Prof.dr. Alette L. Smeulers, hoogleraar Internationale Misdrijven, Universiteit Groningen

Wat drijft oorlogsmisdadigers, genocideplegers en terroristen? Hoe kunnen we hun gedrag verklaren en waarom doen ze wat ze doen? En wanneer en hoe speelt religie daarin een rol? In deze lezing ligt de focus op daders die gedreven worden door hun rigide en extremistische opvatting van hun geloof en religie. Een opvatting die maakt dat ze alles wat ze doen rechtvaardigen met een beroep op dit geloof en waarbij ze ook met een beroep op dit geloof de ander, het slachtoffer, tot een ongelovige en daarmee een vijand bestempelen. Hun geloofsopvatting en geloofsovertuiging maakt dat ze blind gehoorzamen, hun vermogen tot kritische reflectie verliezen alsook hun empathie voor degene die ze als de ongelovige, de afvallige en de vijand beschouwen. Het gaat over de motivatie die dergelijke daders ontlenen aan het geloof of de religie om verschrikkelijke misdrijven te begaan, iets wat je juist niet van gelovigen zou verwachten. Wie zijn deze daders die zichzelf als soldaten van God zien en met de hand op de Bijbel of Koran misdrijven begaan?

Prof.dr. Heleen L. Murre-van den Berg, hoogleraar Mondiaal christendom, Radboud Universiteit

Ook in het Midden-Oosten speelt religie nog steeds een belangrijke rol in de samenleving, al was het maar dat religieuze identiteit (of je nu gelovig bent of niet) in de meeste landen een juridisch gegeven is waar niemand onderuit kan. Religie speelt daarmee ook al snel een rol in politieke zaken. Maar het feit dat drie grote religies - jodendom, christendom en islam - een bijzondere band met deze regio hebben zorgt ervoor dat religieuze dynamieken niet alleen lokale, maar heel vaak ook regionale en internationale repercussies hebben. (Bijna) iedereen bemoeit zich ermee, en brengt nog weer andere interpretaties en belangen met zich mee. In deze lezing zal Heleen L. Murre-van den Berg die dynamiek nader bespreken: wanneer speelt religie een rol in conflicten in het Midden-Oosten, en wanneer misschien helemaal niet? Wat is daarbij de rol van lokale en internationale betrokkenen? En kan religie ook iets positiefs betekenen voor deze regio?    

Prof.dr. James C. Kennedy, hoogleraar Moderne Nederlandse Geschiedenis en Universiteitshoogleraar, Universiteit Utrecht

De Verenigde Staten zijn een seculiere republiek met een 'goddeloze' grondwet. De opstellers van dit document wilden bewust de confessionele conflicten uit het Europese verleden achter zich laten door godsdienstvrijheid voor iedereen te garanderen en een bevoorrechte kerk te verbieden. Dit verminderde in grote mate – maar niet volledig – het politieke geweld tussen religieuze groepen. Wat de seculiere grondwet echter niet verhinderde, was de opkomst van een 'civil religion' die de Amerikaanse natie een religieuze betekenis gaf – en soms religieuze naleving eiste. Abraham Lincoln noemde de Amerikanen in 1861 een 'bijna uitverkoren volk'. Dit gevoel zo'n volk te zijn, en een uitzonderlijke natie te zijn, intensiveerde het geweld in de conflicten waarin Amerikanen betrokken raakten, zoals de Burgeroorlog, de Wereldoorlogen en de koloniale expansie, niet het minst tegen de inheemse bevolking. Deze presentatie zal onderzoeken in hoeverre het religieuze zelfbeeld van de Verenigde Staten nog steeds de aard van haar oorlogen beïnvloedt.

Prof.dr. Heleen Zorgdrager, emeritus hoogleraar Systematische Theologie en Genderstudies, Protestantse Theologische Universiteit 

“Verzet je niet tegen wie kwaad doet, maar keer degene die je op de rechterwang slaat, ook de linkerwang toe”, veel mensen kennen dit radicale citaat uit de Bergrede van Jezus. Tijdens deze avond laat Heleen Zorgdrager ons nadenken over de dilemma’s rondom oorlog en vrede die deze leefregel, en het christelijk geloof in bredere zin, met zich meebrengen. Vanuit haar verbondenheid met de katholieke universiteit van Lviv en haar persoonlijke contacten uit haar werk voor Kerk in Actie, vertelt ze wat door vrouwen, kerken en gelovigen verdedigd wordt in Oekraïne, en hoe zij werken aan “rechtvaardige vrede”. Uit welke christelijke tradities van oorlog en vrede putten zij – en wij? Europa maakt momenteel de grootste militaire herbewapening mee sinds de Koude Oorlog. Wat zijn de principes van een nieuw Europees vredes- en veiligheidsbeleid, en hoe staan we daar tegenover? Hoe verhoudt “de andere wang” zich tot de verantwoordelijkheid van verdediging, en vredesethiek tot bewapening? En welke rol heeft de kerk in het kritisch duiden van conflicten en het aanspreken van machthebbers op hun daden en hun verantwoordelijkheid?

Prof.dr. Gerrie ter Haar, emeritus hoogleraar Religion and Development, International Institute of Social Studies, Erasmus Universiteit Rotterdam

In deze lezing analyseert Gerrie ter Haar de relatie tussen religie en conflict in de context van sub-Sahara Afrika, aan de hand van de contextualisering van de christelijke religie in Afrika sinds de Europese kolonisering van het continent. Hierbij staat niet het concept God maar het begrip s/Spirit centraal, dat in de geschiedenis van Afrika van historisch belang is gebleken. In het bijzonder zal zij aandacht besteden aan de invloed van de zogeheten onafhankelijke kerken, waarin het traditioneel religieus wereldbeeld van Afrikaanse christenen het best tot uitdrukking komt. Als religiewetenschapper besteedt zij ook kritische aandacht aan kwesties van terminologie, die doorgaans een eurocentrisch wereldbeeld vooropstellen. Deze analyse wordt geïllustreerd met een aantal aangrijpende verhalen uit de religieuze geschiedenis van Afrika in relatie tot conflicten voortkomend uit het structurele geweld in koloniale tijd. Racisme speelt hierbij nog altijd een belangrijke rol. Het belang van ‘religieuze genezing’ is in dit alles een belangrijk doch onderschat element in de relaties met westerse kerken.