De uitstoot door voeding verschilt enorm per stad, deze nieuwe tool laat zien waarom
Duurzaamheid
Een duurzamer dieet kan de uitstoot door voedsel in steden als Amsterdam halveren, terwijl in Dhaka en Delhi de nadruk meer moet liggen op duurzamere voedselproductie en betere toegang tot voedsel. Een nieuwe Leidse database laat zien dat steden verschillende aanpakken nodig hebben voor een duurzamer voedselsysteem.
Onderzoekers van het Centrum voor Milieuwetenschappen (CML) onderzochten de klimaatimpact van eetpatronen in steden over de hele wereld. Daarvoor ontwikkelden zij een databank die de uitstoot van broeikasgassen door voedselconsumptie in 12.228 steden in 159 landen in kaart brengt.
Uit het onderzoek blijkt dat de 200 grootste steden van de wereld samen verantwoordelijk zijn voor bijna de helft van de wereldwijde uitstoot die samenhangt met voedsel in stedelijk gebied. Maar de oorzaken van die uitstoot verschillen sterk per stad.
Niet overal hetzelfde recept
De onderzoekers keken naar de effecten van het EAT-Lancet-dieet, een internationaal veelbesproken voedingspatroon dat gezondheid en duurzaamheid combineert. In welvarende steden blijkt zo'n dieet de uitstoot vaak fors te verminderen.
‘In Nederland valt vooral winst te behalen door bijvoorbeeld minder vlees te eten.’
‘In Nederland zijn de voedselketens al relatief efficiënt’, zegt onderzoeker Hongyi Cai. ‘Daarom valt vooral winst te behalen door bijvoorbeeld minder vlees te eten. Voor Amsterdam kan een overstap naar het EAT-Lancet-dieet leiden tot een afname van ongeveer 45 tot 50 procent van de uitstoot.’
Maar die conclusie gaat niet overal op. In steden als Dhaka en Delhi kan het volgen van hetzelfde dieet juist tot extra uitstoot leiden. Dat komt doordat inwoners daar gemiddeld minder dierlijke producten eten.
‘Voor deze steden is het belangrijk om de toegang tot voedzaam voedsel te vergroten en tegelijkertijd de milieubelasting zo laag mogelijk te houden’, zegt mede-auteur Shruti Jain. ‘De uitdaging is om ervoor te zorgen dat mensen toegang hebben tot een gevarieerd aanbod van voedzaam voedsel, zoals peulvruchten, noten en groenten, en tegelijkertijd de voedselketens voor deze producten te verduurzamen.’
Vier soorten steden
Voedingspatronen verklaren ongeveer 48 procent van de verschillen in uitstoot tussen de onderzochte steden. De efficiëntie van de voedselketen is goed voor nog eens ongeveer 48 procent. Demografische factoren, zoals de leeftijdsopbouw van de bevolking, verklaren de overige 4 procent. Op basis hiervan onderscheiden de onderzoekers vier typen steden, die elk om een andere aanpak vragen.
1. Consumptiegedreven steden
De voedselketen is relatief efficiënt, maar inwoners eten veel producten met een hoge klimaatimpact, zoals vlees en zuivel. De meeste winst zit in een ander voedingspatroon.
Voorbeelden: Parijs, Berlijn
2. Productiegedreven steden
Inwoners eten al relatief plantaardig, maar de productie, verwerking en het transport van voedsel veroorzaken veel uitstoot. Het verduurzamen van de voedselketen levert hier de meeste winst op.
Voorbeelden: Jakarta, Dhaka
3. Gemengde steden (of: steden met twee uitdagingen)
Zowel dieet als voedselketen dragen sterk bij aan de uitstoot.
Voorbeelden: Lima, São Paulo
4. Steden met beperkte gegevens
In deze steden ontbreken nog voldoende data om precies vast te stellen waar de grootste problemen zitten en welke maatregelen nodig zijn.
Voorbeeld: Caïro
Niet alleen het bord telt
Dat het niet alleen draait om wat mensen eten, blijkt uit de vergelijking tussen Lima en Parijs. Hoewel het dieet in Lima plantaardiger is, ligt de uitstoot door voedsel in Peru drie keer zo hoog als in de Franse hoofdstad.
Dat doordat de voedselproductie en distributie in Lima minder efficiënt zijn, zegt Cai: ‘De manier waarop voedsel wordt geproduceerd, verwerkt en vervoerd.'
Van inzicht naar actie
Om steden te helpen hun eigen situatie beter te begrijpen, ontwikkelde het team het online platform MATILDA-City. De database laat zien welke voedingsmiddelen en consumentengroepen de grootste impact hebben. Ook brengt het platform in kaart of inwoners genoeg gezonde producten eten, zoals fruit, groenten en peulvruchten. Steden kunnen hun situatie vergelijken met andere steden en zien welke maatregelen het meeste effect hebben.
‘Veel steden hebben ambitieuze klimaatdoelen, maar missen de gegevens om te bepalen welke maatregelen het meeste effect hebben’, zegt Oliver Taherzadeh. ‘Onze database helpt daarbij.’ Voor een duurzamer voedselsysteem bestaat geen universeel recept, maar wel steeds betere ingrediënten voor maatwerk.
Wetenschappelijk artikel
Hongyi Cai et al. 2026 Environ. Res. Lett. 21 164007 DOI 10.1088/1748-9326/ae9328
Dit onderzoek is ondersteund door het Horizon Europe 2020 Framework GreenGrocer-project (projectnummer: 101182025).