De ontwikkelingen van morgen bepalen de keuzes van vandaag
Interview
De toekomst laat zich niet voorspellen, maar je kunt er wel op anticiperen volgens strategisch analist Gerben Bakker. Hij helpt veiligheidsprofessionals trends en data te analyseren zodat ze beter zicht krijgen op maatschappelijke dreigingen en vandaag maatregelen nemen voor de veiligheid van morgen.
Bakker kijkt dagelijks naar de vraag hoe maatschappelijke, technologische en geopolitieke dynamiek de veiligheid van Nederland beïnvloeden. Als medeontwikkelaar van Strategie en weerbare rechtsorde en analist bij The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS), helpt hij veiligheidsprofessionals om signalen en trends te duiden, en om die kennis om te zetten in strategisch handelen.
De leergang heet ‘Strategie en weerbare rechtsorde’, wat houdt dat strategische in?
‘Strategisch nadenken draait om een geïnformeerd handelingsperspectief, dat is anders dan puur academische kennis opdoen. In deze leergang is de kennis gericht op het begrijpen van toekomstige ontwikkelingen op basis van signalen en het doordenken van scenario’s. Daardoor kun je je handelingsperspectief in het heden scherpstellen en beter anticiperen op de toekomst. Dat maakt ons uiteindelijk weerbaarder.
Als we beter snappen wat bijvoorbeeld de motieven zijn van het Eritrese regime en wat extra toekomstdruk geeft voor die regio, kunnen we beter begrijpen hoe zij de diaspora in Nederland beïnvloeden en hoe geweldsuitbarstingen hier ontstaan.’
Hoe krijg je grip op toekomstige ontwikkelingen?
‘Dat is ingewikkeld, maar met data kunnen we de trends van morgen ontwaren en passende keuzes maken in het hier en nu. Met een tool genaamd Horizonscan kunnen we bijvoorbeeld voor de politie vaststellen welke trends een dreiging zijn voor de rechtsorde. Maar ook voor andere veiligheidsprofessionals is het handig om te zien welke dreigingen op ons afkomen.
Verder maken we gebruik onze monitoring instrumenten om sentimenten in de samenleving vast te stellen en hoe dreigingen zich in Nederland ontwikkelen.’
'Vaak zijn professionals teveel bezig met brandjes blussen.' - Gerben Bakker
Waarom is strategisch handelen juist voor veiligheidsprofessionals belangrijk?
‘Vaak zijn professionals teveel bezig met brandjes blussen. Daardoor hebben ze weinig tijd om na te denken over de toekomst en waar ze op moeten afstemmen. Data helpt daarbij, maar het gaat vooral om de interpretatie ván die data. Wat betekenen deze dreigingen voor de stabiliteit van ons land of voor de veiligheidstaak van je eigen organisatie?
Van de Verenigde Naties volgen we bijvoorbeeld de interacties tussen landen, en we zien dat autocratische staten steeds vaker samen een machtsblok vormen. Dat raakt ons omdat wij, als onderdeel van de democratische wereld, sneller slachtoffer worden van cyberaanvallen en afhankelijk zijn van andere landen voor kritieke grondstoffen. We leren deelnemers van de leergang om dit soort grote te ontwikkelingen te vertalen naar hun eigen lokale context: moeten we meer investeren in cyber skills? Houden we genoeg rekening met een extreme verstoring van medicijnhandelsketens?
Daarbij kijken we ook naar het risico van een polycrisis. Dat is een crisis waarbij meerdere bedreigingen elkaar versterken, zoals hittegolven, oorlogen en schaarste. Dat kan grote gevolgen hebben voor de weerbaarheid van onze rechtsorde. Denk aan hoe extreem politiek wantrouwen samengaat met een migratiegolf door branden in de Sahel, een binnenlandse milieuramp die binnenlandse onvrede verder stuwt en een vijandige staat ook nog het vuur extra opstookt met desinformatie. Daarom is het belangrijk om veiligheidsprofessionals te hebben die met die blik kunnen kijken en voorkomen dat we alleen kortetermijnmaatregelen te nemen.’
Veiligheidsprofessionals werken vaak samen met organisaties die andere belangen en prioriteiten hebben. Hoe ga je daarmee om?
‘Veiligheid organiseren is bijna niet meer mogelijk zonder publiek-private samenwerking. Neem AI, zowel de politie als criminelen maken daar gebruik van. Je moet begrijpen wie dat zijn en hoe ze dat doen en daarvoor ben je afhankelijk van partijen buiten jouw organisatie. Daarnaast is het extra lastig dat Europa steeds minder eigen baas is over wat er online gebeurt. Hoe zorgen we voor onze digitale soevereiniteit zodat onze veiligheidsinformatie niet achter de feiten aanloopt?
Dat geldt ook voor opsporing in de veiligheidssector. Denk aan open source intelligence zoals Bellingcat waarvan de informatie ook zeer bruikbaar is. Tegelijkertijd zie je dat instanties zoals het OM of de politie, bepaalde ontwikkelingen niet bij kunnen houden, terwijl dat essentieel is.’
Naast AI, wat zijn volgens jou de belangrijkste ontwikkelingen waar we rekening mee moeten houden?
‘De ideologie in de wereld. Er komen steeds meer antiliberale en antidemocratische ideeën op waardoor de steun voor het democratische model afbrokkelt. Denk aan Russische propaganda, christelijke anti-woke partijen in de Verenigde Staten of ondernemers als Elon Musk en Peter Thiel die geloven in een technologische heilstaat. Dat zijn ontwikkelingen die we met zorg moeten volgen omdat het de fundamenten van onze samenleving raakt. We hopen deelnemers te leren hoe je hier van een abstract naar concreet niveau over kan nadenken en wat het mogelijk betekent voor onze veiligheid van morgen.’
De leergang
Strategie en Weerbare Rechtsorde start in september 2026 en biedt professionals ruimte om afstand te nemen van de dagelijkse praktijk, ontwikkelingen in een bredere context te plaatsen en strategisch vooruit te kijken.
Meer informatie & inschrijven