Nieuwe expositie belicht rijke geschiedenis van Jeruzalem
Cultureel erfgoed
Jeruzalem heeft een grote religieuze en culturele betekenis voor het jodendom, de islam en het christendom. Een nieuwe expositie belicht 2000 jaar aan architectonisch erfgoed. ‘Er is geen andere stad waar zoveel culturen bij elkaar komen.’
Elena Paskaleva, universitair docent Kritische Erfgoed Studies van Azië en Europa, kwam voor haar werk regelmatig in Jeruzalem. ‘Ik vond het fascinerend hoe een oude stad eeuwenlang zo’n belangrijke rol kan spelen voor verschillende culturen. Iedereen vecht om Jeruzalem.’ Haar jarenlange ervaringen met de stad brachten haar op het idee voor deze expositie.
Historische ansichtkaarten, prenten, fotoalbums, stadsplattegronden en andere voorwerpen laten zien hoe de stad eruitzag in de late negentiende en vroege twintigste eeuw. Door de beladen geschiedenis en de huidige oorlog ligt aandacht voor Jeruzalem gevoelig, erkent Paskaleva. ‘In de tentoonstelling zijn christelijke, joodse en islamitische monumenten te zien. Ik wil niet selectief zijn, maar gewoon het complete plaatje laten zien.’
-
Ingekleurde foto van de Klaagmuur (1914) -
Foto van de binnenkant van de Al-Aqsamoskee (1917) -
Foto van de Jaffapoort (1925) -
Ansichtkaart met uitzicht over Jeruzalem (1919)
Migratiegeschiedenis
Met de expositie wil Paskaleva duidelijk maken dat Jeruzalem een langere geschiedenis van migratie kent. ‘Aan het einde van de negentiende eeuw kwamen er al veel migranten heen vanuit Iran en Centraal-Azië. Dat is niet zo bekend bij het brede publiek.’ Zo trok er een grote groep Boechaarse joden, afkomstig uit de stad Buchara (in het huidige Oezbekistan), naar Jeruzalem toen Rusland in de tweede helft van de 19e eeuw Centraal-Azië koloniseerde. ‘Deze joden werden verjaagd. Uit angst trokken ze naar het "heilige land", nog ruim vóór er sprake was van een staat Israël.’
Religieuze tradities
De expositie toont onder andere een aantal belangrijke monumenten uit de drie religieuze tradities, afgebeeld in historische foto’s en prenten. Zo is de Heilige Grafkerk te zien, waar Jezus begraven zou zijn. Ook is er aandacht voor de Klaagmuur of Westelijke Muur, voor joden een van de belangrijkste plaatsen om te bidden. Van de islamitische monumenten zijn onder andere de Rotskoepel en de Al-Aqsamoskee afgebeeld. Ook zijn de twee oudste foto’s van Jeruzalem te zien met de Rotskoepel op de voorgrond, van Joseph-Philibert Girault de Prangey (1844) en van Claudius Galen Wheelhouse (1849).
Laag over laag
‘Jeruzalem kent zo’n bijzondere geschiedenis dat de Oude Stad op de UNESCO-lijst van werelderfgoed staat’, zegt Paskaleva. ‘Verschillende rijken hebben de stad bezet: de Romeinen, het Byzantijnse Rijk, de Omajjaden en het Ottomaanse Rijk. Zij lieten allemaal, laag over laag, hun sporen achter. Als onderzoeker naar cultureel erfgoed is dat enorm interessant om te zien.’
Om recht te doen aan de verschillende gemeenschappen die in de stad woonden, zijn in de expositie naast monumenten ook de mensen zelf te zien. De groepen zijn afgebeeld door fotografen en kunstenaars uit de late negentiende en vroege twintigste eeuw. ‘Zo wil ik laten zien hoe Jeruzalem destijds werd gezien, en hoe die herinnering bewaard is gebleven. Ik wil zowel de monumenten als de mensen laten zien, omdat zij een onafscheidelijk onderdeel zijn van de geschiedenis van de stad.’
-
De kast 'People of Jerusalem' toont bewoners uit het verleden. Linksboven een foto van een Bedoeïenenvrouw. Palestijnse semi-nomadische Bedoeïenengemeenschappen in het gebied rond Jeruzalem leefden in de omliggende heuvels en woestijnranden. Foto: Frederick Vester en Elias, vóór 1900. -
Een oudere Joodse man uit Oost-Europa. De migratie vanuit Oost-Europa begon al in de achttiende eeuw en bereikte haar hoogtepunt in 1903, na de pogroms in Rusland. Foto: Frederick Vester en Elias, rond 1905. -
De zilveren menora en chanoeka-lamp zijn in de twintigste eeuw gemaakt door Afghaanse ambachtslieden. -
Sefardische vrouwen bidden bij de Klaagmuur. Foto: Frederick Vester en Elias, rond 1900.
De expositie The Architectural Tapestry of Jerusalem is te zien tot 22 oktober in de hal van de Oude UB, Rapenburg 70 in Leiden. De Oude UB is open voor bezoekers van maandag t/m vrijdag van 8.30 tot 17.00 uur.