Universiteit Leiden

nl en

Papyrologisch Instituut

Niet alleen Grieks

Hiëratisch, Demotisch, Latijn en Koptisch.

De meeste teksten in de collectie van het Leids Papyrologisch Instituut zijn Griekstalig, naast verschillende teksten in het Egyptisch (Hiëratisch, Demotisch, Koptisch) en het Latijn.

Na de verovering van Egypte door Alexander de Grote in 332/331 v. Chr. kwam Egypte onder Grieks bestuur. De inheemse bevolking sprak en schreef in het Demotisch, al werd de Griekse taal steeds meer gebruikt in officiële en juridische documenten. Na de inlijving van Egypte door de Romeinen in 30 v. Chr. bleef Grieks de meest gebruikte schrijftaal. Dat verklaart ook waarom de meeste papyri die in Egypte zijn opgegraven papyri Griekstalig zijn. 

De papyrologie is onderverdeeld in de verschillende taalgebieden: Griekse Papyrologie (inclusief Latijn), Demotische Papyrologie, Koptische Papyrologie en Arabische Papyrologie. Maar vaak bleven in Egypte verschillende talen naast elkaar in gebruik. Onder de Ptolemaeënsprak en schreef men naast Grieks ook Egyptisch (Demotisch), tijdens de Romeinse overheersing naast Latijn ook Grieks en Egyptisch (later Koptisch) en tijdens de Arabische overheersing naast Arabisch ook eerst nog Grieks en – tot op de dag van vandaag– Koptisch. Het is daarom wenselijk om papyri in de verschillende talen in samenhang te bestuderen. 

Het Egyptisch kent verschillende soorten schrift en wordtin de regel van rechts naar links geschreven. Het oudste schrift – de Hiërogliefen – is een beeldschrift. Heel decoratief, maar in het dagelijks gebruik wat onpraktisch. Daarom bedachten de Egyptische schrijvers al snel een cursiever schrijfschrift, het Hiëratisch, letterlijk ‘heilig schrift’. Daaruit ontstond  een veel cursievere vorm voor op kantoor: het Demotisch (vanaf ca. 650 voor Chr.).

Hiëratisch. 3e-2e eeuw voor Chr.

Papyrus Leid.Pap.Inst. inv. 1000

Klik hier voor een grotere afbeelding.

Fragmenten met Hiëratische tekst. Deze tekst komt uit dezelfde mummiecartonnage als onder andere inv. 1002, en is dus waarschijnlijk in de tweede eeuw v.Chr. te dateren.
[ongepubliceerd; publicatierechten gereserveerd]

 

 

Demotisch. 2e eeuw voor Chr.

Papyrus Leid.Pap.Inst. inv. 1002

Klik hier voor een grotere afbeelding.

Deel van een veel breder notarieel contract over de verkoop van een huis. Bovenaan de Demotische tekst, onderaan de met een Egyptische penseel geschreven Griekse belastingkwitantie. [ongepubliceerd; publicatierechten gereserveerd]

 

 

 

 

 

 

 

Latijn. 48 na Chr.

Papyrus Leid.Pap.Inst. inv. 551 = P.L.Bat. 25.22

Klik hier voor een grotere afbeelding.
Klik hier voor de Latijnse tekst in de DDbDP

Na de overwinning van Octavianus Augustus op Cleopatra, waardoor Egypte onderdeel werd van het Romeinse rijk, bleef Grieks de administratieve taal in Egypte. De hoeveelheid Latijnse papyri is daarom beperkt. Deze fragmentarische papyrus gaat waarschijnlijk over gebruik van een opslagplaats door militairen. Dankzij regels 6-7 kunnen we de tekst dateren in 48 na Chr. Lucius Vipstanus Poplicola was toen consul en Gnaius Vergilius Capito was prefect van Egypte van ca. 48 tot 52 na Chr.

 

6. POPLI]C̣OLA・COS・ANNO・VI[II

7.           ]CN・VERGILIVM・CẠ[

‘Tijdens het consulaat van [N.N. en Lucius Vipstanus] Poplicola, in het 8ste jaar [- - -] Gnaius Vergilius Capito [prefect van Egypte]’

Koptisch. 7e-8e eeuw na Chr.

Papyrus Leid.Pap.Inst. inv. 702 + 707

Klik hier voor een grotere afbeelding.

Koptisch is de naam voor de taal en het schrift van de Egyptenaren vanaf de 4eeeuw na Chr.

Het bevat veel Griekse leenwoorden.Het schrift is een variatie van het Griekse alfabet, aangevuld met enkele bijzondere tekens uit het Demotisch. Men kan in deze belastingkwitantie de volgende tekens herkennen:

             Ϩ          hori      ‘h’      

            Ϣ         shai      ‘sj’      

            Ϥ          fai        ‘f’       

            Ϫ         djandja  ‘dj’     

[ongepubliceerd]