Universiteit Leiden

nl en

Papyrologisch Instituut

Wastafeltjes

Wastafeltjes of wastabletten zijn dubbelzijdig uitgeholde plankjes houtwaarin was werd gestreken. In die was kraste men dan met een puntige stilus de letters. Met de meestal platte achterkant van de stilus kon de tekst ook makkelijk weer worden uitgewist. Wastabletten waren daarom ideaal als schoolschrift.

Schooloefening met mythologische inhoud. 4e eeuw na Chr.

Deze bladzijde uit een schoolschrift toont het verhaal van de schepping van de mens door Prometheus, verteld in de vorm van een acrostichon: de zinnen beginnen telkens met een volgende letter uit het Griekse alfabet. 

 ‘(A) Modellerend naar de goddelijke vorm maakte Prometheus stervelingen. 
(B) Volgens de wil van de goden --- (maakte hij?) stervelingen met de hand (?). 
(Γ) Dus maakte hij door aarde met water te mengen ---. 
(D) Moeilijk uittrekbaar en donker --- maakte hij het haar. 
(E) --- terwijl hij er wenkbrauwen vóór legde. 
(Ζ) Door de brug te midden van de ogen uit te rekken maakte hij de neus. 
(H)  --- tweemaal -- (oren) -- en plakte (die) aan de slapen. 
(Θ) Een schatkamer voor de tong maakte hij binnenin de mond voor de spraak. 
(I) Behendig vormde hij wangen --- hij mengde met ---'

Voor de Griekse tekst zie Pdf rechts op deze pagina. 
Klik hier voor een grotere afbeelding.
Klik hier voor de informatie in de LDAB

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 11 = P.L.Bat. 25.16

Dit was de eerste pagina van een schrift, dus de andere kant vormde de kaft van het schrift. Daarop zijn ter versiering met een passer drie setjes concentrische cirkels aangebracht. 

Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 11 hout = P.L.Bat. 25.16

Compleet schoolschrift. Ca. 350 na Chr.

De volgende vijf wastabletjes vormden samen een compleet schoolschrift. Het was gezaagd uit één blok beukenhout (dus waarschijnlijk geïmporteerd uit Italië).

Op de buitenkanten van het wastafelschrift is geen verdieping gemaakt voor de was. 

Het complete wastafelboekje

Op de buitenkanten van het wastafelschrift is geen verdieping gemaakt voor de was. 
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 16A = P.L. Bat. 25. 15

Van de acht beschreven pagina's in dit schrift bevatten er zeven dezelfde schrijfoefening. Bovenaan elke pagina staat de naam van de leerling in cursief schrift. Daaronder de schrijfoefening in losse, zorgvuldig gevormde kapitalen van het boekhandschrift. De schrijfoefening zelf is een citaat van Isocrates (Ad Demonicum 1): 

Αὐρήλιος Ἀντώνιος Νεμεσίωνος 

οἱ μὲν γὰρ τοὺς φί- 
λους παρόντας μ- 
όνον τιμῶσιν, οἱ δ- 
ὲ  καὶ  μακρὰν ἀπ- 
όντας ἀγαπῶσιν. 

‘Aurelius Antonius zoon van Nemesion. Want sommigen eren hun vrienden alleen wanneer zij aanwezig zijn, anderen houden zelfs van ze wanneer zij ver weg zijn.’

Op de eerste bladzijde, die waarschijnlijk door de leraar is beschreven, staan onder het citaat de namen van drie leerlingen (Antonius zoon van Nemesion, Makarios zoon van Paulos en Paulos zoon van Elias) die geacht werden deze oefening op een woensdag ('dag van Hermes') te maken.

Klik hier voor de informatie in de LDAB
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 16B = P.L. Bat. 25. 15

Pagina met dezelfde schrijfoefening. 
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 17A = P.L. Bat. 25. 15

Pagina met dezelfde schrijfoefening, nu met een fout in de derde regel van de oefening. 
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 17B = P.L. Bat. 25. 15

De volgende bladzijde met dezelfde fout in de hier vierde regel van de oefening. 
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 20A = P.L. Bat. 25. 15

Op de achterkant van die bladzijde is dan de oefening weer foutloos geschreven. 
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 20B = P.L. Bat. 25. 15

Op de bladzijde hieronder staat links een lettergreepoefening (drielettergrepige woorden beginnend met een N) en rechts de tafel van 40 in de volgende vorm: 
1 x 40 = 40 
40 x 1 = 40 
2 x 40 = 80 
40 x 2 = 80 etc. 
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 19A = P.L. Bat. 25. 15

Dan weer een pagina met de bekende schrijfoefening. 
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 19B = P.L. Bat. 25. 15

Op het laatste wastabletje aan een kant nogmaals de schrijfoefening (waarbij na het laatste woord nogeens opnieuw wordt begonnen). 
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 18A = P.L. Bat. 25. 15

En tenslotte de achterkaft, niet verdiept maar wel met een dun laagje was bestreken. 
Klik hier voor een grotere afbeelding.

Wastablet Leid.Pap.Inst. inv. V 18B = P.L. Bat. 25. 15