Groenten uit Amsterdam: hoe daken met moestuinen de voedselketen kunnen versterken
Groene daken beeld: Unsplash
‘Schat, wil jij wat broccoli van het dak halen?’ Het zou in de toekomst zomaar een vraag kunnen zijn. Ecoloog Pengxuan Xie onderzocht of daklandbouw kan bijdragen aan de voedselproductie in steden. Dat is belangrijk nu traditionele voedselketens kwetsbaar zijn.
Extreem weer, geopolitieke spanningen en knelpunten in logistieke ketens zorgen voor toenemende kwetsbaarheid van voedselketens. Moestuinen op daken kunnen een deel van die keten versterken volgens Xie die 8 april zijn proefschrift verdedigt. Ze leveren verse producten dichtbij huis en vergroten de voedselzekerheid in. Tegelijkertijd helpen ze ook nog eens de biodiversiteit, gaan ze opwarming van steden tegen en vangen ze regenwater op.
369 hectare geschikte daken
Hoeveel daken zijn geschikt voor het verbouwen van groenten en hoeveel kunnen ze bijdragen aan de voedselproductie? Dat is wat Xie wilde weten. Hij startte zijn onderzoek in Amsterdam. Met behulp van een Geografisch InformatieSysteem (GIS), waarmee je gegevens op een kaart kunt bekijken en analyseren, zocht hij hoeveel daken geschikt zijn om groenten op te verbouwen.
Daarvoor keek hij onder andere naar de dakhelling, de hoogte van gebouwen, het dakoppervlak en hoeveel vrije ruimte er is op het dak. De hoofdstad blijkt 396 hectare aan geschikte daken te hebben: 15,8 procent van het totale dakoppervlak.
Simulatiemodel
Met een simulatiemodel onderzocht Xie vervolgens wat de opbrengst van deze daken zou kunnen zijn. Door slim te bepalen welke gewassen waar worden geteeld, kunnen de daken voorzien in 12,4 procent van de groenteconsumptie van Amsterdammers. De groenteconsumptie is gebaseerd op de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid groenten en fruit (400 gram) van de World Health Organization.
Geschikte gewassen zijn onder meer ui, sla, prei, bloemkool, kool en broccoli. ‘Ik koos bewust voor groenten die lokaal worden gegeten’, zegt Xie. ‘Daarbij is de laag aarde op een dak meestal niet dikker dan 20 centimeter, waardoor vooral gewassen met ondiepe wortels geschikt zijn voor daklandbouw.’
De voedselzelfvoorziening verschilt per stad
Niet elke stad kan hetzelfde profiteren van de voedselproducerende daken, ontdekte Xie nadat hij naar 626 andere Europese steden keek. ‘De voedselzelfvoorziening hangt af van het lokale klimaat, bevolkingsdichtheid, de grootte van de stad en hoeveel geschikte daken er zijn’, legt hij uit. Gemiddeld kunnen groene daken - met extra bewatering - tussen de 30 en 40 procent van de benodigde groenten in een Europese stad leveren.
Kloof tussen simulaties en werkelijkheid
Volgens Xie is er nog een kloof tussen zijn simulaties en de praktijk. Zo ontbreken vaak duidelijke regels en beleid om groene daken op grote schaal toe te passen. Ook is er weinig informatie beschikbaar over hoeveel gewicht daken precies kunnen dragen, terwijl dat cruciaal is voor de veiligheid. Een laag aarde en beplanting maakt een dak namelijk zwaarder en niet elk gebouw is daarvoor geschikt.
Toch zijn er ook al mooie voorbeelden vertelt Xie. In Basel zijn de doelstellingen van de European Federation of Green Roofs and Walls - zoals 5 vierkante meter groen dak per inwoner in 2030 - deels gehaald. ‘Dat laat zien dat het mogelijk is, maar dat er nog stappen nodig zijn voordat groene daken op grote schaal werkelijkheid worden.
Logische volgende stappen zijn het testen van de simulatie via proefprojecten op echte daken, het uitvoeren van verder onderzoek naar technische beperkingen zoals de draagkracht van daken, en het informeren van beleidsmakers en stedenbouwkundigen over dit onderzoek. Dit zou helpen om de kloof tussen simulatie en praktische toepassing te overbruggen.’