Logo Universiteit Leiden.

nl en

Antoni van Leeuwenhoek en het onzichtbare leven

Hoe een liefhebber met zelfgemaakte microscopen de microwereld verkende

Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723) zag wat niemand eerder had gezien. Rode bloedlichaampjes, bacteriën, spermacellen en veel meer. Zijn microscoopjes waren onovertroffen in eenvoud en kracht. Zijn ontdekkingen verbluften de wetenschap. Als gevierd onderzoeker en fellow van de Royal Society kreeg hij bezoek van de groten der aarde, onder wie tsaar Peter de Grote. Onbevooroordeeld dwaalde Antoni rond in de wondere wereld van de microbiologie. Virologen die Covid-19 onderzoeken staan feitelijk op zíjn schouders.

Van de honderden microscopen die Van Leeuwenhoek naliet, resteert nog geen dozijn. Onooglijk om te zien en lastig in gebruik, zijn ze massaal afgedankt. Dankzij de expertise van Rijksmuseum Boerhaave is een recent opgedoken zilveren ‘Leeuwenhoek’ echt bevonden en een andere als replica ontmaskerd. In 2021 kwam er dankzij neutronentomografie ook eindelijk duidelijkheid rond het geheim dat Antoni in zijn graf meenam: hoe hij zijn beste lensjes maakte.

In de cursus volgen we een nieuwsgierig en gedreven onderzoeker die zijn eigen weg ging. Die met Delftse marktlui net zo makkelijk omging als met magistraten, en die als autodidact ook nu nog te kampen heeft met neerbuigende kritiek. Ook gaan we in op de context van de zeventiende eeuw, op opvattingen rond het ‘Tweede boek der natuur’ en op de onderzoeksmethode van Antoni van Leeuwenhoek en de kritiek daarop. We volgen het huidige wetenschapshistorische onderzoek en als daar aanleiding toe bestaat sluiten we aan bij activiteiten die in het Van Leeuwenhoek-jaar 2023 op stapel staan.

Van Leeuwenhoek, geschilderd door Ernest Board ca. 1912 (bron: Wikipedia)

Onderwerpen per college

  1. De jonge Antoni, Delft in de zeventiende eeuw, de Republiek
  2. 'Natuurfilosofie' versus ‘Het Boek der Natuur’, rol van ‘liefhebbers’
  3. De Royal Society, Micrographia van Robert Hooke, microscopie vóór Van Leeuwenhoek
  4. De Leeuwenhoekjes en hun gebruik, het geheim ontsluierd, echt versus namaak
  5. De brieven van Antoni, onzichtbaar leven, bloed, spontane generatie, voortplanting
  6. Onderzoeksmethode, kritiek, hoog bezoek, nalatenschap, Leeuwenhoekjaar 2023

2023 Anthoni van Leeuwenhoekjaar

In 2023 is het 300 jaar geleden dat Van Leeuwenhoek overleed. Op de website van het Anthoni van Leeuwenhoek jaar kunt u lezen over dit jaar en de activiteiten van de Universiteit Leiden, TU Delft, Rijksmuseum Boerhaave en partners.

7 dinsdagen
februari: 28
maart: 7 ,14 21 ,28
april: 4, 11
(11 april rondleiding in Rijksmuseum Boerhaave)

15.15-17.00 uur
Leiden

Hoorcolleges met gelegenheid tot vragen stellen en discussie.
Indien van toepassing wordt een bezoek aan Rijksmuseum Boerhaave toegevoegd.

Thuis, ca. 2 uur voorbereiding per bijeenkomst.
Geen bijzondere voorkennis vereist. Een enkele Engelse tekst kunnen lezen.

Studieboek

Dirk van Delft, Onzichtbaar leven: Antoni van Leeuwenhoek en de wondere wereld van de microbiologie (Prometheus, 2022). Verder specifieke wetenschapshistorische artikelen

Studiemateriaal

De powerpoints komen na elk college beschikbaar.

Colleges € 250
Studieboek zelf aan te schaffen in de boekhandel of op internet, voor ca. € 27,50 (e-book ca. € 17)

Docent

Prof. dr. Dirk van Delft is oud-directeur van Rijksmuseum Boerhaave en emeritus hoogleraar Erfgoed van de natuurwetenschappen aan de Universiteit Leiden. Hij doet wetenschapshistorisch onderzoek en schrijft biografieën.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.