De gevels aan Spui en Spuistraat: architectuur en kunst

Drs. Laura Plezier MA, kunst- en architectuurhistoricus en bestuurskundige

Wie omhoogkijkt naar de nieuwe Universiteitscampus aan het Spui en de Spuistraat ziet beeldhouwwerken die onder andere beesten uitbeelden. Wat was de betekenis van deze kunst aan de gevels van het voormalige warenhuis van Vroom en Dreesmann?

Het gebouw uit 1930 is gebouwd in de architectuurstijl van de Amsterdamse School, net als de Bijenkorf uit 1926 aan de Grote Marktstraat. Beide gebouwen zijn daarom niet los te zien van elkaar en van de ontwikkeling om grootwinkelbedrijven te vestigen aan brede straten in het centrum. In deze lezing verkent Laura Plezier deze ontwikkeling en neemt zij je mee in een analyse van de gevels van het warenhuis aan het Spui en de Spuistraat. Laura zoomt in op de kunstwerken op de gevels, duidt hun betekenis, en bespreekt ook het voormalige interieur van het pand. Daarbij vertelt ze ook over de architect en de betrokken kunstenaars. Na afloop bekijken we de gevels samen, en kijk je heel anders naar dit historische pand.

Hoe ontwerp je een universiteitscomplex in een oud warenhuis?

Ir. Peter Hagelaar, Senior Architect - Sweco Architects

De totstandkoming van de nieuwe ‘Universiteitscampus Spui’ is een langdurig proces geweest. Veel mensen waren de afgelopen jaren betrokken, van de vastgoedeigenaar tot de universiteiten die er nu gebruik van gaan maken. Universiteiten, want in dit nieuwe gebouw worden niet alleen afdelingen van de Universiteit Leiden, maar ook van de TU Delft, Open Universiteit, het LUMC en Universiteiten van Nederland ondergebracht.

In deze lezing neemt architect Peter Hagelaar een vogelvlucht langs de verschillende fases van de ontwikkeling van het universiteitscomplex. Hij doet dit vanuit de ontwerppraktijk van het architectenbureau Sweco Architects, dat namens de universiteiten het interieur mocht ontwerpen.

Van aanbesteding tot oplevering staat Peter stil bij de kansen en kaders die het monumentale gebouw bood. Daarnaast bespreekt hij de (duurzame) ambities van de universiteiten en de keuzes die gemaakt zijn om deze te realiseren. Ook wordt er aandacht besteed aan de diverse gebruikers, en aan hoe je als architect een ontwerp maakt waarin iedereen zich thuisvoelt en zichzelf herkent.

Voorbij mens-centrisch denken: steden als samenkomst van mensen, planten en dieren

Dr. Rosanne van der Voet, universitair docent bij Urban Studies en Environmental Humanities, Universiteit Leiden

Hoe maken we steden klaar voor de toekomst? De gevolgen van milieuvervuiling en klimaatverandering laten zien dat de natuur van grote invloed is op menselijk overleven. Dit geldt ook in de stad: groene ruimte zorgt voor verkoeling, schonere lucht, mentaal welzijn en biodiversiteit. Maar tot nu toe hebben we onze steden gebouwd vanuit een mens-centrisch wereldbeeld. We zagen mens en dier, en cultuur en natuur, als gescheiden.

Met water in Nederlandse steden als casus neemt Rosanne van der Voet je in deze lezing mee op ontdekking, aan de hand van de vraag: hoe kunnen we over steden nadenken als samenkomst van mensen en niet-mensen? Hierbij besteden we aandacht aan het onderzoeken van fundamentele culturele aannames, zoals de scheiding tussen mensen, dieren en planten, of het beeld van de natuur als middel voor menselijk gebruik, in plaats van als een levend systeem dat op zichzelf waarde heeft. Hoe kunnen we onszelf gaan zien als onderdeel van de natuur, in plaats van als heersers erover? Welke nieuwe definities van ‘de stad’ zijn nodig? En hoe brengen we die ideeën in de praktijk?

Het begin van Den Haag

Drs. Peter Stokkel, hoofd archeologie bij Gemeente Den Haag

Vanaf de steentijd wonen er al mensen op de strandwallen van Den Haag. Deze strandwallen bepalen ook de ligging en uitleg van Die Haghe, het latere Den Haag. Recent archeologisch onderzoek rondom de Grote kerk en op het Binnenhof geven inzicht in deze vroege fase van de stad. Omdat deze plekken midden in de stad liggen gaat archeologisch onderzoek niet altijd zoals je van tevoren had bedacht… In deze lezing neemt Peter Stokkel je mee terug in de tijd. Hoe gaat een stadsarcheoloog te werk, en wat vertellen de overblijfselen van de eerste bewoners van Den Haag ons vandaag?

De gevaarlijke stad?

Prof.dr. Manon van der Heijden, hoogleraar Stadsgeschiedenis, Universiteit Leiden

In de beeldvorming is de stad de plek waar criminaliteit plaatsvindt en gevaar dreigt, terwijl het platteland als rustig en veilig wordt gezien. Maar klopt dit beeld van de gevaarlijke stad wel? In deze lezing laat Manon van der Heijden zien dat steden al vanaf de late middeleeuwen veel veiliger waren dan het platteland. Daarnaast blijkt dat er sprake is van een lange termijn daling van geweld in steden. Ten slotte bleken vrouwen in vroegmoderne steden een stuk crimineler te zijn dan in de huidige tijd. De vraag is waarom er minder geweld plaatsvond in steden, hoe de daling in geweld is te verklaren en waarom vrouwen zoveel crimineler waren dan nu. In de lezing wordt hier uitgebreid op ingegaan.

Prof.dr. Ingrid Tieken-Boon van Ostade, emeritus hoogleraar socio-historische taalkunde van het Engels

Steden zijn plaatsen waar veel verschillende culturen en talen samenkomen, en dat geldt ook voor Den Haag. Hoeveel talen er in Den Haag worden gesproken is niet precies bekend, maar taalkundige Ingrid Tieken-Boon van Ostade heeft er een heleboel in kaart gebracht. Vanuit haar fascinatie voor alle talen die ze om zich heen hoorde, ging Ingrid in gesprek met Haagse sprekers van bijvoorbeeld Koerdisch, Pools of Fins. Ze interviewde hen over hun moedertaal, en schreef tussen 2016 en 2018 columns voor Den Haag Centraal over wat ze over al deze talen aan de weet kwam.

In 2019 nam Ingrid het initiatief om de Haagse talen op een bijzondere manier zichtbaar te maken, in de Haagse spreukenroute. In de stoepranden van de route van Den Haag Holland Spoor richting het centrum zijn 34 spreuken in verschillende talen en schriftsoorten gefreesd. Online zijn de spreuken ook te vinden en te beluisteren, ingesproken door native speakers van de talen.

Op zondag 12 april neemt Ingrid Tieken-Boon van Ostade ons mee op een wandeling langs de spreukenroute. Onderweg hoor je meer over de verschillende spreuken, over Ingrids ontmoetingen met de sprekers van de talen, en over hoe de route tot stand kwam. Voor liefhebbers van wandelen, taal en treffende uitdrukkingen!

Er zijn twee wandelingen: een om 11.00 en een om 14.30. Let op: aanmelden noodzakelijk, plaatsen beperkt. 

De columns die in Den Haag Centraal verschenen, zijn gebundeld in het boek Haagse Talen, waarvan ook een Engelstalige editie is uitgegeven. Via Studium Generale kun je dit boek met korting aanschaffen. Zie hiervoor het aanmeldformulier voor dit evenement.