Logo Universiteit Leiden.

nl en

Werkconferenties lerarenopleiders

Archief conferenties

Hieronder staan de onderwerpen van de conferenties voor lerarenopleiders die hebben plaatsgevonden.

WhatsApp in de MVT-les, Marrit van der Guchte (vakdidactica Duits, Universiteit van Amsterdam)

Tijdens de voorbereiding van een taaltaak in de MVT les overleggen de leerlingen nauwelijks met elkaar in de doeltaal. Wat zou er gebeuren wanneer dit overleg, voorafgaand aan de uitvoering van een taaltaak, niet face-to-face zou gebeuren maar via WhatsApp? Zouden leerlingen dan wel met elkaar in de doeltaal communiceren? En wat zou dit voor effect hebben op de daaropvolgende taakuitvoering? In deze bijeenkomst doe ik verslag van mijn onderzoek naar de effecten van het gebruik van WhatsApp in de Duitse les. Daarnaast komen andere voorbeelden aan bod waarbij leerlingen online met elkaar kunnen communiceren in de MVT-les.  

Differentiëren: ook in de opleiding! Maartje Visser (vakdidactica Engels, Hogeschool van Amsterdam) en Annika Groeneveld (vakdidactica Frans, Hogeschool van Amsterdam)

Differentiëren is een verplicht onderdeel van het Toezichtkader Voortgezet Onderwijs. De onderwijsinspectie concludeerde in het Onderwijsverslag 2015 dat differentiëren onvoldoende aan bod komt op de lerarenopleidingen. De HvA biedt daarom sinds 2015-2016 de module “Differentiëren: omgaan met verschillen” aan in leerjaar 3 van lerarenopleidingen talen. In deze workshop maakt u kennis met de module-onderdelen, verkent u welke kennis en vaardigheden studenten leren en ondervindt u praktische werkvormen voor differentiëren in de talenles. We tonen ook producten van studenten. Tot slot verkennen we welke aanpakken u meeneemt naar uw eigen opleiding.

Taalbewustzijn in het onderwijs: op naar taalbewust burgerschap Anna Kaal (vakdidactica Engels, Vrije Universiteit)

Taal is een wonderlijk fenomeen: door de eeuwen heen gebruiken mensen dag in dag uit taal om met elkaar te praten, te lachen, te discussiëren, om elkaar de liefde te verklaren of een opiniestuk te schrijven, om elkaar te leren kennen en te begrijpen. Je zou kunnen zeggen dat taal het ‘smeermiddel’ is van de maatschappij; wat een leerling na school ook gaat doen, inzicht in de werking van dit smeermiddel, in de mooie en grappige, maar ook manipulatieve en gecompliceerde kanten van taal, lijkt essentieel om als volwaardig burger in de samenleving te kunnen functioneren.

Het is de vraag of ons huidige curriculum leerlingen genoeg bewust maakt van deze belangrijke rol. Taalbewustzijn wordt dan ook vaak genoemd als het gaat om de vernieuwing en het meer betekenisvol maken van taalonderwijs. Maar wat is taalbewustzijn precies? En hoe geven we daar vorm aan in ons onderwijs? In deze workshop staan we stil bij onderzoek naar en ervaringen met taalbewust onderwijs. Daarnaast bespreken we meningen van docenten en vakdidactici over de toekomst van taalonderwijs (enquête Meesterschapsteam MVT eind 2016). Tot slot gaan we aan de slag met manieren om taalbewustzijn een plek te geven in het scholen van leraren.

Begeleiding van LiO-praktijkonderzoek in thematische werkgroepen (deel 1) Catherine van Beuningen (vakdidactica en hoofddocent Talen, Hogeschool van Amsterdam) en Dubravka Knezic (vakdidactica Engels, Hogeschool van Amsterdam) 

Uitgangspunt van de onderzoekslijn in de tweedegraadslerarenopleidingen is studenten op te leiden tot reflectieve professionals, die beschikken over instrumentele onderzoekskennis en -vaardigheden (Enthoven & Oostdam, 2014); onderzoek doen is geen doel op zich, maar een middel om studenten hun eigen onderwijspraktijk beter te leren begrijpen. Het LiO-praktijkonderzoek (LPO) is het sluitstuk van de bacahelor-onderzoekslijn. In de lerarenopleidingen talen wordt het LPO begeleid in thematische onderzoeksgroepen; studenten binnen zo’n groep doen samen onderzoek naar een gemeenschappelijk thema dat aansluit bij de expertise van de begeleider. Deze aanpak sluit goed aan bij het instrumentele doel van het LPO en kent bovendien verschillende voordelen voor zowel studenten als docenten. Zo verhoogt het de studeerbaarheid van het curriculum en de kwaliteit van het afstudeeronderzoek. Ook draagt deze werkwijze bij aan de expertiseontwikkeling van begeleiders en verlaagt het de begeleidingslast. Bovendien biedt de aanpak mogelijkheden voor een vruchtbare kruisbestuiving tussen onderwijs en onderzoek. In deze workshop zetten we aan de hand van een concreet voorbeeld uiteen hoe zo'n thematische onderzoeksgroep vormgegeven kan worden. Met de deelnemers willen we graag van gedachten wisselen over zowel de potentiële voordelen en opbrengsten als de mogelijke nadelen en belemmeringen van de gepresenteerde aanpak.

Vraag maar raak: Interactie analyseren vanuit een dynamisch perspectief (deel 1) Nienke Smit (vakdidactica Engels, Rijksuniversiteit Groningen)

 Scaffolding kunnen we definiëren als het geven van de juiste hulp op het juiste moment, maar in de praktijk is het voor docenten niet altijd eenvoudig om dit te doen. Een manier voor docenten om goede hulp te bieden is het stellen van rake vragen en adequaat te reageren op antwoorden van leerlingen. Rake vragen gericht op betekenisvolle interactie zijn een belangrijk middel om leerlingen te laten denken, leren en communiceren. Lyster (2007) pleit daarom voor “counterbalanced instruction” met aandacht voor inhoud (content) en vorm, voor nadenken en betekenis, maar ook voor communicatie binnen de grenzen van wat redelijkerwijs van leerlingen verwacht kan worden. Interactiepatronen tussen docent en klas zijn echter complex en dynamisch: veel factoren zijn van invloed en de patronen veranderen over tijd. Ik presenteer een codeersysteem voor vragen, samengesteld op basis van concepten uit de content-based instructie en literatuur over scaffolding waarmee de ontwikkeling van interactie tussen docent en leerlingen over tijd in kaart gebracht kan worden. Dit codeersysteem is gebruikt voor het coderen van video-opnames van lessen Engels van vier verschillende docenten Engels. Vervolgens laat ik zien hoe je State Space Grids (Lewis, Lamey & Douglas, 1999 & Hollenstein, 2007), een techniek om dynamische systemen te analyseren, kan toepassen op interactiepatronen in de les Engels.  Na het presenteren van de data ga ik graag met jullie in gesprek over wat we zouden kunnen beschouwen als wenselijke en minder wenselijke interactiepatronen. Verder leg ik jullie graag de vraag voor hoe we MVT docenten kunnen scholen in het duurzaam verbeteren van de kwaliteit van de interactie in hun lessen. Deze multiple-case study is de tweede studie van mijn promotietraject naar interactional scaffolding in the EFL classroom. 

Differentiëren in het moderne vreemde talenonderwijs Ton de Kraay (vakdidacticus Engels en algemeen lerarenopleider Pabo, Hogeschool Rotterdam) 

De verschillen in taalvaardigheid Engels waarmee de leerlingen het voortgezet onderwijs instromen zijn enorm. Brugklasdocenten ontvangen leerlingen die geen Engels hebben gehad, leerlingen die acht jaar Engels hebben gehad en alles daartussen. Differentiatie van het onderwijs (Engels) kan hier een oplossing bieden. In het promotieonderzoek waar deze workshop op gebaseerd is, zijn positieve effecten gevonden voor een gedifferentieerde aanpak. De brugklasleerlingen in de experimentele groep waren na een jaar taalvaardiger voor Engels en stonden positiever tegenover het leren van de Engelse taal dan de controle groep. Naast het experiment zelf, speelden de deelnemende docenten ook een belangrijke rol in dit onderzoek. De docenten hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de treatment voor het experiment en zijn als panel in een Delphi studie bevraagd over de implementatie van een gedifferentieerde aanpak. In deze workshop zal vooral worden ingegaan op de gebruikte didactiek. Na een korte beschrijving van het promotieonderzoek, met gelegenheid voor  vragen en gedachtewisseling, gaan we aan de slag met het ontwerpen van gedifferentieerd talenonderwijs.

De studiedag werd mede georganiseerd en gefinancierd door het Meesterschapsteam mvt.

Bereikte ERK-niveaus in het VO: hoe presteren leerlingen in Nederland?, Daniela Fasoglio, SLO leerplanontwikkelaar 

Voor alle schooltalen zijn in 2007 ERK-streefniveaus geformuleerd: een indicatie van realistisch haalbare eindniveaus aan het eind van het VO voor de gemiddelde leerling bij goede onderwijscondities. Bij het vaststellen van de streefniveaus voor de productieve vaardigheden was echter geen empirische informatie voorhanden; daardoor waren geen uitspraken mogelijk over de aansluiting van de vastgestelde streefniveaus bij de schoolpraktijk. 
In de aflopen jaren is onderzoek gedaan naar, aan de ene kant, het ERK-niveau van de examens lees- en luistervaardigheid ontwikkeld door Cito; aan de andere kant, het ERK-niveau dat leerlingen bij schrijfvaardigheid daadwerkelijk bereiken aan het eind van havo en vwo voor Engels, Duits en Frans. Een vergelijkbaar onderzoek is dit jaar voor gespreksvaardigheid Engels gestart. Bij alle onderzoeken zijn internationale vakexperts geraadpleegd. In deze interactieve presentatie worden de (soms verrassende) resultaten kort samengevat en worden de implicaties voor het curriculum op school en op de lerarenopleiding besproken.

Versterkte inzet van literaire teksten in de onderbouw Duits, Elisabeth Lehrner, vakdidactica Duits, Hogeschool Windesheim 

Kan literatuur sterker worden verankerd in het vreemdetalenonderwijs en daarbij zowel bijdragen aan een betere leesvaardigheid als aan het aanleren van literaire competenties? En bovenal: kan samenhangend nastreven van deze twee doelen het bereiken ervan verbeteren? Welke rol spelen literaire teksten in de onderbouwlessen Duits? Hoe ervaren docenten Duits het gebruik van literaire teksten? In deze workshop worden de opvattingen van docenten over het gebruik van literaire teksten in hun les verkend en worden de eerste bevindingen uit een interventie op zes scholen met jullie gedeeld. De interventie maakt deel uit van een promotieonderzoek aan de Universiteit Utrecht, in het kader van het Dudoc-Alfa programma. Vervolgens is het aan de workshopdeelnemers om deze opvattingen te vergelijken met wat zij als lerarenopleiders en vakdidactici met literaire teksten hopen te bereiken in de opleiding van hun studenten. Graag wissel ik met jullie van gedachten over de vraag welke bijdrage de lerarenopleidingen kunnen leveren aan een grotere aandacht voor literaire teksten in de mvt-lessen.

TTO op het vmbo: Yes, we can... but how well? Jenny Denman, vakdidactica Engels, Hogeschool Rotterdam 

Terwijl TTO op vwo- en havo-niveau een redelijk bekende onderwijsvernieuwing is, weten veel mensen niet dat er ook ca. 27 scholen in Nederland zijn die TTO op vmbo-niveau aanbieden; niet alleen voor mavo maar ook (in mindere mate) op de andere vmbo-niveaus. Deze workshop biedt een overzicht van het promotie-onderzoek van Jenny, waarin de taalontwikkeling (Engels) en leerlingattitudes van TTO-vmbo leerlingen longitudinal werden gevolgd en vergeleken met een controlegroep van niet-TTO vmbo leerlingen. Een aantal docentkenmerken en attitudes wordt ook gepresenteerd. Aan de hand van authentieke leerlingteksten en andere taaltoetsen uit het onderzoek worden de deelnemers uitgenodigd om de taalontwikkeling van leerlingen zelf onder de loep te nemen en analyseren.

Duurzame doeltaal in regulier voortgezet MVT-onderwijs (Sebastiaan Dönszelmann, vakdidacticus mvt/Frans en docent algemene didactiek, Vrije Universiteit)

 Doeltaalgebruik. Anders gezegd: het inzetten van de doeltaal tijdens de moderne-vreemdetalenles. Je kunt de hele tijd de vreemde taal spreken tijdens de les, maar het is maar de vraag of leerlingen daarvan zoveel leren. Tot nu toe is er weinig geschreven over de didactiek van doeltaalinzet. In het lopende promotie-onderzoek waarover deze workshop gaat zitten 4 elementen: een doeltaaldidactiek formuleren (gebaseerd op een literatuurstudie), docenten professionaliseren en een jaar lang laten werken met de aangeleerde didactiek, docenten observeren op het duurzaam inzetten van de didactiek en ten slotte leerlingen bevragen op hun ervaringen en toetsen op hun presteren (afgezet tegen een controlegroep). In deze workshop zal vooral worden ingegaan op didactiek en professionalisering. Daarbij zal eenieders deelname worden gevraagd bij het observeren van doeltaaldidactiek in gefilmde lesfragmenten. Hiermee staven we het tijdens het onderzoek ontworpen observatie-instrument (feedback is zeer welkom!) en krijgen deelnemers actief inzage in veronderstelde kenmerken van doeltaaldidactiek.

Workshop: een instrument voor het begeleiden van de vakdidactische competentie in de stage - deel I (Femke Kitslaar, vakdidactica Engels, Hogeschool van Amsterdam) 

Idealiter zouden studenten door vakdidactici op de opleidingen en stagebegeleiders in de scholen op dezelfde manier vakdidactische begeleiding moeten krijgen. Maar we weten dat dit heel moeilijk te realiseren is. Daarnaast vragen stagebegeleiders om een instrument dat praktisch hanteerbaar is. Daarom zijn we op de HvA dit jaar gestart met de ontwikkeling van een feedbackinstrument dat het werkveld en de lerarenopleiding op vakdidactisch gebied dichter bij elkaar zou kunnen brengen. Tijdens het eerste deel van deze workshop gaan wij na een korte introductie gezamenlijk een video-observatie doen met behulp van dit instrument.

Workshop: het begeleiden en beoordelen van de vakdidactische competentie in de stages - deel II 

Na de lunch gaan we in groepen het instrument onder de loep nemen, formuleren we suggesties voor verbetering en wisselen we met elkaar uit hoe we feedback op de vakdidactische competentie geven. Vanzelfsprekend stellen we het instrument digitaal beschikbaar aan alle geïnteresseerde collega’s.

Adaptieve feedback en support bij gespreksvaardigheid MVT in klassen van 30? Hoe is dat nu mogelijk? (Esther de Vrind, vakdidactica Frans, ICLON, Universiteit Leiden) 

We weten al geruime tijd dat feedback een krachtig middel is om de taalvaardigheid te verbeteren. De beste feedback is feedback die is afgestemd op de feitelijke prestatie en op achterliggende gedachten, opvattingen en affectieve factoren van leerlingen. Maar hoe geef je zulke feedback in klassen van 30 leerlingen met beperkte tijd en middelen? Hoe kun je feedback en support (in de vorm van uitleg en oefeningen, Janssen, 2014) afstemmen op de individuele leerling om zijn gespreksvaardigheid te verbeteren in reguliere klassen in het v.o. havo/vwo? Op deze vraag zoek ik antwoord in een vierjarig promotietraject in het kader van Dudoc-Alfa. Tijdens deze presentatie wissel ik graag met jullie als experts van gedachten over deze vraag en zal ik met jullie resultaten delen uit een eerste substudie waarin een deel van de praktische didactische aanpak voor adaptieve feedback en gedifferentieerde support is uitgeprobeerd in de lespraktijk.

Opvattingen van aanstaande docenten over onderwijs, Siebrich de Vries, lerarenopleider Rijksuniversiteit Groningen

Siebrich, van oorsprong vakdidactica Frans,  heeft  de ontwikkeling van onderwijsopvattingen van aanstaande docenten onderzocht. Studenten die leraar willen worden komen al met veel onderwijservaring de lerarenopleiding binnen. Gedurende hun schoolcarrière hebben ze gemiddeld zo’n 15.000 uur docenten zitten observeren (Lortie, 1975). Daarmee is er geen enkel ander beroep waarmee studenten al zoveel ervaring mee hebben opgedaan als het docentschap. Ze hebben dan ook alle tijd gehad om opvattingen over onderwijs te vormen. Met welke opvattingen over onderwijs komen ze de lerarenopleiding binnen? Is er een relatie met hoe ze zelf aan het leren zijn, of met hoe ze lesgeven? Zijn opvattingen eventueel te veranderen? Hoe dan? In deze  workshop gaan deelnemers aan de hand van deze vragen ervaringen uitwisselen.

Docenten in opleiding en de positie van grammatica in het vreemdetalenonderwijs, Johan Graus, lerarenopleider Engels, Hogeschool Arnhem en Nijmegen

 De rol van grammatica in het modernevreemdetalenonderwijs is nog steeds controversieel: Is het geven van grammatica wel noodzakelijk? En zo ja, op welke manier kun je het dan in het curriculum verwerken? In deze workshop worden de opvattingen van docenten in opleiding over grammaticaonderwijs verkend aan de hand van een aantal bekende concepten uit de tweedetaalverwervingstheorie, zoals impliciete versus expliciete instructie en focus on form versus focus on formS. Vervolgens is het aan de workshopdeelnemers om deze opvattingen te vergelijken met wat zij als lerarenopleiders en vakdidactici hopen te bereiken met de leerlijn grammaticadidactiek in hun opleidingen.  

Vreemdetalenonderwijs geven, Linda Boersma (lerarenopleider Engels), Inge Elferink (lerarenopleider Frans), Matthias Mitzschke (lerarenopleider Duits), Noordelijke Hogeschool Leeuwarden

Deelnemers maken onder begeleiding van redactieleden en auteurs kennis met de opzet en achtergonden van het nieuwe vakdidactische handboek “Vreemdetalenonderwijs geven”. Vervolgens zullen zij via interactieve vormen met elkaar van gedachten wisselen over de opbouw van de leerlijn vakdidactiek en de wijze waarop je als opleider werkvormen in de lerarenopleiding introduceert en studenten kunt laten (in)zien dat er een link bestaat tussen werkvormen en theorie. Vragen die aan de orde zullen komen zijn:  Wat zijn opvattingen van studenten mbt nut en effectiviteit? Wat is de relatie tussen het gedrag dat opleiders tonen (teach as you preach), hun eigen opvattingen en onderliggende theorieën?

De interactieve spreektaak als meetinstrument van gespreksvaardigheid Engels in het Vmbo (Eline van Batenburg, vakdidactica Engels, Hogeschool van Amsterdam) 

Eline is in september 2013 gestart met haar promotieonderzoek naar het ontwikkelen van de gespreksvaardigheid Engels voor vmbo-kader leerlingen.  Tijdens deze workshop zal zij ingaan op de opzet en resultaten van haar eerste studie, die zich richtte op het toetsbaar maken van interactievaardigheden. Ontwerpcriteria en praktische voorbeelden komen aan bod. Tevens wordt er een koppeling gemaakt met de vormgeving van gespreksvaardigheidsonderwijs. Deelnemers zullen m.b.v. een nieuw ontwikkeld beoordelingsinstrument video-opnames van spreektaken beoordelen, en feedback geven op dit instrument.  Waar gewenst, wordt relevante literatuur besproken en wordt ingegaan op hoe Eline de rol van onderzoeker ervaart naast die van docent en opleider.

Vakdidactisch onderzoek dat je mvt-opleider wil (Marjon Tammenga-Helmantel, vakdidactica Duits, RUG) – deel I

Als opleiders begeleiden we studenten bij hun onderzoek en een deel van ons doet, al dan niet in het kader van promotieonderzoek, ook zelf vakdidactisch onderzoek. In Nederland is dit onderzoek vaak versnipperd: ieder werkt voor zich en we weten vaak niet waar anderen mee bezig zijn of wat LIO’s van andere opleiders aan onderzoek uitvoeren. In deze workshop zullen we starten met het in kaart brengen van onderzoek dat momenteel  wordt uitgevoerd. Maar vooral willen we komen tot een onderzoeksagenda: welke thema’s willen mvt-opleiders (laten) onderzoeken? Hierbij zullen we de mogelijkheid verkennen  om als opleiders gezamenlijk (replicatie)onderzoek op te zetten dat vervolgens met en door studenten op grote schaal kan worden uitgevoerd, onder het motto: samen staan we (veel) sterker!

Literatuurdidactiek binnen taalverwerving (Jasmijn Bloemaert, vakdidactica Engels, RUG).

Literatuuronderwijs binnen taalverwerving is de afgelopen jaren in de internationale wereld van taalverwervingsonderzoek, in tegenstelling tot de Nederlandse situatie, weer in toenemende mate onder de aandacht gekomen. In September 2014 ben ik begonnen met mijn promotieonderzoek  dat zich op de vraag richt of een meervoudige benadering van literatuuronderwijs een verhogend effect heeft op de betrokkenheid van leerlingen tijdens de literatuurlessen binnen het vak Engels. In deze workshop zal ik mijn onderzoek eerst kort toelichten en ingaan op mijn ervaringen als beginnende promovendus. Vervolgens gaan we samen in op de vraag die veel MVT docenten en leerlingen bezig houdt: wat is nu precies het nut van literatuuronderwijs binnen de talen? En als dit nut er is, hoe kunnen we dit vertalen naar praktische doelstellingen voor het talenonderwijs?

Differentiëren in de taalles met het Hele Taak Eerst principe: een onderdompeling, Liz Dale, vakdidactica Engels, Hogeschool van Amsterdam; Janneke Geursen, vakdidactica Engels, Universiteit Leiden (ICLON) 

Docenten en opleiders vinden het belangrijk om rekening te houden met verschillen tussen leerlingen. Maar hoe geef je vorm aan differentiatie? Vandaag besteden we twee workshoprondes aan dit onderwerp. Tijdens de eerste workshop ervaren deelnemers wat het betekent  om met het Hele Taak Eerst principe te werken en werken we in groepen aan een concreet eindproduct.  Om die ervaring zoveel mogelijk te laten aansluiten bij de ervaring van een vreemdetaalleerder, zal deze workshop in het Engels worden uitgevoerd.

Differentiëren in de taalles met het Hele Taak Eerst principe: theorie en het ondersteunen van studenten-in-opleiding, Fred Janssen, universitair hoofddocent en opleider, Universiteit Leiden (ICLON); Wilma Kruithof, vakdidactica Duits, Universiteit Leiden (ICLON) 

In de tweede workshop zullen Fred Janssen en Wilma Kruithof verder gaan met dit thema. Zij richten zich op wat het kan betekenen binnen de lerarenopleiding. Hoe kun je studenten-in-opleiding ondersteunen bij het ontwerpen van lessen waarbij alle leerlingen worden uitgedaagd op hun niveau? De workshops vullen elkaar aan en kunnen achter elkaar gevolgd worden, maar beide workshops kunnen ook onafhankelijk van elkaar worden gevolgd.

European Profiling Grid (EPG) – Lerarencompetenties in kaart gebracht, Aad Sinke, docent Engels, Hogeschool van Amsterdam 

In deze workshop gaan de deelnemers aan de slag met het EPG, een  instrument voor (zelf)evaluatie van taaldocenten op scholen en studenten aan de lerarenopleidingen. Met de online versie kan direct gewerkt worden. We zullen bespreken hoe de ontwikkelingsniveaus gedefinieerd in het EPG overeenkomen met de ontwikkeling van de competenties tijdens de opleiding.

Workshop Folkert Kuiken (UvA), Beoordelen van schrijfvaardigheid.

In recent onderzoek naar schrijfvaardigheid  wordt veel aandacht besteed aan aspecten zoals complexiteit van schrijftaken, grammaticale correctheid en fluency. Deze aspecten, die ook in de ERK niveaus terugkomen, zijn niet eenvoudig te definiëren. Tegelijkertijd groeit de belangstelling voor het toetsen en beoordelen van schrijfvaardigheid in onderwijssituaties. In deze workshop zullen de resultaten van recent onderzoek worden gepresenteerd, met mogelijke implicaties voor onderwijs en toetsing.

Presentatie: Dennis vd Broek (toetsdeskundige Frans en inhoudelijk projectleider van het Kijk- en luistertoetsteam, Cito), Kijk- en luistertoetsen MVT.

40 jaar geleden bracht Cito de eerste luistertoetsen uit, op cassette. Inmiddels nemen vrijwel alle middelbare scholen jaarlijks de Kijk- en luistertoetsen af, van vmbo tot aan vwo. In deze presentatie zal allereerst verteld worden hoe deze Kijk- en luistertoetsen tot stand komen. Ter illustratie zullen een paar fragmenten uit de nieuwe digitale Kijk- en luistertoets Spaans getoond worden. Vervolgens zal er gesproken worden over onderzoek dat plaats vindt om de Kijk- en luistertoetsen wetenschappelijk scherp te houden. Zo heeft er afgelopen januari bijvoorbeeld een experiment plaatsgevonden op vwo Frans, waarin werd onderzocht of het wenselijker is de vragen daar in het Frans te stellen of in het Nederlands.

Workshop: Tecla Lampe (Cito),  Is een 6 wel een voldoende

Tecla is een ervaren toetsdeskundige bij het Cito en ondersteunt dagelijks docenten in het HBO bij het maken van toetsen en examens. Haar specialiteit is om dit op een onderzoeksmatige manier aan te pakken.  Omdat ze benieuwd was naar het antwoord in de titel, heeft ze onderzoek op een VO school gedaan. Voor alle schoolvakken (ook Frans, Duits, Engels)  heeft ze de rapportcijfers van leerlingen gerelateerd aan de scores die uit CITO Voortgangstoetsen kwamen. Uit het onderzoek komt naar voren dat leerlingen in Vwo-klassen, Havo-klassen en Havo-Vwo klassen een voldoende als rapportcijfer kregen, terwijl ze volgens hun scores op Voortgangstoetsen over dezelfde stof op een (veel) lager niveau bleken te presteren. Dit roept allerlei vragen op. Ondermeer de vraag uit de titel:  representeert het rapportcijfer dat een leraar geeft voor een leerling prestatie wel het niveau waarop de leerlingen zouden moeten functioneren?

Tecla legt de deelnemers een aantal leerlingprestaties voor, laat ze door de deelnemers beoordelen, en zal de oordelen en de discussie hierover gebruiken als handvat om haar onderzoeksresultaten aan u voor te leggen.

Workshop:  Sible Andringa (UvA) Luistervaardigheid: Wat is het en hoe toets je het?

Luisteren is de meest basale, maar misschien ook wel de minst onderzochte talige vaardigheid. Dat is deels omdat het moeilijk is om zichtbaar te maken wat er gebeurd in iemands hoofd als h/zij luistert. Duidelijk is dat luisteren een heel complex proces is waarin mensen onder grote tijdsdruk gebruik moeten maken van een breed scala aan kennis en vaardigheden. In deze bijdrage doe ik verslag van ons onderzoek naar luistervaardigheid, waarin we hebben geprobeerd vast te stellen wat maakt dat iemand een goede luisteraar is. We hebben ook onderzocht wat je precies toetst met een luistertoets. Ook dat komt aan de orde in deze workshop door gezamenlijk voorbeeldopgaven te beoordelen.

Focus on Form in Task-based Language Learning, door Marrit Guchte

Marrit is docente Duits bij het Roland Holst College in Hilversum en werkt aan een promotieonderzoek bij de UvA; in het verleden heeft ze als vakdidactica Duits bij het ILO (UvA) gewerkt. Grammatica en taakgericht taalonderwijs, kunnen ze samen gaan? Aan de hand van haar eigen promotie-onderzoek en andere studies zal Marrit bespeoken op welke manieren er binnen betekenisgericht talenonderwijs zoals 'task-based language learning' aandacht voor grammatica kan zijn. 

Studenten begeleiden bij (eigen) onderzoek, door Marion Tammenga-Helmantel (vakdidactica Duits, Rijksuniversiteit Groningen)

In de eerste helft zal ik vertellen over het uitvoeren van onderzoek als opleider, de rol die studenten daarin kunnen spelen en mijn begeleiding van de studenten. Daarna krijgen de deelnemers de mogelijkheid om in gesprek te gaan over ingebrachte dilemma's, die ten slotte plenair worden uitgewisseld.

CLIL-didactiek in vakdidactiek mvt: wat iedere opleider en docent mvt zou moeten weten, door Rick de Graaff (hoogleraar tweetalig onderwijs, Universiteit Utrecht)

Op steeds meer vwo's, havo's en vmbo's wordt tweetalig onderwijs (TTO) ingevoerd, waarbij een deel van de vakken in een vreemde taal (meestal Engels) wordt gegeven. Kan een vakdocent ook taaldocent zijn? Wat betekent het voor docenten mvt en Nederlands als een school TTO invoert? Wat kunnen TTO-docenten leren van mvt-docenten en andersom? Op basis van voorbeelden en video's bespreken we hoe de didactiek voor Content and Language Integrated Learning (CLIL) kan bijdragen aan het programma mvt-didactiek in de lerarenopleidingen. 

Presentatie: ERK, taalverwerving en toetsontwikkeling: stand van zaken internationaal onderzoek, door Jan Hulstijn (hoogleraar tweedetaalververwing, Universiteit van Amsterdam)

Er bestond en bestaat heel wat discussie rond het ERK (2001), zowel voordat het verscheen en door Europese regeringen erkend werd, als erna. De roep om aanpassing of zelfs afschaffing is nooit verstomd: “Time for a new framework?” is de titel van een conferentie die in mei 2013 in Antwerpen gehouden wordt. De discussie wordt op verschillende niveaus en in verschillende platforms gevoerd: in de onderwijspolitiek, in de onderwijskunde en vakdidactiek, en in de wetenschap. Ik zal voornamelijk ingaan op de wetenschappelijke kanttekeningen die bij het ERK geplaatst zijn (zie bijvoorbeeld een reeks korte artikelen over het ERK in The Modern Language Journal, jaargang 91/4, 2007) en met de aanwezigen een discussie voeren over wat die kanttekeningen kunnen betekenen voor de toetspraktijk. Ik zal niet betogen dat het ERK moet worden afgeschaft, maar zal wel wijzen op een aantal beperkingen ervan. Wat is eigenlijk ‘taalvaardigheid’ in een eerste en vreemde taal en kun je in taalvaardigheid niveaus aanwijzen? 

Workshop: Het beoordelen van schrijfvaardigheid MVT, door Erna Gille (CITO)  

In 2012 zijn de resultaten bekend geworden van een Europees onderzoek naar de taalvaardigheid MVT van scholieren aan het begin van de 2e fase van het VO. Het onderzoek “European Survey on Language Competences” (SurveyLang) geeft een goed beeld van de taalvaardigheid van leerlingen in diverse Europese landen waaronder Nederland. Bij ons hebben leerlingen uit havo/vwo 3 en vmbo 4 meegedaan voor Duits en voor Engels. In deze workshop bespreken we  kort de resultaten van het onderzoek. Vervolgens gaat u aan de slag met het beoordelen van schrijfproducten van enkele leerlingen. Binnen het project zijn taken ontwikkeld en ook is een bijzondere, nieuwe methodiek van beoordeling met ERK (o.a. met ‘ranking’) ontwikkeld die voor de lespraktijk zeer interessant kan zijn. Er zal stof zijn voor een levendige discussie over o.a. de taak, de verwachtingen rond het product, het niveau van een product en de beoordelingsmethodiek.

Workshop: Feedback op schrijfvaardigheid – Veranderingsprocessen in opvattingen en praktijk van docenten Frans, door Astrid Eelkema (vakdidactica Frans, Instituut voor Leraar en School, RU Nijmegen)

lk zal vertellen over mijn promotieonderzoek waarin de rol van feedback in de schrijfdidactiek en opvattingen van docenten samenkomen. Vijf docenten Frans van verschillende scholen gaan aan de slag met een stappenplan voor feedbackverwerking bij schrijftaken. Deze didactiek ontwikkelen en evalueren zij zowel met elkaar in een Learning Community, als met hun leerlingen in de klas. Het onderzoek beschrijft veranderingsprocessen in het leren van docenten, door te kijken naar de wederzijdse beïnvloeding van beliefs en lespraktijk. Tijdens de presentatie bespreken we de kenmerken van de praktijkkennis van de docenten, de contextuele factoren die daarop van invloed zijn en de instrumenten waarmee het denken en doen van de docenten in kaart zijn gebracht. Verder zal ik inzoomen op de kenmerken van de twee didactische ontwerpen in het onderzoek: de Learning Community en het feedbackstappenplan Prépablog.

Workshop: MVT-literatuurdidactiek, door Syb Hartog (voormalig vakdidacticus Engels, UOCG, Rijksuniversiteit Groningen).

Voor Nederlands zijn er leesniveaus gedefinieerd (zie www.lezenvoordelijst.nl), gekoppeld aan de referentieniveaus voor Nederlands. Is het mogelijk om ook voor de mvt literaire teksten aan ERK-niveaus te koppelen? Wat zijn de problemen die je dan tegen komt, wat weten we uit de literatuur en uit recent onderzoek? In deze workshop zullen de deelnemers zelf literaire teksten inschalen en dan met elkaar in gesprek gaan over de criteria die ze hanteren. Syb zal vervolgens de recente literatuur hierover presenteren en suggesties geven voor het behandelen van dit onderwerp met studenten.

Presentatie en discussie: Activiteiten voor mvt-opleiders, terugblik en vooruitblik.

Alessandra Corda (projectleider Expertisecentrum mvt, ICLON, Universiteit Leiden) zal kort ingaan op de resultaten van de projecten voor mvt-opleiders die het Expertisecentrum mvt de afgelopen jaren heeft uitgevoerd en de plannen voor de activiteiten voor mvt-opleiders vanaf 2013 presenteren.

Workshop: Grammaticaonderwijs en tweedetaalontwikkeling: inzichten uit recent onderzoek, door Wander Lowie (universitair docent bij de opleidingen Toegepaste Taalwetenschap en Engelse Taal en Cultuur, Faculteit der Letteren, Rijksuniversiteit Groningen)

Bij het grammaticaonderwijs kan de docent regels en feiten over taal uitleggen en vervolgens de kennis hierover objectief toetsen. Ook voor leerlingen is dit prettig; het is misschien saai, maar ze hebben na de cyclus van uitleg en reproductie wel aantoonbaar iets geleerd. Bovendien benadrukt grammaticaonderwijs het belang van het uitbannen van hinderlijke fouten en het correct gebruiken van de taal.’ Bent u het eens met deze stelling? Of juist niet? Kan het onderzoek naar tweedetaalverwerving hierover uitsluitsel geven? In deze workshop gaan we in op het nut van grammaticaonderwijs. Na een inventarisatie van de visies van praktijkexperts (de deelnemers aan de workshop), zal Wander een overzicht geven van inzichten uit de onderzoeksliteratuur, vanuit een procesgeoriënteerde visie op taalontwikkeling. Het doel van de workshop is een (betere) bewustwording van de aard van taalontwikkeling, waardoor de deelnemers beter in staat zullen zijn gemotiveerde afwegingen te maken over het relatieve belang van verschillende vormen van (grammatica-)onderwijs.

Workshop: Kennistoets vakdidactiek, ervaringen uit de praktijk, door Joost Ides (vakdidacticus Engels) en Chantal Weststrate (vakdidactica Frans)

De aandacht voor toetsen neemt overal toe, op  scholen en lerarenopleidingen. Joost en Chantal, beide werkzaam op de Interfacultaire Lerarenopleidingen (ILO) aan de UvA, gaan in deze workshop eerst heel kort in op de achtergronden van een kennistoets MVT-vakdidactiek die sinds 2009 op de ILO wordt gebruikt. Hoe ziet de toets eruit? Wat zijn plus- en minpunten? De deelnemers gaan vervolgens een aantal vragen beoordelen, door ze te maken natuurlijk, en formuleren suggesties voor verbeteringen en nieuwe vragen. Tenslotte bespreken we de resultaten plenair met elkaar.

Presentatie en discussie: Onderzoek in de school door talendocenten en studenten.  

Helma Oolbekkink (onderwijskundige, Instituut voor Leraar en School/Radbouduniversiteit Nijmegen) presenteert op een interactieve manier de resultaten van een onderzoek (zie ook LTT van december 2011) naar hoe ervaren talendocenten onderzoek doen en de opbrengsten van dit onderzoek. In de discussie trekken we deze ervaringen door naar het praktijkonderzoek dat studenten in de lerarenopleidingen doen. Aan de hand van voorbeelden van praktijkonderzoek van studenten gaan we met elkaar in gesprek over de opbrengsten van dit onderzoek. 

Workshop: 'Unterrichtssprache Deutsch',  het toetsen van doeltaal-voertaal

Esther Geerse (lerarenopleider Duits, Christelijke Hogeschool Windesheim) heeft met collega's van verschillende lerarenopleidingen en deskundigen van het Goethe-Institut het afgelopen jaar een assessmentprocedure ontwikkeld voor het beoordelen van het gebruik van de doeltaal als voertaal in de les Duits. De toetsing van dit onderdeel van de kennisbasis (uit de 2e-graads-opleiding MVT) wordt gecombineerd met het toetsen van beroepsspecifieke taalvaardigheid op C1-niveau. De studenten laten zien hoe zij omgaan met de doeltaal als communicatiemiddel in de klas en lichten in een gesprek het hoe en waarom van hun aanpak toe. De deelnemers zullen aan de hand van video-opnames van deze assessmentprocedure aan de slag gaan. Tenslotte wordt de bruikbaarheid van de assessment bij andere talen besproken.

Workshop: Toetsing van luistervaardigheid volgens de richtlijnen van het ERK: een kijkje in de keuken

Altijd al je kennis over taaltoetsconstructie in relatie tot het ERK willen opfrissen? In deze workshop geven Alma van Til en Esther Cremers, medewerkers van het Cito, eerst een inleiding in de taaltoetsconstructie en de psychometrie die erachter ligt. Vervolgens worden de deelnemers uitgedaagd om ERK-luisteritems van verschillende talen toe te wijzen naar ERK-niveaus. Wat zijn de criteria die jij zelf daarbij een rol laat spelen en waarom? Welke criteria wegen het zwaarst? Tenslotte bespreken we de resultaten plenair met elkaar. Aan het einde van de workshop proberen we deze vraag te beantwoorden: wat zouden studenten op de lerarenopleiding over taaltoetsen moeten weten?

Workshop: ERK en spreekvaardigheid

Janneke Geursen (vakdidactica Engels, Onderwijscentrum VU) presenteert in deze workshop, waarin de deelnemers zelf aan de slag zullen gaan, werkvormen om een dieper inzicht te krijgen in de spreekvaardigheidniveaus volgens het ERK, die lerarenopleiders vervolgens in de eigen colleges kunnen inzetten. Centrale vragen zijn onder andere: wat is de relatie tussen spreekvaardigheidsdidactiek en dit onderwerp? Hoe kunnen we studenten het beste helpen om de kennis over het ERK in de praktijk van hun lessen te brengen?

Presentatie en discussie: AIM nader bekeken, verslag van lopend onderzoek

Sebastiaan Dönszelmann (vakdidacticus Frans, Onderwijscentrum VU) en Evelien Bartman (docente Frans, Cygnus, Amsterdam) zijn vorig jaar begonnen met een onderzoek naar de effectiviteit van de methode AIM in de lessen Frans. AIM wordt door veel docenten en op veel scholen met enthousiasme ontvangen, maar een degelijke studie naar de resultaten van het werken met deze methode ontbrak tot op heden. De sturende vraag in dit onderzoek was evident maar lastig te beantwoorden: presteren leerlingen (op alle vaardigheden) beter na een jaar onderwijs Frans als ze met AIM hebben gewerkt dan vergelijkbare leerlingen die met een communicatieve leergang Frans hebben gewerkt? Sebastiaan en Evelien presenteren nu de eerste resultaten van het onderzoek. Sebastiaan zal ook ingaan op zijn ervaringen als lerarenopleider die een vakdidactisch onderzoek opzet en uitvoert.

Workshop: De beoordeling van video-opnames van studenten in de vakdidactiek mvt

Iedereen werkt met video-opnames van lessen, maar hoe gaan we om met de beoordeling daarvan?  Eric Kok (vakdidacticus Frans, Windesheim) en Judith Janssen (Cito en oud vakdidactica Russisch, ILO) laten de deelnemers een aantal videofragmenten zien van mvt-studenten uit eerste- en tweedegraadslerarenopleidingen aan het werk in de klas. Vervolgens gaan de deelnemers in groepjes aan het werk en stellen een gezamenlijke beoordeling op van ieder fragment, rond de vakdidactische aspecten. Thema’s die aan bod komen zijn: welke beoordelingscriteria passen we (impliciet en expliciet) toe? Waaraan zie je dat de student vakdidactisch competent handelt? Welke criteria wegen het meest? Tenslotte bespreken we de resultaten van het groepswerk plenair met elkaar.

Presentatie en discussie: Het afstudeeronderzoek in de lerarenopleiding: het perspectief van de student

Annika Groeneveld en Corina Pelgrim, die in 2010 de scriptieprijs voor de beste scriptie op vakdidactisch gebied hebben gewonnen, presenteren hun ervaringen met het uitvoeren van het afstudeeronderzoek. Naar aanleiding hiervan wordt gediscussieerd over de kennis van onderzoeksmethodologie en -instrumenten die mvt-studenten in opleidingen werverven, en de relatie met onderzoeksliteratuur voor een vakdidactische scriptie.

Workshop: Beoordeling van video: gebruiksaanwijzing nodig? 

Mirjam Bakker (Onderwijsraad) heeft in haar promotieonderzoek videodossiers geanalyseerd en zal aan de hand van voorbeelden een paar dilemma's presenteren die vaak ontstaan bij het gebruik van video voor beoordeling van docentcompetenties. Over deze dilemma's wordt vervolgens in groepjes gediscussieerd en aan het eind worden de bevindingen uitgewisseld.

Workshop: Vakdidactiek on the spot: de lerarenopleider als metaforische fakkel! 

Joke Rentrop  (vakdidactica Frans IVLOS, Universiteit Utrecht), heeft een zelfstudie gedaan naar ‘vakdidactiek on the spot’, dat wil zeggen naar het reilen en zeilen van een vakdidactische leergemeenschap op een school in het voortgezet onderwijs. De leergemeenschap bestond uit ervaren en minder ervaren mvt-docenten. Joke fungeerde hierin als docent Frans en als vakdidacticus vanuit de lerarenopleiding. Een aantal metaforen hielpen haar het concrete gedrag als facilitator te expliciteren.
Zij presenteert in deze workshop de resultaten uit haar onderzoek. Daarna zet zij de deelnemers in groepjes aan het werk. Thema’s die aan bod komen zijn: faciliterende acties van een vakdidacticus op school en vertaling hiervan naar het vakdidactische programma op het instituut, proces van groep naar leergemeenschap, praktijkkennis en formele kennis, werken met metaforen.

Presentatie: Het ERK, stand van zaken op school

Machteld Moonen en Rick de Graaff (onderzoekers Universiteit Utrecht) plaatsen de belangrijkste resultaten uit een onderzoek naar gebruik van het ERK door docenten Engels Duits en Frans. Wat betekent dit voor de initiële opleiding?

Workshop: Regie in de klas

Jan van Tartwijk (hoogleraar UU) analyseert op een interactieve manier, aan de hand van videovoorbeelden, de communicatie van docent en leerlingen van het perspectief van de docent als regisseur.

Workshop: Lesgeven in de multiculturele talenklas, Monica Sienders (vakdidactica Engels UvA) en Judith Janssen (CITO)

Acteurs van Corrie Broks Acteur en Theater Adviesbureau spelen enkele klassesituaties in de multiculturele talenklas – aan de aanwezigen in de zaal de taak om ze aanwijzingen te geven en zo het spel te sturen. Een unieke gelegenheid om drama te ervaren als instrument voor de lerarenopleiding. 

Workshop: Vakdidactiek voor vmbo-t: een ondergeschoven kindje? 

Monika Sienders (vakdidactica Engels, ILO-UvA en docente Engels in het vmbo), Eric Kok (vakdidacticus Frans, Christelijke Hogeschool Windesheim). Monika en Erik zullen eerst kort hun ervaringen als docent en opleider presenteren. Vervolgens zullen de deelnemers in groepjes kernpunten identificeren die naar hun mening in de lerarenopleiding (ook in de educatieve minor) beslist terug moet komen als je mvt-vakdidactiek voor vmbo-t behandelt en over mogelijke leeractiviteiten brainstormen waarmee deze kernpunten (doelstellingen) zouden kunnen worden bereikt. Tenslotte zullen de groepjes hun bevindingen plenair presenteren.  

Presentaties: Nieuws over het ERK 

Rick de Graaff (Universiteit Utrecht) zal de eerste resultaten van een onderzoek rond de bekendheid en het gebruik van het ERK onder docenten en lerarenopleiders presenteren. 
Daniela Fasoglio (SLO) zal een presentatie geven over nieuw materiaal op de site , en de eerste voorbeelden tonen van een project waarin video-opnames zijn gemaakt van docenten (ervaren ERK-gebruikers) die het ERK in de praktijk toepassen. Dit materiaal is zowel relevant voor de opleiding als voor nascholing.

Presentatie: AIM-didactiek, de Accelerative Integrated Method 

Sebastiaan Donszelmann (vakdidacticus Frans, Onderwijscentrum VU) zal vertellen over de specifieke kenmerken van AIM en onder andere ingaan op de volgende punten: wat betekent het voor docenten om over te stappen op AIM-didactiek? Welke rol kan AIM in de lerarenopleiding spelen? Is het een didactiek die geschikt is voor VMBO-t?  Wat zijn successen en wanneer kan het misgaan? En wat kunnen opleiders doen om meer over AIM te weten te komen? 

Workshop: Is jouw 6 ook mijn 6? Beoordeling van afstudeerproducten, Klaas van Veen  

Klaas van Veen is onderzoeker en lerarenopleider bij het ICLON (Universiteit Leiden) en projectleider van het Expertisecentrum Leren van docenten. Hij zal een overzicht bieden van overeenkomsten en verschillen tussen beoordelingscriteria die op eerste- en tweedegraadsopleidingen voor het afstudeerproduct worden gebruikt. Vervolgens zullen in groepjes geanonymiseerde scripties worden beoordeeld. Tenslotte zullen de groepjes hun beoordelingen presenteren en vergelijken.  

Presentatie: Taaltaken en het ERK

Twee studenten Engels van de NHL, Ferdinand Stol en Ninke van der Veen, hebben onder begeleiding van Magda Maarleveld (NHL, afdeling Talen) en Guus Perry (APS) taken voor leesvaardigheid (B1-B2) en luistervaardigheid Engels ontwikkeld en met leerlingen uitgeprobeerd. In deze presentatie vertellen ze over hun kennismaking met het ERK, over de constructie van de taaltaken en de ervaringen in de praktijk. In de discussie zullen vragen aan de orde komen zoals: hoe kun je in de opleiding studenten bekend maken met het ERK? Wat voor instrumenten kun je hierbij inzetten? Wat voor resultaten kun je verwachten? 

Workshop (voor tweedegraads opleiders): Luistervaardigheidstaken en het ERK. 

Ferdinand Stol en Ninke van der Veen hebben een programma ontwikkeld dat docenten helpt om nieuw materiaal voor luistervaardigheid te beoordelen op niveau. Ze zullen dit programma demonstreren. Vervolgens zullen de aanwezigen in groepjes ermee aan de slag gaan, door nieuw materiaal te zoeken en in te delen volgens de ERK-niveaus.

Workshop: Some like it HOT, Peter Bimmel 

Peter Bimmel is lerarenopleider aan het Instituut voor de Lerarenopleiding (ILO) van de Universiteit van Amsterdam en (mede)auteur van het Handboek Ontwerpen Talen, verschenen in het voorjaar van 2008. Deze workshop wordt op het ILO ook met studenten uitgevoerd.
Lesmateriaal voor taallessen is er in overvloed. Je vindt het kant-en-klaar op Internet (zie bijvoorbeeld http://leermiddel.digischool.nl). Soms vind je precies wat je nodig hebt - maar vaak ook niet. Als je nergens kant-en-klaar materiaal vindt dat je zo kunt overnemen, dan zit er niets anders op dan zelf je onderwijs te ontwerpen. Het Handboek Ontwerpen Talenonderwijs biedt een stapsgewijze aanpak voor het ontwerpen van je eigen taalonderwijs én een set didactische handreikingen die steun geven als je gaat ontwerpen. In deze workshop maak je op een actieve manier kennis met het handboek en discussieert met collega's over hoe je je studenten het beste kunt helpen om zelf taken te leren ontwerpen. 

Presentatie en discussie: Kennisbasis Duits, Kees-Jan van Oorsouw   

Kees-Jan van Oorsouw is vakgroepcoördinator van de vakgroep Duits en lerarenopleider Duits bij de lerarenopleiding aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN). In deze presentatie ging hij in op de inhoud van de Kennisbasis Duits en legde uit hoe aan de HAN de Kennisbasis in het curriculum van de 2e-graads opleiding is geïntegreerd. 

Show & tell sessies, apart voor eerste- en tweedegraadsopleiders 

Het thema voor de tweedegraadsopleiders was toetsen, met name als instrument om het eindniveau van de studenten te bepalen. Moderator van deze sessie was Eric Kok. 
Het thema voor de eerstegraadsopleiders  was de invoering van de educatieve minoren. Moderatoren van deze sessie waren Judith Janssen en Hermine de Knijff. 

Thema: beoordelen met het ERK. In het ochtendgedeelte is gewerkt met materiaal dat door de werkgroep beoordeling is gemaakt. Judith Janssen (ILO, UvA) en Chantal Westsstrate (ILO, UvA) hebben een workshop rond het beoordelen van spreek- en gespreksopdrachten gepresenteerd en getest. Deelnemers hebben in kleine groepen spreekprestaties in het Engels, Duits en Frans (beschikbaar als digitale videofragmenten) eerst zonder en daarna met de hulp van een op het ERK gebaseerde matrix beoordeeld. Hannie Lucassen (Fontys) heeft vervolgens een workshop rond het beoordelen van schrijfproducten gehouden. 

Doelstellingen van de ochtend waren 

  • kennismaking met het materiaal van de werkgroep beoordeling (beschikbaar in OPLET, SURF-groepen platform voor lerarenopleiders mvt), 
  • het daadwerkelijk gezamenlijk proefbeoordelen, 
  • ewustwording van de subjectiviteit van beoordelen,  
  • bewustwording van de rol van het ERK en de waarde van criteria bij de beoordeling, 
  • vaststellen waarover beoordelaars het eens zijn en waarover nog discussie loopt, 
  • discussie over de inzet van het materiaal in de lerarenopleiding. 

Tijdens het middaggedeelte heeft Dirk Klein (SLO) een project van de SLO over doorlopende leerlijnen mvt gepresenteerd. Aansluitend hadden de aanwezigen de keuze uit drie groepsbijeenkomsten: Show&Tell voor 1e graders, Show&Tell voor 2e graders en een discussiegroep rond het thema doorlopende leerlijnen.

Doel van de dag was reflecteren op de vragen die gepaard gaan met de invoering van het ERK in het curriculum, feedback aan elkaar geven over de resultaten van het werk in groepen in de periode 2007-2008 en gelegenheid bieden om plannen voor de toekomst te formuleren.

Het centrale thema was: T2-verwerving: Onderzoek ontmoet onderwijspraktijk. Tijdens deze dag stond praktijkgerelateerd onderzoek naar tweedetaalverwerving centraal: onderzoek dat in de onderwijspraktijk is verricht of onderzoek waarvan de opbrengst direct relevant is voor de onderwijspraktijk:

  • Taakgericht onderwijs en onderzoek
  • Europees referentiekader
  • Taalgericht vakonderwijs en CLIL
  • Effectstudies
  • ICT toepassingen in het taalonderwijs
  • Toetsing en assessment

Keynote speech: Roger Gilabert Guerrero (Universitat Ramon Llull, Barcelona).

Een van de parallelle sessies van de dag bestond uit een internationaal symposium, dat door Ineke Vedder (Universiteit van Amsterdam) en Folkert Kuiken (Universiteit van Amsterdam) werd georganiseerd. Aan het symposium namen de volgende sprekers deel: Roger Gilabert Guerrero (Universitat Ramon Llull, Barcelona), Kris van den Branden (Katholieke Universiteit Leuven), Chris Bongartz (Universität zu Köln),  Alex Housen (Vrije Universiteit Brussel) en Marije Michel (Universiteit van Amsterdam).

Thema: Werken met het ERK. Tijdens deze conferentie zijn werkgroepen ontstaan die in de maanden daarna ideeën hebben uitgewisseld en materiaal voor de opleding of de nascholing hebben ontwikkeld rond vijf specifieke aspecten van het werken met het ERK: beoordeling, nascholing, voorbeeldmateriaal, invoering in het curriculum en differentiatie. De werkgroepen hebben minimaal één werksessie georganiseerd en hebben via e-mail contact gehad.