De oorlog in Oekraïne heeft een belangrijke vraag opgeworpen: kan Europa nog altijd rekenen op de Verenigde Staten voor zijn veiligheid? Binnen de NAVO was lange tijd het uitgangspunt dat landen elkaar automatisch verdedigen bij een aanval. Maar politieke ontwikkelingen in de VS, onder andere rond Donald Trump, zorgen voor twijfel over die garantie.

Tegelijk laat de oorlog van Vladimir Poetin tegen Oekraïne zien dat oorlog in Europa weer realiteit is. Rusland gebruikt niet alleen militair geweld, maar ook cyberaanvallen, desinformatie en politieke druk. Veel experts vinden dat Europa deze dreiging te lang heeft onderschat. Jarenlang werd relatief weinig geïnvesteerd in defensie. Daardoor groeit nu het besef dat Europa meer verantwoordelijkheid moet nemen voor zijn eigen veiligheid. 

De verwijzing naar “München” slaat zowel op het Akkoord van München van 1938 als op de Veiligheidsconferenties van München in 2016, 2025 en 2026. In 2016 stelde Poetin dat de wereld in een nieuwe Koude Oorlog terecht was gekomen. Tijdens de conferenties van 2025 en 2026 werd bovendien duidelijk dat de Verenigde Staten meer afstand nemen van Europa, waardoor Europa steeds meer op zichzelf is aangewezen. De discussie over Oekraïne gaat daarom uiteindelijk niet alleen over Oekraïne zelf, maar ook over de toekomst van Europa en de vraag hoe het continent zijn veiligheid in een veranderende wereldorde wil organiseren.

Professor Frans Osinga (Universiteit Leiden) geeft hierover een korte analyse tijdens het Actualiteitencollege in Den Haag. Na zijn analyse is er ruimte voor een uitgebreide discussie en kennisuitwisseling onder moderatie van Michel Michaloliákos (GeopolitiekNu). Het publiek wordt uitgenodigd om vragen te stellen en inzichten te delen over deze thematiek.

Prof. Frans Osinga is hoogleraar War Studies aan het Institute of Security and Global Affairs van de Universiteit Leiden. Hij is gespecialiseerd in moderne oorlogsvoering, militaire innovatie, afschrikking, AI en opkomende technologieën, en Europa’s strategische positie sinds de Russische invasie van Oekraïne. Hij is veelgevraagd expert in de Nederlandse media.

Over het Actualiteitencollege in Den Haag

Het Actualiteitencollege in Den Haag is een reeks activiteiten van LeidenGlobal, in samenwerking met Studium Generale en Haagsch Instituut Geopolitieknu en vindt plaats in het Haagse cultuurgebouw Amare. Tijdens deze ‘colleges’ delen deskundigen beknopte achtergrondinformatie over actuele onderwerpen die verband houden met specifieke regio's en culturen. Vervolgens bieden we ruimschoots gelegenheid voor vragen vanuit het publiek en kennisuitwisseling.

'Nee is nee', zeggen we. Maar is ja dan altijd ja? Toestemming en consent lijken vanzelfsprekend, maar het blijft een moeilijk te vatten concept. Toen #MeToo in 2017 losbarstte, werd de wereld overspoeld door verhalen van misbruik en grensoverschrijdend gedrag. Maar deze verhalen over consent zijn niet nieuw. En consent bestaat in veel verschillende vormen. 

Want hoe vrijwillig was het wanneer vrouwen hun kind afstonden ter adoptie in de twintigste eeuw? Wat hield consent in, in de context van het koloniale verleden? En hoe moet de toestemming van ouders hebben gevoeld wanneer er aan ze werd gevraagd om hun doodgeboren kind te doneren aan de wetenschap?

In het boek Consent: Een geschiedenis van dwang en vrije wil en alles daartussenin (Lannoo, 2025) kijken elf historici uit België en Nederland naar het verleden van consent. Ze belichten verschillende onderwerpen die laten zien dat de discussies over consent al duizenden jaren oud zijn. 

Tijdens deze lancering van het boek in Leiden buigen we ons met Jolien Gijbels, Chanelle Delameillieure, Gerlov van Engelenhoven, Chiara Candaele en Lisa Vanderheyden over de grijze zone tussen dwang en vrije wil in de afgelopen eeuwen. Want het spanningsveld tussen de twee is voortdurend in beweging.

Programma:
17:00 - 17:30 Inleiding door Jolien Gijbels en Chanelle Delameillieure
17:30 - 18:30 Rondetafelgesprek met Gerlov van Engelenhoven, Chiara Candaele en Lisa Vanderheyden
18:30 - 19:30 Borrel en boekverkoop

Locatie:
Telders Auditorium
Academiegebouw 
Rapenburg 73
Leiden

Let op: Aanmelden vereist. Aanmelden kan hier.

Over de sprekers

Prof.dr. Jolien Gijbels, docent, Vrije Universiteit Brussel. Stelde met Chanelle Delameillieure het boek samen en schreef het hoofdstuk "De eerste ongewilde keizersnede. Patiënten, artsen en moeilijke bevallingen". 

Prof.dr. Chanelle Delameillieure, docent, Katholieke Universiteit Leuven. Stelde met Jolien Gijbels het boek samen en schreef het hoofdstuk "Ja, ik wil? Over toestemming, dwang en partnerkeuze". 

Dr. Chiara Candaele, postdoctoraal onderzoeker, NL-Lab/Huygens Instituut. Schreef het hoofdstuk "Moeder maar geen ouder. Adoptie en afstand in het naoorlogse België". 

Dr. Gerlov van Engelenhoven, universitair docent, Universiteit Leiden. Schreef het hoofdstuk "Wel of geen dienstbevel? Consentkwesties in de koloniale geschiedenis van de Molukse gemeenschap in Nederland".

Lisa Vanderheyden MSc., promovendus, Universiteit Utrecht. Schreef het hoofdstuk "Toestemming en tentoonstelling. Over het benutten, conserveren en tentoonstellen van menselijke resten in Museum Vrolik".

Prof.dr. Marian Klamer, hoogleraar Austronesische en Papua Taalkunde, Universiteit Leiden

Hoe kun je praten over tijd, ruimte en aantallen? In de talen van Papoea zien we oplossingen die verschillen van de Nederlandse manier van praten. Sommige talen van Papoea hebben bijvoorbeeld unieke telsystemen, andere kennen uitdrukkingen voor tijd en ruimte die fundamenteel anders zijn dan in Europese talen. Tijdens deze lezing krijg je een indruk van de rijke variatie die menselijke taal te bieden heeft, maar ook van uitdrukkingsvormen die mensen wereldwijd met elkaar delen. Een inspirerende kennismaking met de verrassende mogelijkheden van taal en hoe we onze wereld ermee vormgeven. 

Tijd, plaats en tickets

13:30-14:30
Wereldmuseum, Grote zaal
Steenstraat 1B
2312 BS Leiden

Let op: om deze lezing te bezoeken heb je een museumticket nodig.
Bestel je tickets via de website van het Wereldmuseum. De Museumkaart en studentenkaart zijn geldig.

Wetenschap, muziek en theater over onze toekomst

'Daar heb ik geen actieve herinnering aan' - dat lijkt ons aller toekomstbeeld te gaan worden. Ons geheugen wordt immers steeds vaker uitbesteed. Met hoogleraar staatsrecht Wim Voermans praten we over de veranderende rol van ons geheugen in vergeetachtige en politiek dynamische tijden. En onze muzikale en theatrale makers verbeelden onze toekomst op een hoopvolle en inspirerende manier.

Bij DE FUTURISTEN ontstaat dagvers snelkookpantheater: ’s ochtends vroeg komen theatermakers en een wetenschapper bij elkaar, de hele dag wordt er geschreven en gerepeteerd om ’s avonds een eenmalige theatrale denkexercitie voor hun publiek te brengen. Verser kan niet!

DE FUTURISTEN is een samenwerking van Studium Generale Leiden, Het NUT en Leids muziektheatercollectief KASSETT.

Tijd, plaats en aanmelden

19.30-21.30 uur
19.30 inloop met koffie en thee
20.00 start voorstelling
Telders Auditorium
Academiegebouw
Rapenburg 73
Leiden

Gratis entree, iedereen welkom. Graag vooraf aanmelden.
Aanmelden kan hier

Charlotte Delbo: haar werk en haar leven

Dr. Annelies Schulte Nordholt, universitair docent Moderne Franse Letterkunde, Universiteit Leiden
Drs. Tommy van Avermaete, vakreferent voor Nederlandse taal en cultuur, Engelse taal en cultuur, Film- en Literatuurwetenschap en Franse taal en cultuur en journalistiek en nieuwe media bij de Universitaire Bibliotheken Leiden

Hoe schrijf je over gebeurtenissen die niet alleen met een feitelijke beschrijving te vatten zijn?

Charlotte Delbo (1913-1985) was een Franse toneelschrijfster die als verzetsstrijdster Auschwitz en Ravensbrück overleefde. Pas begin jaren ’70 verscheen haar driedelige Auschwitz et après. Deze boeken bleven binnen de kampliteratuur altijd enigszins onderbelicht, waarschijnlijk vanwege hun experimentele karakter. Het is geen chronologische getuigenis maar een verzameling tekstfragmenten, die momenten van het kampleven maar ook van het leven daarna opnieuw aanwezig probeert te maken. Hiervoor zet zij alle mogelijke literaire middelen in. De teksten zijn een mengeling van proza en poëzie, waar metaforen en perspectiefwisselingen het onvoorstelbare proberen te visualiseren.

In de lezing zullen Annelies Schulte Nordholt en Tommy van Avermaete samen een aantal tekstfragmenten van Delbo onder de loep nemen, om te begrijpen wat haar proza zo indringend en origineel maakt.

Tijd, plaats en aanmelden

19.30 – 21.00
Lipsiusgebouw, zaal 0.28 
Cleveringaplaats 1
Leiden

Gratis entree, iedereen welkom. Graag vooraf aanmelden.
Aanmelden kan hier

Een dubbellezing bij de tentoonstelling Yuki Kihara: Darwin in Paradise Camp, te zien bij Wereldmuseum Leiden. 

It’s all natural: Queer Pride in het dierenrijk

Dr. Werner de Gier, ecologisch adviseur bij WSP, voorlichter, presentator en marinebioloog

Hoewel menselijk Queer-gedrag volgens sommigen ‘onnatuurlijk’ is, toont het dierenrijk juist het tegenovergestelde. In bijna alle diergroepen — van eenvoudige levensvormen tot onze naaste verwanten — komen voorbeelden voor van wat wij LHBTQAI+ gedrag zouden noemen. Van aseksueel voortplantende hagedissen tot geslachtsveranderende garnalen, van gay gieren in Artis tot inktvissen in drag. Werner de Gier neemt je mee op een reis door het dierenrijk en laat zien dat niets echt ‘onnatuurlijk’ is.

Drag als lachspiegel voor de wetenschap

Dr. Looi van Kessel, universitair docent aan het Leiden University Centre for the Arts in Society, Universiteit Leiden

Iedereen kijkt naar de wereld met bepaalde opvattingen en aannames over hoe die wereld eruit hoort te zien. Die aannames zorgen voor een vertekende blik. Zo stellen feministische biologen en antropologen dat westerse opvattingen over gender ons een vertekend beeld geven van biologische sekse en de rol van gender in niet-westerse culturen. In deze lezing laat Looi van Kessel zien hoe kritische dragartiesten zoals Yuki Kihara en Mx. Science drag inzetten om de wetenschap een lachspiegel voor te houden. Op deze manier bevragen deze artiesten de schijnbare neutraliteit van wetenschappelijke kennis.

Tijd, plaats en tickets

13:30-15:00
Wereldmuseum, Grote zaal
Steenstraat 1B
2312 BS Leiden

Let op: om deze lezing te bezoeken heb je een museumticket nodig.
Bestel je tickets via de website van het Wereldmuseum. De Museumkaart en studentenkaart zijn geldig.

Talks about Time and Temporality

When was the last time you stared outside of your window and took the time to let your mind linger? According to the popular philosopher Byung-Chul Han, our time nowadays whizzes and every moment needs to be filled with productivity. In today’s fast-paced world we are unable to face long-term challenges, such as the climate crisis or economic instability. The issues and crises seem too vast and cover such long periods of time that they become difficult to grasp.

It might be time to take a step back and reflect on the concept of time and temporality itself. What does our orientation and conception of time tell us?

Temporality plays a role in every academic discipline. From the timespan of the universe to researching the archaeological traces of the past. And how do people from various cultures and time periods perceive and articulate temporality?

Members of the Young Academy Leiden from various disciplines will give a short talk on the role of temporality in their research. The event will conclude with a panel discussion. What are the overlaps between the various disciplines? And what can these insight teach us about our own sense of time?

This event is part of the Young Academy Leiden’s Season of Interdisciplinarity: Spring of Time and is a collaboration between YAL and Studium Generale. The event will be in English.

Speakers

Dr Marcel van Daalen (Leiden Observatory)

Dr Arjan Louwen (Archaeological Heritage and Society)

Dr Lieke Smits (Leiden University Centre for the Arts in Society)

Moderator: Dr Anne Urai (Cognitive Psychology)

Time, place and tickets

Wednesday 20 May 2026
17:00 - 18:30
Universiteitscampus Spui
Spui 5
2511 BL Den Haag

Free entry, but please sign-up.

Dido Michielsen - Wat zij ons leerden

Java, 1850. Isah groeit op in de kraton, het vorstenverblijf in Djokja. Haar levensloop lijkt vast te staan, maar zij weet zich los te maken uit de traditionele standenmaatschappij. Als huishoudster en minnares van een Hollandse officier krijgt zij twee dochters. Wanneer hij haar verlaat, moet zij grote offers brengen om haar kinderen te zien opgroeien, en beseft zij dat zij haar eigen afkomst niet kan en ook niet wil verloochenen.

Java, rond 1900. Louisa groeit op als erkend Indo-Europees pleegkind en behoort daarmee tot de koloniale bovenlaag. Haar omgeving raadt haar aan haar afkomst te verzwijgen, maar juist die afkomst laat haar niet los. In haar zoektocht naar haar moeder botst zij op de grenzen van een samenleving die scherp onderscheid maakt tussen wie erbij hoort en wie niet.

In de Kartinilezing vertelt Dido Michielsen hoe koloniale machtsverhoudingen het leven van deze vrouwen bepaalden en hoe beperkt de ruimte was om eigen keuzes te maken. Voor haar roman Lichter dan ik (2019) liet zij zich inspireren door het leven van haar betovergrootmoeder. Het boek werd bejubeld door de pers, won de Boekhandelsprijs, stond op de longlist van de Libris Literatuur Prijs en is meer dan honderdduizend keer verkocht.

Voorafgaand aan de lezing verzorgt Amber Nefkens een muzikale opening. Zij is muzikant en film- en theatermaker. In Het Land van Toen vertelt zij het levensverhaal van haar oma en viert zij de Indische cultuur en identiteit.

Deze lezing is vernoemd naar Kartini, die zich aan het eind van de 19e eeuw inzette voor emancipatie en gelijkheid voor vrouwen in Nederlands-Indië. De Kartinilezing is een jaarlijks initiatief van Universiteit Leiden en het Indisch Herinneringscentrum.

19.30–21.00 uur
Museum Sophiahof
Sophialaan 10
2514 JR Den Haag

Gratis entree, iedereen welkom. Graag vooraf aanmelden.
Aanmelden kan hier