Hoe schuiven we Earth Overshoot Day verder op?
Duurzaamheid beeld: iStock en Monique Shaw
Earth Overshoot Day, de dag waarop de mensheid alle natuurlijke hulpbronnen heeft verbruikt die de aarde in één jaar kan herstellen, valt dit jaar op 30 juli. Drie Leidse onderzoekers vertellen wat nodig is om die datum verder op te schuiven.
Van strengere regels voor plastic en fast fashion tot energiezuinigere software en circulair gebruik van staal: volgens de onderzoekers ligt de oplossing niet op één plek. Minder verspillen, slimmer ontwerpen en duurzamere politieke keuzes moeten ervoor zorgen dat we minder van de aarde vragen.
Staal beter recyclen
‘Wetenschappelijk ben ik niet onder de indruk van de methodologie achter Earth Overshoot Day, maar de kracht ervan zit vooral in de aandacht die het genereert. Het maakt op een heel beeldende manier duidelijk dat we structureel meer van de aarde vragen dan zij kan herstellen.
Een belangrijk deel van de oplossing zit in het slimmer omgaan met grondstoffen. In onderzoek naar groen staal kijken we bijvoorbeeld hoe we veel meer staal uit schroot kunnen hergebruiken, zodat er minder nieuw ijzererts uit de grond hoeft te worden gehaald. Dat klinkt eenvoudig, maar staal recyclen is ingewikkeld: oud staal bevat vaak vervuilingen zoals koper, die het productieproces verstoren. Juist daarom is samenwerking tussen wetenschap en industrie zo belangrijk.
Tegelijkertijd moeten we ons bewust zijn van de verborgen milieuschade achter duurzame technologie. Voor magneten in elektrische auto’s en windturbines zijn zeldzame aardmetalen nodig. In Myanmar worden daarvoor complete berghellingen kaalgekapt. Water met chemicaliën wordt door de grond gespoeld om kleine hoeveelheden materiaal uit de bergen te halen, met enorme schade voor bossen en ecosystemen als gevolg. Daarom is onderzoek naar efficiëntere magneten zo belangrijk: als we dezelfde technologie kunnen maken met minder van die kritieke materialen, verkleinen we ook de schade die daarvoor elders in de wereld wordt aangericht.’
René Kleijn, hoogleraar Industriële Ecologie
Leestip: Hoe een klein beetje aardmetaal de milieu-impact van magneten bepaalt
Politieke keuzes maken
‘Op wereldwijd niveau zie je hoe moeilijk het is om afspraken te maken over plastic en afval. Over het internationale plasticverdrag wordt al jaren onderhandeld, maar landen worden het simpelweg niet eens over maatregelen om plasticvervuiling terug te dringen. Lokaal gebeurt er gelukkig van alles. In Nederland hebben we initiatieven zoals het statiegeld op blikjes en plastic flesjes, maar tegelijkertijd komt veel recycling neer op downcycling naar laagwaardig plastic: weer een zwart bermpaaltje erbij, zeg ik dan altijd.
Op hoger niveau wordt er binnen de EU gewerkt aan de ‘right to repair’ en nieuwe regels die verpakkingsafval moeten verminderen. Maar de lobby van grote bedrijven speelt daarin een enorme rol: milieuregels worden regelmatig afgezwakt of uitgesteld door druk vanuit de industrie. Ook zouden we kritischer moeten kijken naar de enorme stroom fast fashion die Europa binnenkomt. Dat is controversieel binnen de vrije handel, maar al die goedkope producten zorgen voor verspilling van grondstoffen en een uitdijende afvalberg.
We hebben duidelijke politieke keuzes nodig. Omdat Europa zo’n grote markt is, kunnen Europese regels bovendien wereldwijd invloed hebben: producenten moeten zich aanpassen als ze hun producten hier willen blijven verkopen.’
Esther Kentin, universitair docent bij het Instituut voor Metajuridica
Leestip: Oude spullen moeten de haperende Europese economie redden (NOS)
Software vergroenen
‘Als je software efficiënter kunt maken, kun je op grote schaal energie besparen. Een mooi voorbeeld is de ASTRA Toolbox, software die wordt gebruikt voor CT-scans en driedimensionale beeldreconstructies. Zulke toepassingen vragen veel rekenkracht en worden wereldwijd gebruikt in allerlei andere softwarepakketten.
Onze onderzoeksgroep ontwikkelt tools die programmeurs helpen om software automatisch beter af te stemmen op hardware. De tools die we maken zijn open source, zodat ontwikkelaars wereldwijd ermee aan de slag kunnen. Daardoor blijft de impact niet beperkt tot één universiteit of onderzoeksgroep. AI zorgt daarbij niet alleen voor nieuwe uitdagingen, maar biedt ook kansen: we gebruiken kunstmatige intelligentie ook om efficiëntere oplossingen te vinden dan programmeurs zelf kunnen bedenken.
Vaak denken mensen dat duurzaamheid automatisch betekent dat iets langzamer of minder krachtig wordt, maar het gaat juist om optimaliseren: welke keuzes maak je in software zodat hardware zo efficiënt mogelijk wordt gebruikt? Door efficiënte software te ontwerpen, maar ook door energieverbruik meetbaar en inzichtelijk te maken, kunnen we de ecologische impact van wetenschappelijk onderzoek en grootschalige computerberekeningen verkleinen.’
Ben van Werkhoven, universitair docent bij LIACS
Leestip: Publicatie CBS over planetaire grenzen
De dag waarop Earth Overshoot Day valt wordt ieder jaar bekendgemaakt op 5 juni, Wereldmilieudag. Het is een initatief van de internationale duurzaamheidsorganisatie Global Footprint Network.
Dit artikel sluit aan bij een van de vijftien interfacultaire thema’s van de Universiteit Leiden: duurzaamheid en biodiversiteit. Binnen dit domein werken onderzoekers aan het gezond houden van onze planeet op een verantwoorde en rechtvaardige manier.