Promotie
The Value of Rheumatoid Arthritis Autoantibodies in Disease Pathogenesis and Treatment Prognosis
- E.C. de Moel
- Datum
- dinsdag 7 april 2026
- Tijd
- Locatie
-
Academiegebouw
Rapenburg 73
2311 GJ Leiden
Promotor(en)
- Prof.dr. R.E.M. Toes
- Prof.dr. D. van der Woude
Samenvatting
Reumatoïde artritis (RA) is een chronische ziekte waarbij het afweersysteem de eigen gewrichten aanvalt. Medicijnen kunnen de ziekte vaak onder controle brengen, maar slechts 10–20% van de patiënten kan uiteindelijk veilig stoppen met behandeling. Het voorspellen wie dat lukt, is een grote uitdaging.
Dit onderzoek richtte zich op biomarkers in het bloed die iets kunnen zeggen over ziekteverloop en behandeluitkomsten. Daarbij werd gekeken naar autoantilichamen – afweerstoffen die zich tegen het eigen lichaam richten – zoals reumafactor (RF) en anti-citrullinated protein antibodies (ACPA; antistoffen tegen gecitrullineerde eiwitten). Ook nieuwere antistoffen (zoals anti-CarP en anti-MAA) en de ontstekingsmarker calprotectine werden onderzocht. Door grote patiëntengroepen over langere tijd te volgen en bloedmonsters te analyseren, werd bestudeerd of deze markers konden helpen voorspellen wie goed reageert op behandeling en wie medicatie veilig kan afbouwen.
De belangrijkste conclusie is dat een breder autoantilichaamprofiel bij diagnose samenhangt met een sterkere vroege reactie op behandeling, maar óók met een kleinere kans om al vroeg succesvol medicatie af te bouwen. Op langere termijn bleek vooral ACPA-positiviteit een belangrijke voorspeller van het niet bereiken van blijvende medicatievrije remissie. Veranderingen in antistofniveaus tijdens behandeling weerspiegelden vooral het effect van medicijnen en gaven weinig informatie over het daadwerkelijk tot rust komen van de onderliggende auto-immuniteit. Ook calprotectine bleek nog geen stabiele, breed toepasbare voorspeller voor veilig afbouwen.
Daarnaast werd autoantilichaamvorming onderzocht bij kankerbehandeling met immuuncheckpointremmers. Deze therapieën kunnen nieuwe auto-immuniteit uitlokken, maar de mechanismen verschillen van die bij RA. Dit biedt een uniek model om beter te begrijpen hoe auto-immuniteit ontstaat.
Maatschappelijk is dit relevant omdat betere voorspellers nodig zijn om behandelingen persoonlijker en veiliger af te bouwen. De bevindingen onderstrepen hoe complex auto-immuniteit is — en waarom verder onderzoek essentieel blijft voor echt gepersonaliseerde zorg.
Proefschriften
Ongeveer een week na de promotie zijn proefschriften van Leidse promovendi digitaal beschikbaar via het Leids Repositorium. De proefschriften op deze site zijn vrij toegankelijk. Alleen in sommige gevallen rust er een tijdelijk embargo op een proefschrift en wordt het proefschrift pas later volledig beschikbaar gesteld.
Persvragen (alleen journalisten)
Algemene informatie
Bureau Pedel
pedel@bb.leidenuniv.nl
071 527 7211