Bas Andeweg (gepensioneerd taalbeheerser/onderzoeker)

Als een goed begin het halve werk is, wat blijft er dan nog over voor de afsluiting? Veel sprekers laten het bij een vriendelijk ‘dank u wel’, maar een goed slot bevat gebruikelijk drie onderdelen: een samenvatting van de belangrijkste onderdelen, een herhaling van de kernboodschap en een memorabele uitsmijter. Hoe kan het slot bijdragen aan het onthouden van de toespraak? Recent onderzoek reikt hiervoor handvatten aan. Er zijn sprekers waarbij de luisteraars als vanzelf beginnen te applaudisseren na afloop van de presentatie. Natuurlijk wil je na afloop ook applaus oogsten, maar hoe lok je dat uit? Hoe maak je een slot met zulke effecten als resultaat?

Patrick van Delft (Docent Communicatieve Vaardigheden, TU Delft)

Waar is dat feestje?! Niet bij jouw speech als je het publiek niet achter je weet te krijgen. Niets is zo moeilijk als spreken voor een publiek dat langzaamaan in slaap is gesust. Je hebt zitten zweten op allemaal goede argumenten, maar je merkt dat het gewoon niet overkomt op het publiek. Hoe zorg je ervoor dat het publiek actief blijft tijdens je speech? Van structuur tot stilistiek, van uitvoering tot onderwerpskeuze, tijdens deze workshop bespreken we een aantal strategieën die je kunt inzetten om je publiek aandachtig te houden.

Alex Reuneker (Universitair docent Taalbeheersing en Digital Humanities, Universiteit Leiden)

Niet elke ‘als… dan’ is hetzelfde. We gebruiken als-zinnen om consequenties te schetsen van keuzes, zoals een politicus doet in ‘als we de CO2-uitstoot niet reduceren, dan is het over tien jaar nóg warmer dan nu’, of juist om terug te redeneren van gevolg naar oorzaak, zoals een detective een aanwijzing gebruikt: ‘als de voetafdruk van een schoen in maat 44 is, heeft de butler het gedaan.’ Ook Max Havelaar bedient in zijn beroemde ‘Toespraak tot de Hoofden van Lebak’ van het argumentatieve potentieel van als: 'Maar als er soms onder ons mochten zyn, die hun plicht verwaarloozen voor gewin, die het recht verkoopen voor geld, of die den buffel van den arme nemen, en de vruchten die behooren aan wie honger hebben … wie zal ze straffen?'

Havelaar roept hier een zogenaamde ‘hypothetische’ situatie op. Hij zegt niet dat er toehoorders zijn die zich misdragen, maar hij wekt heel sterk die suggestie en vraagt dan retorisch ‘wie zal ze straffen?’ Met als kun je redeneren en argumenteren; je kunt het ogenschijnlijk simpele woordje strategisch inzetten om een ander te overtuigen van een mogelijke oorzaak, om een schuldige aan te wijzen, of om de onwenselijke gevolgen te schetsen van het beleid van de tegenpartij. Hoe kun jij ‘als’ zelf strategisch inzetten in je eigen toespraak om je publiek te overtuigen? In deze workshop gaan we daarmee aan de slag en leren we van politici, detectives en natuurlijk Max Havelaar.

Wim Blokzijl (Docent communicatieve vaardigheden, TU Delft)

Een plaatje zegt meer dan duizend woorden' is een bekend gezegde. Nog mooier is het natuurlijk als we woord en beeld kunnen combineren. In deze workshop bekijken we hoe je 'props' - in de toneelwereld ook wel rekwisieten genoemd - kan inzetten om het gesproken woord visueel te ondersteunen. Wat werkt wel en wat juist niet? Digitale beelden laten we buiten beschouwing; we gaan ons richten op letterlijk tastbare attributen die we retorisch kunnen inzetten om een punt te maken.

Solange Ploeg (Docent/onderzoeker Politieke Geschiedenis, Radboud Universiteit Nijmegen)

Wat kenmerkt het gesproken woord voor het oog van de camera, met een miljoenenpubliek dat thuis op de bank elk woord kan volgen? Hoe passen politici in heden én verleden hun taalgebruik aan op nieuwe media? En wat kunnen wij van hen leren? Na deze workshop draai jij je hand niet meer om voor een publiek van 17 miljoen mensen!

Matthijs Looij (Docent communicatieve vaardigheden, TU Delft)

Van ‘Yes we can’ tot ‘Make America great again’ en van ‘Wir schaffen das’ tot ‘I have a dream’. Veel politici zijn onlosmakelijk verbonden met een oneliner die voor altijd in het collectieve geheugen is gegrift. Maar ook buiten de politiek kunnen ze er wat van. Denk maar aan bekende zinnen als ‘Jazeker, de Hypotheker’, ‘Er gaat niets boven Groningen’ of ‘112, daar red je levens mee!’ Oneliners zijn een krachtig middel om jouw speech memorabel te maken. In deze workshop leer je hoe je een ijzersterke oneliner bedenkt die j

Charlotte van der Voort (Docent Taalbeheersing, Universiteit Leiden)

Slecht nieuws voor speechschrijvers: de meeste mensen worden niet overtuigd door argumenten alleen. Gelukkig zijn er nog een hoop andere retorische trucs om je publiek voor je te winnen. Al in de oudheid zeiden retorici dat niet de inhoud (‘logos’) en zelfs niet emoties (‘pathos’), maar de persoonlijkheid van de spreker (‘ethos’) het effectiefste overtuigingsmiddel is. Wie we sympathiek en authentiek vinden, die geloven we immers eerder dan een spreker die ons onaardig lijkt. Maar welke woorden of gebaren in een speech geven jou die gunfactor? In deze workshop leer je een aantal praktische strategieën om het publiek in te pakken met jouw persoonlijkheid en om zo de beste indruk achter te laten!

Martijn Wackers (Coördinator en docent communicatieve vaardigheden, TU Delft)

TED-talks worden veel bekeken en vaak hoog gewaardeerd. TED-sprekers vertellen een pakkend verhaal, meestal uit het hoofd, met een heldere kernboodschap (het ‘idea worth spreading’). Hoe doen ze dat precies? In deze workshop ontdek je enkele geheimen van de smid: de belangrijkste retorische technieken van TED-sprekers. Technieken die klassieke retorici al kenden en nu nog steeds werken. Technieken die jouw speech onvergetelijk kunnen maken.

Sjaak Baars (Docent Sportcommunicatie, SPECO Fontys)

Alexandria Ocasio-Cortez, Barack Obama, Jacinda Ardern. Voorbeelden van goede sprekers die we voorgeschoteld krijgen, komen bijna altijd uit de politiek. In deze workshop leren we van een heel andere categorie professionele sprekers: voetbaltrainers die iedere dag voor de groep staan om hun spelers te motiveren, informeren en inspireren. En omdat ze steeds dezelfde groep voor zich hebben, moeten ze hard werken aan hun creativiteit. Aan de hand van voorbeelden van trainers/coaches uit de sport, krijg je tips die je kunt inzetten voor je eigen speeches. Leer van Jürgen Klopp, Arne Slot, Jill Ellis - en natuurlijk good old Louis van Gaal.

Bertijn van der Steenhoven (docent Taalbeheersing, argumentatietheorie en retorica, Universiteit van Amsterdam)

Bij de uitreiking van de Cicero Awards, een grote internationale prijs voor speechwriters, vallen jaar na jaar Nederlanders in de prijzen. Alleen al sinds 2020 schreven drie Nederlandse speechschrijvers 's werelds beste speech van dat jaar: Claire Craanen in 2025 (voor secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte), Eleonora Russell in 2024 (voor admiraal Rob Bauer) en Martine Boelsma in 2020 (voor staatssecretaris Paul Blokhuis). In deze workshop geef ik jou een kijkje in de gereedschapskist van deze professionals. Een ding is zeker: zij hebben over elk detail nagedacht. Je leert hoe je met precisie een tekst formuleert die muziek maakt, hoe je de balans houdt tussen ethos, pathos en logos, en hoe je met de juiste woorden de sympathie wint van een zaal vol kritische luisteraars. We doen dit aan de hand van een prijswinnende speech met miljoenen views op YouTube.

Roosmaryn Pilgram (Universitair docent Taalbeheersing, Universiteit Leiden)

De beste sprekers uit de geschiedenis, van Pericles en Martin Luther King tot Barack Obama en Greta Thunberg, hebben één ding gemeen: ze wisten precies hoe ze hun publiek moesten raken én overtuigen. Dat deden ze door succesvol strategisch te manoeuvreren: ze zorgden ervoor dat hun argumenten niet alleen redelijk zijn maar ook effectief. In deze workshop ontdek je hoe je net zo sterk strategisch kunt manoeuvreren in jouw eigen speeches. We oefenen met het selecteren van de juiste argumenten, het slim inspelen op het publiek, en het kiezen van aantrekkelijke presentatiemiddelen. Zo zorg je ervoor dat mensen écht naar je luisteren!

Lotus Arian (Oud winnaar van het toernooi en docent bij Futurum Planet Studies, UvA)

Wat mag absoluut niet in je toespraak ontbreken? En waar letten de coaches en juryleden nu precies op? Met praktijkvoorbeelden leer je de gouden formule voor een persoonlijke, originele toespraak die inhoudelijk sterk in elkaar zit en die iedereen onthoudt. We kennen allemaal de citaten: 'I have a dream’' (Martin Luther King), 'Yes we can' (Barack Obama) of 'How dare you' (Greta Thunberg). Hoe zorg je dat jouw toespraak er bovenuit springt en iedereen jouw belangrijkste boodschap kan herinneren met net zo’n prachtige oneliner? Daarnaast wil je natuurlijk dat het echt jouw toespraak wordt, dus bespreken we hoe je hem persoonlijk kan maken en ervoor zorgt dat jij de enige bent die hem kan voordragen. Hoe zet je je sterke kanten in voor een toespraak waarmee je uitblinkt, en wie weet zelfs het toernooi wint? Dát leer je in deze workshop.

Lotus had groot plezier in het schrijven en geven van presentaties en won het toernooi in 2013. Ze was zo gecharmeerd van de dag en de organisatie dat ze hierna coach werd en nieuwe deelnemers begeleide tijdens de verdere edities. Ze is nu werkzaam als docent bij de bachelor Future Planet Studies, waar klimaatverandering en duurzaamheidsvraagstukken worden behandeld, aan de Universiteit van Amsterdam.

Bas Andeweg is gepensioneerd taalbeheerser/onderzoeker. Hij heeft van zijn werk zijn hobby gemaakt. De afgelopen decennia gaf hij colleges mondelinge communicatie aan de TU Delft. Hij deed (experimenteel) onderzoek naar allerlei aspecten van effectief presenteren. Onder meer naar pakkende inleidingstechnieken, de kracht van ondersteunende gebaren en het doeltreffend gebruik van Powerpoint.

Sjaak Baars is docent communicatie. Hij studeerde Retorica & Argumentatie en Journalistiek & Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden. Na meer dan tien jaar gewerkt te hebben voor de TU Delft, werkt hij nu voor de opleiding Sportcommunicatie aan Fontys in Tilburg. Daarnaast geeft hij workshops bij de KNVB Academie waarin voetbaltrainers leren hun communicatie te verbeteren. Ook begeleidt en adviseert hij trainer/coaches individueel bij hun communicatiedoelen.

Wim Blokzijl heeft Taalbeheersing gestudeerd in Groningen; hij studeerde af op drogredenen in het parlementaire debatten. Hij is docent communicatieve vaardigheden aan de TU Delft. Daarnaast heeft hij onderzoek gedaan naar de effectiviteit van visuele ondersteuning bij presentaties, en coacht hij TEDx-sprekers.

Na zijn studie Nederlandse taal en cultuur in Leiden, volgde Patrick ook nog de Educatieve master. In 2018 nam hij het initiatief tot de oprichting van de Werkgroep Taal. Patrick werkt nu als docent Communicatieve Vaardigheden bij de TU Delft.

Matthijs Looij studeerde Nederlandse taal en cultuur in Leiden en rondde daarna de masters Neerlandistiek in Leiden en Argumentatie, Retorica en Communicatie aan de Universiteit van Amsterdam af. Nu werkt hij als docent communicatieve vaardigheden aan de TU Delft waar hij colleges verzorgt over presenteren, schrijven en debatteren.

Roosmaryn Pilgram is universitair docent Taalbeheersing aan de Universiteit Leiden. Ze promoveerde in 2015 op een proefschrift over argumentatie in medische consulten. Nog steeds houdt ze zich bezig met medische argumentatie, maar ze geeft ook college op het gebied van argumentatie en retorica in andere contexten (van de politiek en het recht tot huiselijke discussies). Hoe proberen mensen elkaar in al die verschillende contexten te overtuigen?

Solange Ploeg werkt als universitair docent bij de afdeling Politieke Geschiedenis aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Haar onderzoek richt zich op Nederlandse en West-Europese politieke geschiedenis van de 20ste eeuw en in het bijzonder op de wisselwerking tussen massamedia en politiek. Solange studeerde geschiedenis in Leiden en specialiseerde zich daar in het taalgebruik van politici in de 19de en 20ste eeuw.

Alex Reuneker is universitair docent Taalbeheersing aan de Universiteit Leiden. In 2022 is hij gepromoveerd op een proefschrift over de grammatica van voorwaardelijke zinnen (als-dan) en het gebruik van digitale methoden in taalonderzoek. Op dit moment houdt hij zich bezig met onderzoek naar argumenteren met voorwaardelijke zinnen: op welke wijze drukken we onze redeneringen uit en hoe proberen we anderen daarmee van onze conclusies te overtuigen? Daarnaast doet Alex onderzoek naar fouten in werkwoordspelling, de taal van Nederlandstalige pop en hiphop en geeft hij colleges over pragmatiek, stilistiek, methodologie en academische vaardigheden.

Bertijn van der Steenhoven is docent Taalbeheersing, argumentatietheorie en retorica aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast spreekt hij regelmatig voor groepen over de kracht van taal. In Italië was hij betrokken bij debatten tussen mensen in de gevangenis en studenten van de Bocconi Università in Milaan.

Charlotte van der Voort studeerde Griekse en Latijnse taal en cultuur en Neerlandistiek aan de Universiteit Leiden en is geïnteresseerd in antieke retorica en moderne argumentatietheorie. Momenteel werkt zij als promovenda en docent Taalbeheersing bij de opleiding Nederlandse taal en cultuur aan diezelfde Leidse universiteit. Charlotte onderzoekt voor haar proefschrift impliciete communicatiestrategieën in de antieke retorica tot in discussies van vandaag de dag: hoe kunnen we anderen overtuigen met wat we stiekem wel bedoelen maar niet expliciet zeggen?

Martijn Wackers is coördinator en docent communicatieve vaardigheden aan de TU Delft. Hij promoveerde in Leiden op het proefschrift Making messages memorable: the influence of rhetorical techniques on information retention. Hij was sprekerscoach bij TEDxDelft en schreef met Josje Kuenen het presentatieadviesboek Presenteren: wat werkt echt en wat echt niet? Onderbouwde adviezen voor presentatietechnieken.