Wetenschap onder druk in de VS: cultuurwetenschapper zet onderzoek voort in Leiden
Tulp Fonds
Groeiende politieke druk en toenemende beperkingen van de academische vrijheid dwongen cultuurwetenschapper Maisha Wester haar vaste aanstelling aan Indiana University op te geven. Dankzij een NWO-beurs van het Tulp Fonds kan zij haar onderzoek voortzetten aan de Universiteit Leiden.
Censuur, bezuinigingen en het opheffen van opleidingen. Maisha Wester werkte vanaf 2013 aan Indiana University in de Verenigde Staten. De afgelopen jaren werd het volgens haar steeds moeilijker om vrij onderzoek te doen. Als universitair hoofddocent Black Diaspora Studies en American Studies zag zij hoe haar vakgebied steeds verder onder druk kwam te staan. Sinds de terugkeer van president Trump zijn die ontwikkelingen volgens haar versneld. ‘Elke opleiding die als 'woke' wordt bestempeld, ligt onder vuur. Waaronder Gender Studies en Black Studies. Afdelingen worden ontmanteld, opleidingen worden opgeheven en de financiering teruggeschroefd.'
Dat gebeurde deels op aandringen van de staat Indiana, die alle openbare universiteiten en hogescholen opriep hun onderwijsaanbod te herstructureren. Indiana University voerde volgens Wester veruit de meeste opheffingen en fusies door. ‘Vooral Black Studies werd geleidelijk uitgehold door teruglopende financiering en is nu ondergebracht in de nieuwe School of Interdisciplinary Studies.’
Wereldwijd staat de academische vrijheid onder druk. Het Tulp Fonds, een initiatief van NWO en het ministerie van OCW, biedt internationale onderzoekers de kans om hun onderzoek in Nederland voort te zetten. NWO maakte op 7 juli bekend dat 34 wetenschappers een beurs van het Tulp Fonds krijgen en hun onderzoek in Nederland voortzetten.
Toenemende censuur
Volgens Wester hebben medewerkers en studenten met diverse vormen van censuur te maken. Nieuwe staatswetgeving moedigt burgers aan docenten en onderwijsinstellingen aan te melden wanneer zij vinden dat deze niet juist handelen. Wester: ‘Ons werd verteld dat we ons niet langer kritisch mochten uitlaten over de regering-Trump. Een docent van Indiana University werd ontslagen nadat zij in een college over systemische witte suprematie de Make America Great Again-beweging noemde en het onevenredige optreden van de Amerikaanse politie tegen mensen van kleur. Daarnaast werd ons verteld dat we niet kritisch mochten zijn over het universiteitsbestuur. De studentenkrant van de universiteit werd tijdelijk stilgelegd.’
Intimidatie
Ook persoonlijk zegt Wester de afgelopen jaren steeds vaker te maken te hebben met racistische intimidatie. Indiana University ligt in de conservatieve staat Indiana, niet ver van het hoofdkwartier van de Ku Klux Klan. ‘De raciale spanningen zijn hier nog altijd groot. Een extreemrechtse studentenorganisatie mag openlijk op de campus opereren en mensen intimideren.’
Een nieuwe start in Leiden
Universiteiten in staten die traditioneel als liberaler gelden zijn de afgelopen jaren eveneens minder vrij geworden, benadrukt Wester. ‘Onderzoekers krijgen met steeds meer beperkingen te maken. De academische vrijheid staat in de hele Verenigde Staten serieus onder druk.’ De politieke spanningen en beperkingen hadden ook hun weerslag op haar jonge gezin, vertelt ze. Door al deze factoren besloot Wester in 2025 haar vaste aanstelling op te zeggen. Na haar vertrek werkte zij tijdelijk aan de University of Sheffield in Engeland en vervolgens aan Manchester Metropolitan University.
Via het Tulp Fonds kan Wester vanaf 1 december dit jaar vijf jaar onderzoek doen aan de Universiteit Leiden. Ze is dankbaar voor deze kans: ‘Dankzij deze beurs kan ik mijn onderzoek voortzetten en mijn kennis met een breed publiek delen.’
Mythen over ras
Wester onderzoekt hoe het concept ras is ontstaan en hoe mythen en desinformatie hebben bijgedragen aan de ontwikkeling ervan. ‘Ik bestudeer de praktijken van Nederlandse en Engelse slavenhandelaren die vanuit Fort Elmina, in het huidige Ghana, betrokken waren bij de trans-Atlantische slavenhandel. Ik onderzoek hoe zij het concept ras verder ontwikkelden om de slavenhandel economisch te rechtvaardigen. Zoals met absurde en onwetenschappelijke theorieën dat zwarte mensen minder pijn voelen en niet zoveel rust nodig hebben als witte mensen.’
Online game
Op basis van haar onderzoek wil Wester een gelaagde online game ontwikkelen, aangevuld met een website over de rol van Fort Elmina en de trans-Atlantische slavenhandel. Aan de hand van archiefmateriaal en historische bronnen kunnen spelers zich verdiepen in de gebeurtenissen uit die tijd en ontdekken hoe het concept ras werd geconstrueerd. ‘De game wordt gratis online beschikbaar gesteld. Ik wil dat iedereen er toegang toe heeft.’
Reactie rector Sarah de Rijcke
Rector magnificus Sarah de Rijcke noemt Westers onderzoek een waardevolle aanvulling op het Leidse onderzoek naar koloniale geschiedenis en raciale ongelijkheid. ‘De Universiteit Leiden hecht grote waarde aan academische vrijheid. In sommige landen staat die vrijheid onder druk en worden onderzoekers geconfronteerd met politiek gemotiveerde beperkingen. Dat geldt ook voor de Amerikaanse onderzoeker Maisha Wester. Dankzij het Tulp Fonds van NWO kunnen wij haar de mogelijkheid bieden haar onderzoek naar de historische wortels van raciale ongelijkheid aan onze universiteit voort te zetten. We kijken ernaar uit haar in Leiden te verwelkomen. Haar onderzoek is maatschappelijk zeer relevant en sluit nauw aan bij ons onderzoek naar de oorsprong en doorwerking van het koloniale verleden.’