Universiteit Leiden

nl en

ICLON

Perspectiefgericht onderwijs

Perspectieven openen een wereld voor de leerling en de leerling voor de wereld.  

Wil je dat leerlingen 

  • zich verwonderen;
  • vragen leren stellen en creatief en kritisch antwoorden hierop zoeken;
  • verbanden leren zien;
  • verdiepen en verbreden (in de leerstof);
  • verbinden door zich te verplaatsen in anderen;
  • voortbouwen op eigen interesses en talenten;
  • verantwoordelijke keuzes leren maken?

Dan is perspectiefgericht onderwijs iets voor jou. 

Wij hebben het curriculum voor het primair en voortgezet onderwijs uitgewerkt in twintig manieren van kijken, denken en werken die we perspectieven of brillen noemen. Met deze perspectieven kan elk onderwerp of thema vanuit verschillende kanten worden bevraagd en gaan leerlingen op zoek naar antwoorden. Bovendien ontdekken leerlingen in dit proces wat zij zelf en anderen belangrijk vinden. Perspectieven openen dus een wereld voor de leerling en de leerling voor de wereld.  

Perspectiefgericht onderwijs kan op verschillende manieren worden vormgegeven: van docentgestuurd tot leerlinggestuurd en van vakgebonden tot vakoverstijgend. Er is altijd wel een variant die aansluit en voortbouwt op hoe je nu onderwijs geeft of wil gaan geven in de toekomst.

Wonen

Neem bijvoorbeeld het thema wonen in groep 4-5 van de basisschool. De docent zet samen met de leerlingen verschillende brillen op. Welke vragen komen bij je op en wat zou je graag willen weten als je bijvoorbeeld de plaatsbril opzet? Kinderen vragen zich af hoe huizen eruitzien op andere plekken op de wereld, en wat de invloed van het weer is op hoe je huis eruitziet. 

Vanuit de meest populaire brillen van de leerlingen worden twee vervolgopdrachten aangeboden waar leerlingen uit mogen kiezen. Een verdiepende opdracht over woningen van dieren, of een verbredende opdracht over het ontwerpen van een droomhuis op een zelfgekozen plek op de wereld. Hierbij moeten leerlingen rekening houden met het klimaat en beschikbare grondstoffen om huizen mee te bouwen, en met hoe huizen er vroeger uitzagen en er nu uitzien.

Social media

Een ander voorbeeld is een vakoverstijgend project over social media in 4 havo. Leerlingen verkennen eerst vanuit verschillende perspectieven het thema en ze formuleren vragen. Daarna verbinden docenten hieraan de belangrijkste inzichten uit hun schoolvak. In de vaklessen gaan leerlingen op zoek naar antwoorden op hun vragen vanuit deze vakgebonden inzichten.

Ter afsluiting wordt een bijeenkomst georganiseerd voor leerlingen en hun ouders waarin de wereld achter social media wordt geopend. Daarnaast laten leerlingen zien wat zij hier belangrijk aan vinden en wat dit betekent voor hun eigen gedrag op social media.

Basisvragen over leven

Hoe kun je perspectieven vakgebonden inzetten in jouw onderwijs? Leerkrachten van de onderbouw en bovenbouw van het primair onderwijs gebruiken bijvoorbeeld het uitgewerkte biologisch perspectief om een leerlijn op te zetten voor biologisch denken. Dit begint heel eenvoudig met lessen over Norm de worm waarbij leerlingen van groep 2 leren dat je over elk dier de volgende vragen kunt stellen:

  • Wat is het?
  • Wat moet het kunnen en hoe doet het dat?
  • Welke omgeving heeft het nodig?

Ze leren dan dat elk dier zich moet voeden, verdedigen en voortplanten (de 3 V's) en dat ze dat allemaal op een andere manier doen. In de volgende leerjaren wordt elk van deze basisvragen van het biologisch perspectief (we noemen het de levensbril) verder uitgewerkt. 

Lesmethoden analyseren

Een voorbeeld uit het voortgezet onderwijs is een vaksectie biologie die het volledig uitgewerkte biologische perspectief (dat ook alle eindtermen omvat) gebruikt om kritisch hun biologiemethoden voor onderbouw en bovenbouw tegen het licht te houden. Op basis van deze analyse wordt overbodige leerstof geschrapt om zo tijd te krijgen voor verdieping in en verbreding van de leerstof voor henzelf en voor de leerlingen. Ook besluit de sectie om de volgorde van de hoofdstukken te veranderen, zodat de samenhang en de doorlopende leerlijn wordt verbeterd. 

Perspectiefgericht onderwijs is uitgewerkt in een toolbox van twintig perspectieven waarmee het hele funderend curriculum wordt gedekt. De toolbox bevat een aantal materialen waarmee perspectiefgericht onderwijs, zowel vakgebonden als vakoverstijgend kan worden vormgegeven (van docent- tot leerlinggestuurd). 

De toolbox bevat onder andere de volgende materialen:

  • Een set met twintig kaarten waarin elk perspectief is uitgewerkt in een hoofdvraag en enkele deelvragen;
  • Een poster met een overzicht van alle perspectieven/brillen;
  • Een ontwerpvenster waarmee docenten perspectiefgericht onderwijs kunnen ontwerpen;
  • Werkbladen voor leerlingen om zichzelf of een thema te verkennen.

Aanbod

Nieuwsgierig naar perspectiefgericht lesgeven? Tijdens een inspiratiesessie op school maak je kennis met de perspectieven en perspectiefgericht lesgeven, en bieden we een doorkijkje naar de verschillende manieren waarop perspectieven kunnen worden ingezet in het onderwijs.

Een inspiratiesessie wordt gedurende het pilotjaar aangeboden voor €175, duurt ongeveer een uur, en is inclusief een startpakket van de toolbox perspectiefgericht onderwijs bestaande uit: een poster met een brillenoverzicht, twee kaartensets en een ontwerpvenster. In de regio Leiden komen we op school; in andere regio’s vindt de inspiratiesessie online plaats.

Wil je een thema of onderwerp perspectiefgericht aanpakken, dan leer je hier hoe je dat kunt doen. Je wordt geholpen bij het ontwerpen en uitvoeren van een les of lessenserie. Je evalueert wat je hebt geleerd en formuleert voornemens voor je nieuwe lessen. We geven je de keuze om losse lessen of een lessenserie te ontwerpen. Dit kan aan de hand van een bestaande lesmethode of zonder lesmethode. 

Interesse in het ontwerpen van lessen en of een lessenserie aan de hand van de perspectieven? Vul het contactformulier in om te informeren aan de mogelijkheden en een offerte op maat. Wij nemen dan contact met je op.

Wil je perspectiefgericht onderwijs inzetten voor curriculumontwikkeling, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van doorlopende leerlijnen of een schoolvisie, dan begeleiden we je daarbij. Uitgaande van je eigen curriculumdoelen of schoolvisie onderzoeken we samen hoe perspectiefgericht onderwijs kan bijdragen aan de realisatie hiervan in jouw onderwijspraktijk, en helpen we je bij de implementatie. 

Interesse in het inzetten van perspectieven voor curriculumontwikkeling? Vul het contactformulier in om te informeren aan de mogelijkheden en een offerte op maat. Wij nemen dan contact met je op.

Wil je je eigen lespraktijk onderzoeken en ontdekken hoe je perspectieven kunt gebruiken in je onderwijs? We laten je zien welke perspectieven jouw (onbewuste) voorkeur hebben en hoe je je inhoudelijke en pedagogisch-didactische repertoire kunt uitbreiden. Het startpunt daarbij is telkens wat jij nu al doet en wat je belangrijk vindt. We laten zien hoe je door eenvoudige aanpassingen van je bestaande onderwijspraktijk je eigen doelen steeds beter kunt realiseren. 

Interesse in perspectiefgericht coachen voor leerkrachten? Vul het contactformulier in om te informeren aan de mogelijkheden en een offerte op maat. Wij nemen dan contact met je op.

Wil je leerlingen vanuit eigenaarschap hun talenten, interesses en wat ze belangrijk vinden laten ontdekken en vervolgens hierop laten voortbouwen? Tijdens dit traject laten we je ervaren hoe je hier met perspectieven in je onderwijs en tijdens leerlinggesprekken handen en voeten aan kunt geven. Desgewenst bestaat de mogelijkheid om perspectieven te integreren in een betekenisgericht portfolio (door de leerling zelf gemaakt). 

Interesse in perspectiefgericht coachen van leerlingen? Vul het contactformulier in om te informeren aan de mogelijkheden en een offerte op maat. Wij nemen dan contact met je op.

Meer informatie en contact

Wil je nu ook aan de slag met perspectiefgericht onderwijs? De toolbox perspectiefgericht onderwijs wordt aangeboden in combinatie met de inspiratiesessie en trainingen. 
Wil je een inspiratiesessie of een training aanvragen, dan kun je het contactformulier invullen. Wij nemen dan contact met je op. 

Heb je nog vragen of wil je graag meer informatie over perspectiefgericht onderwijs, dan kun je een mail sturen naar perspectieven[at]iclon.leidenuniv.nl.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.