsen in de antieke wereld floreerden gemeenschappen in woestijnomgevingen waar de beschikbaarheid van water en andere hulpbronnen onvoorspelbaar was. Swerida en collega’s onderzoeken hoe mensen zich aanpasten aan deze omstandigheden. Rondom de UNESCO-site Bat in Oman combineren de onderzoekers archeologie met een innovatieve methode om kortetermijnveranderingen in de lokale milieuomstandigheden te reconstrueren. De resultaten bieden nieuwe inzichten in hoe complexe samenlevingen zich vormden in tijden van klimaatonzekerheid. Een geschiedenisles met grote relevantie voor onze wereld nu.
Sociale kantelpunten: hoe anders denken over sociale verandering kan aanzetten tot klimaatactie
Anne Urai (Psychologie)
Klimaatverandering vraagt om ingrijpende gedragsverandering en sociale kantelpunten, plotselinge verschuivingen in sociale normen, kunnen hierbij een sleutelrol spelen. In dit project wordt onderzocht of en hoe verwachtingen over zulke veranderingen menselijk gedrag beïnvloeden. Met computermodellen, laboratoriumspellen en experimenten testen de onderzoekers of de verwachting van een kantelpunt ervoor zorgt dat mensen eerder trends opmerken en hier vervolgens naar handelen, waarmee ze zelf het sociale kantelpunt in gang zetten.
Waar komen de verschillen in behandelreactie bij auto-immuunziekten vandaan?
Maartje Huijbers (LUMC)
Auto-immuunziekten ontstaan wanneer het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt. Ondanks vooruitgang in kennis en behandeling hebben veel patiënten ernstige klachten, en verschillen ziekte-ernst en behandelreactie sterk. In dit project wordt onderzocht waar deze verschillen vandaan komen door de schadelijke antistoffen in het bloed te analyseren en hun effect op lichaamsfuncties in kaart te brengen. Ook ontwikkelen de onderzoekers een nieuw model dat chronische auto-immuunziekten nabootst, om therapieën realistischer te testen. De resultaten kunnen bijdragen aan betere diagnostiek en meer gepersonaliseerde behandelingen.
Waarom darmontsteking niet uitgaat bij de ziekte van Crohn en colitis
Vincent van Unen (LUMC)
Het aantal mensen met de ziekte van Crohn en colitis neemt wereldwijd toe. Bij veel patiënten blijft de darm ontstoken ondanks behandeling. Van Unen en collega’s onderzoeken of een bepaalde groep afweercellen hierbij een sleutelrol spelen. Ze brengen in kaart hoe deze cellen ontsporen, waarom sommige patiënten niet goed reageren op therapie en hoe dat mogelijk kan worden verbeterd. Met behulp van darmbiopten, geavanceerde celanalyses en mini-darmmodellen zoeken zij naar aanknopingspunten voor een meer gerichte behandeling bij patiënten.