In memoriam: Prof.dr. Raymond Buve (1933-2026)
Op zaterdag 24 januari jl. overleed Raymond Buve, emeritus hoogleraar Latijns-Amerikaanse geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Hij kan zonder twijfel worden gezien als de nestor van de Latijns-Amerikastudies aan onze universiteit. Professor Buve kon namelijk als geen ander naar Latijns-Amerika kijken vanuit diverse disciplinaire invalshoeken. Hij was in staat om bij zijn zeer gewaardeerde colleges gebruik te maken van inzichten afkomstig uit de geschiedkunde, antropologie, sociologie en politicologie. Dit was het resultaat van zijn academische vorming en vooral van de diverse werkzaamheden die hij in de loop van zijn lange wetenschappelijke carrière heeft uitgeoefend.
Hij studeerde eind jaren 50 Culturele Antropologie aan de Leidse universiteit, met specialiteit Latijns-Amerika en het Caraïbisch gebied. In de periode 1962-1972 werd hij bij dezelfde opleiding docent sociologie, cultuur en geschiedenis van Latijns-Amerika. In die periode heeft hij vele Leidse antropologie studenten bij hun veldwerk begeleid in diverse Spaanse regio’s en later ook in Mexico. In die periode begon hij zich te specialiseren in de Mexicaanse geschiedenis. Hij was vooral geïnteresseerd in de sociale, politieke en culturele gevolgen van de Mexicaanse revolutie (1910) in de jaren 20 en 30 van de twintigste eeuw. In de loop van de tijd werd hij een erkende eminentie op het gebied van de geschiedenis van de Mexicaanse deelstaat Tlaxcala. Er was praktisch geen detail van de turbulente geschiedenis van die regio dat hij niet kende. Als je hem over diverse facetten van de Mexicaanse revolutie in Tlaxcala hoorde vertellen, kreeg je vaak echt het gevoel dat hij al die gebeurtenissen zelf aan den lijve had meegemaakt. Maar zijn kennis en eruditie ging veel verder dan de Mexicaanse grenzen. Ik heb in de loop der jaren vele informele gesprekken met hem gehad over de meest uiteenlopende onderwerpen; van de Sandinistische revolutie in Nicaragua tot de Italiaanse invloeden op de Argentijnse cultuur; van de inheemse opstanden in Peru tot de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Mexico. Hij liet iedere keer zien dat hij indrukwekkend veel wist over een heleboel onderwerpen van de geschiedenis van Latijns-Amerika. En het ging niet alleen om de officiële Geschiedenis (met hoofdletter) die door historici uit het establishment werd geschreven. Hij was met name geïnteresseerd in de geschiedenis van de mensen zonder naam, van de gewone Latijns-Amerikanen. In zijn oeuvre heeft hij veel aandacht geschonken aan de geschiedenis van de Inheemse landarbeiders en de arme urbane massa’s en hun rol bij sociale opstanden. Op dat moment kwam met veel overtuiging de antropoloog Raymond Buve naar boven.
In de periode 1972-1977 was hij hoofd van de Caraïbische afdeling van de Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). In die jaren heeft hij vele symposia georganiseerd over Caraïbisch Latijns-Amerika. Er kwam meer aandacht voor de bestudering van Cuba, de Dominicaanse Republiek en Puerto Rico, maar ook voor de kustregio’s van Mexico, Midden-Amerika, Colombia en Venezuela die grenzen aan de Caraïbische zee. Hiermee heeft hij bijgedragen aan een verbreding van de blik op het Caraïbische gebied in Nederland. Tot dat moment was de aandacht vooral gericht op die eilanden binnen de Caraïbische regio die door Nederland, Frankrijk en Engeland waren gekoloniseerd. Maar hij heeft hiermee ook vele Latijns-Amerikanisten bewust gemaakt van het feit dat Latijns-Amerika zich niet alleen beperkt tot het vasteland van het Amerikaanse continent, maar ook een Caraïbische dimensie kent.
In de jaren 1978-1985 werd hij universitair docent aan de vakgroep Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie. In die tijd is hij nauwe banden aangegaan met diverse Mexicaanse universiteiten.
In 1985 werd hij hoogleraar Latijns-Amerikaanse geschiedenis aan de toenmalige Faculteit der Letteren. Professor Buve kan worden beschouwd als een van de hoofdarchitecten bij de oprichting van de opleiding Talen en Culturen van Latijns-Amerika (TCLA). Hij zal die leerstoel bekleden tot aan zijn emeritaat in 1998. Gedurende zijn hoogleraarschap heeft hij de Leidse Latijns-Amerikanistiek op de academische kaart gezet in zowel Nederland als in de rest van Europa. Zijn academisch prestige in Nederland kwam onder andere tot uiting bij zijn benoeming als bestuursvoorzitter van het interuniversitair Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns-Amerika (CEDLA) in Amsterdam in de periode 1992-1997. Ook besteedde hij veel aandacht aan het aanhalen van nauwe banden met het Latijns-Amerikaanse diplomatieke korps in Den Haag door gezamenlijke culturele activiteiten te organiseren. Dit bracht de TCLA studenten dichter bij hun studieregio en gaf velen de mogelijkheid om stages op die ambassades te lopen en om die landen te bezoeken voor het verrichten van veldwerk.
Op Europees niveau heeft professor Buve nauw samengewerkt met andere vermaarde academici op het gebied van de Mexicaanse geschiedenis, waaronder Alan Knight (Oxford), John Fischer (Liverpool) en Horst Pietschmann (Hamburg). Uit die samenwerking zijn diverse artikelen en samengestelde boeken tot stand gekomen. Ook op internationaal vlak was hij ook actief bij het initiëren van samenwerkingsverbanden. Zo was hij de initiatiefnemer van een Erasmus netwerk waar vele instituten van Latijns-Amerikaanse studies bij waren aangesloten. Ook was professor Buve een centrale figuur bij de oprichting en verdere ontwikkeling van de Europese Associatie van Historici gespecialiseerd op Latijns-Amerika (AHILA). Het grote AHILA-congres van 2008, dat gehouden werd in Leiden, was de bekroning van zijn werk op Europees niveau.
Professor Buve heeft in de loop der jaren ook een belangrijke bijdrage geleverd aan de vorming van diverse generaties Nederlandse diplomaten. Hij heeft decennialang aan het Internationale instituut Clingendael in Den Haag gedoceerd over de Latijns-Amerikaanse internationale betrekkingen en over geopolitieke vraagstukken in die regio. Hij heeft ook tijdens zijn emeritaat aan vele doctorale commissies deelgenomen waarin hij altijd zorgvuldig geformuleerde vragen wist te stellen aan de kandidaten.
Na zijn liefde voor zijn vrouw Nel en zijn kinderen, kwam direct zijn liefde voor Mexico. Hij heeft ontelbare Mexicaanse academici en studenten in Leiden ontvangen. Hij heeft vele weekeinden besteed aan het rondleiden van zijn Mexicaanse gasten door Nederland. Samen met Nel bracht hij bezoeken aan de deltawerken in Zeeland, de kaasmarkt in Alkmaar tot de Afsluitdijk in het Noorden. Zijn gastvrijheid jegens de Latijns-Amerikanen was spontaan en onvoorwaardelijk.
Hij heeft vele overeenkomsten en gezamenlijke projecten met diverse Mexicaanse academische instanties tot stand gebracht. Zijn enorme bijdrage aan de bestudering van de Mexicaanse geschiedenis en aan de ontwikkeling van institutionele banden met de Mexicaanse academie werd ook officieel door de Mexicaanse staat gehonoreerd. Hij werd in 1994 geridderd tot Officier van de Orde van de Azteekse Adelaar, een van de hoogste onderscheidingen die Mexico toekent aan mensen die een grote bijdrage hebben geleverd aan de Mexicaanse cultuur en wetenschap.
Zijn Mexicaanse studenten houden tot de dag van vandaag zijn naam in ere. Dat heeft voormalig rector magnificus Carel Stolker persoonlijk ervaren tijdens zijn bezoek aan diverse universiteiten in Mexico in 2017. Hij merkte daarna op dat overal de naam van professor Raymond Buve door de lokale autoriteiten met veel respect werd gememoreerd. Professor Buve heeft na het behalen van zijn emeritaat zijn omvangrijke eigen boekencollectie aan de bibliotheek van de Universidad Autónoma de Puebla in Mexico geschonken.
Tot vlak voor zijn overlijden heeft hij de politieke ontwikkelingen in Latijns-Amerika actief gevolgd. Zijn zoon Rijn deelde een thuisvideo met ons waarin hij enkele weken geleden een heldere en diepgaande analyse maakte van de militaire actie van Trump in Venezuela en de gevolgen daarvan voor de rest van Latijns-Amerika. We zullen zijn scherpe blik op zaken missen.
Raymond Buve is voor diverse generaties Latijns-Amerikanisten in Nederland een groot voorbeeld geweest. Hij verlaat ons precies veertig jaar na de oprichting van de opleiding Talen en Culturen van Latijns-Amerika, de huidige Latijns-Amerikastudies. Zijn enorme bijdrage aan deze opleiding zal zeker niet onopgemerkt blijven in dit bijzonder jaar.
Patricio Silva