Logo Universiteit Leiden.

nl en

De kracht van verhalen

Allemaal vertellen en ‘consumeren’ we continu verhalen, als professionals, thuis, in de kroeg, of in ons eigen hoofd. Maar wat is eigenlijk een verhaal? Hoe zit een verhaal in elkaar? Wat doen wij met verhalen en wat doen verhalen met ons? Speelt literatuur, als kunst van het vertellen en verzinnen van verhalen, daarbij een speciale rol? De collegereeks verkent deze vragen vanuit drie invalshoeken:

• wetenschappelijk: het belang van verhalen en de werking van verteltechnieken wordt toegelicht vanuit verhaaltheorie, literatuur- en cultuurwetenschap, antropologie, cognitiewetenschap en filosofie;

• ambachtelijk: in elk college wordt één verteltechniek of ‘leessleutel’ belicht en geïllustreerd met inspirerende voorbeelden;

• toegepast: elke week bespreken we een (literaire) tekst die zich goed leent om de behandelde inzichten te gebruiken en te toetsen aan uw eigen leeservaring (teksten van o.a. Albert Camus, Peter Middendorp, Michel Houellebecq en Annie Proulx).

De aap-god Hanuman vangt de demon Virunchambang met zijn staart in het schuim van de oceaan, en doodt hem. Muurschildering in de Wat Phra Kaew-tempel in Bangkok.

Opzet van de colleges

  • Wat is een verhaal? Wat doen we met verhalen? Wat doen verhalen met ons? Met voorbeelden uit het Gilgamesh epos, een van de oudste schriftelijk overleverde verhalen, en een recent journalistiek verhaal.
     
  • Verteltechniek en leessleutel 1: Wat is een plot? Hoe ‘werkt’ plot voor ons?
    Vormgeven, meevoeren en reflecteren: het belang van de plot
    bespreking van o.a. “De Gast” (“L’Hôte”), een kort verhaal van Albert Camus over een gewetensconflict in Frans Algerije.

     
  • Verteltechniek en leessleutel 2: Wat is het belang van het vertelperspectief?
    Overtuigen en verleiden tot empathie: belang en risico van het gekozen perspectief; bespreking van fragmenten uit Jij bent van mij (2018), de roman waarin auteur Peter Middendorp met de middelen van de fictie de moord op Marianne Vaatstra probeert te begrijpen; en korte reflectie over de commotie rond de tentoonstelling Design van het Derde Rijk (Design museum Den Bosch, t/m 19 januari 2020).

     
  • Verteltechniek en leessleutel 2 (vervolg): Wat is het belang van het vertelperspectief?
    Feit, fictie en fake news: over verhaalgenres, context en manieren van lezen; terugblik op Middendorp, Jij bent van mij, en bespreking van Michel Houellebecq’s controversiële roman Onderworpen (Soumission), waarin Frankrijk anno 2020 na de verkiezingen ontwaakt met een Islamitische president, die sharia en patriarchaat invoert: hoe meegaand zijn de intellectuelen?

     
  • De kracht van het verhalende, een praktijkvoorbeeld: met journalist en schrijver Roel Janssen over De afrekening - Hoe ING langs de rand van de afgrond scheerde, verslag van een journalistiek onderzoek dat … leest als een roman.
     
  • Verteltechniek en leessleutel 3: Waarom is het genre van een verhaal belangrijker dan we denken?
    Over het (verhoopte?) eigene van literaire fictie; verdere bespreking van Onderworpen.

     
  • Verteltechniek en leessleutel 4: Waarom verwijzen verhalen naar andere verhalen?
    Een echokamer? Hoe we verhalen begrijpen tegen de achtergrond van culturele ‘scripts’ en andere verhalen; bespreking van Annie Proulx, “Brokeback Mountain”.

     
  • Slotbeschouwing: (anders) zien, voelen, denken
    Verhalende literatuur als ‘ervaringslab’. Ruimte voor vragen en gesprek.

8 bijeenkomsten
gestart dinsdag 25 feb
11.15-13.00 uur
vervolg nog onbekend
Leiden

Werkvorm

Hoorcollege met discussie.
Per keer ca. 4 uur voorbereiding. Nb: ook voor het eerste college.
Passief Engels is noodzakelijk voor wie de (niet-verplichte) wetenschappelijke literatuur wil lezen.

Voor elk college wordt u geacht een literaire tekst te lezen: de korte verhalen van Camus en van Annie Proulx in hun geheel; voor de romans gaat het om fragmenten (voor december nader aan te geven; u wordt vast nieuwsgierig naar het hele boek). Buitenlandse literatuur wordt in Nederlandse vertaling besproken; lezen in de oorspronkelijke taal is natuurlijk altijd goed.

Studiemateriaal

Syllabus met o.a. Albert Camus, ‘De Gast’, uit Koninkrijk en ballingschap – Verhalen, De Bezige Bij, 2014 (oorspr. Franse uitgave 1962); en Het epos van Gilgamesh (afgekorte titel), 'Inleiding' etc. Herman L.J. Vanstiphout, SUN, 2001 (Engelse versies beschikbaar op Internet).

Zelf aanschaffen:

  • Michel Houellebecq, Onderworpen, vert. Martin de Haan, De Arbeiderspers, 2015 (oorspr. Franse uitgave Soumission, Flammarion, 2015).
  • Peter Middendorp, Jij bent van mij, Prometheus, 2018.
  • Annie Proulx, ‘Brokeback mountain’, uit de verhalenbundel Close range – Wyoming Stories, Fourth Estate,  1999 of vert. Regina Willemse, uit Brokeback Mountain en andere verhalen, De Geus, 1998 (oorspr. verschenen in 1997 in The New Yorker). Zie evt. ook de film Brokeback Mountain, van Ang Lee (2005).

Aanbevolen:

Liedewij Paris, Hoe lees ik? Met inspirerende voorbeelden uit de literatuur, Meulenhoff, 2018, ISBN

De romans en het essay van Roel Janssen kunt u aanschaffen of uit een bibliotheek lenen.

Bij elk college hoort een selectie meer wetenschappelijke leesstof: dit is géén verplichte lectuur, maar biedt verdieping voor wie dat wenst. De wetenschappelijke essays die niet on-line beschikbaar zijn worden waarschijnlijk opgenomen in een aparte syllabus. 

Colleges € 268,-
Met HOVO-fan-pas € 28,-
Syllabus € 16,-
Evt. bijkomende kosten voor de overige literaire werken.

Docenten

Prof.dr. Liesbeth Korthals Altes is emeritus hoogleraar Literatuurwetenschap en Moderne Franse Literatuur, Rijksuniversiteit Groningen.

Roel Janssen is financieel-economisch journalist en schrijver van non-fictie en spannende boeken. Hij is voorzitter van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten en voorzitter van de jury van de Anne Vondelingprijs. 

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.