Logo Universiteit Leiden.

nl en

Vertrouw mij! – Manipulaties van imago

Motorbendes, boerkadragers, tattoobezitters, maar ook politici, kunstenaars, journalisten... We maken ons allemaal zorgen over hoe we door anderen worden gezien. Deskundig? Arrogant? Authentiek? Vertrouw mij! Manipulaties van imago is een verzameling vlot leesbare essays over spraakmakende klassieke en fonkelnieuwe voorbeelden uit onze cultuur waarin mensen gebruik maken van hun karakter en imago om hun publiek te overtuigen. Studium Generale organiseert een reeks lezingen rond dit overtuigingsmiddel, in de klassieke retorica ethos genaamd. In vier avonden presenteren we verschillende cases uit de politiek, de kunst, de literatuur en het moderne maatschappelijk debat.

(1) Gezag aan het Binnenhof

Zonder vertrouwen werkt een vertegenwoordigend stelsel niet, en er zijn enkele constantes in de manier waarop vertrouwen in de Nederlandse politiek van oudsher verworven en verloren wordt. De meest gebruikelijke strategie is altijd geweest om zich als verantwoordelijk bestuurder op te stellen. Dat deed men al in de 19e eeuw, en het komt nog steeds veel voor. Maar vanaf diezelfde tijd wordt ook al het tegenovergestelde gedaan: betogen dat de bestuurders alleen met zichzelf bezig zijn, de zaken onderling regelen en het belang van het (gewone) volk vergeten. Heel vaak schoven degenen die dat betoogden in de loop van de tijd dan weer door naar de rol van bestuurder: dat gold al voor Thorbecke, het gold voor de vroege sociaaldemocraten en confessionelen, het gold nog voor Nieuw Links in de jaren zestig. Strijd om het vertrouwen in politici is een kenmerk van politieke onenigheid, want ethos is misschien wel het belangrijkste kapitaal van een politicus.

NA DE PAUZE

(2) Het paradoxale ethos van Thierry Baudet

Vertrouwen is een onmisbaar instrument voor de politicus. In een tijd van massamedia kan de Nederlandse politicus niet volstaan met het op neutrale toon uiteenzetten van feiten en met droge argumentatie. Wie een miljoenenpubliek via tv of filmpjes op internet echt wil bereiken, moet de wetten van de mediacratie kennen om zijn publiek te overtuigen. Maar welke rol speelt het klassieke ethos dan nog in de eenentwintigste eeuw? De deskundigheid van de spreker, de betrokkenheid en de betrouwbaarheid? De Nederlandse politiek in de Tweede Kamer kende een traditie van sobere welsprekendheid, maar in de eenentwintigste eeuw wordt die opgeschud door optredens van Fortuyn, Wilders, Klaver en Baudet. Hoe valt de enthousiaste ontvangst van Thierry Baudet in deze Trump-tijden te verklaren?

Sprekers

Lezing 1: Prof.dr.Henk te Velde, hoogleraar Vaderlandse Geschiedenis, Universiteit Leiden.

Lezing 2: Prof.dr. Jaap de Jong, hoogleraar Journalistiek en Nieuwe Media, Universiteit Leiden.

Plaats en Tijd

19.30 - 22.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

(1) Hoe kleding spreekt nog voor je iets zegt 

Saskia Aukema is fotografe en winnaar van het onderdeel portretten bij de Zilveren Camera. In verschillende fotoprojecten is ze op zoek gegaan naar de mens achter verhullende kledingstukken als toga’s en niqaabs. In deze bijdrage doet ze verslag van die spannende zoektocht.

NA DE PAUZE

(2) Ethos en het portret in de Gouden Eeuw

Sinds mensenheugenis peilen we naar elkaars ethos. Kunst helpt ons hierin. Enerzijds kan kunst onze waardigheid versterken. Anderzijds creëert kunst ideaalbeelden en verspreidt zo maatstaven om het ethos van anderen te evalueren. In beide functies dienen portretten als verhelderende voorbeelden. Ze kunnen ons extra geloofwaardig maken, maar dienen tevens als model. In deze lezing, zal Stijn Bussels de grenzen aftasten van deze maatschappelijke werking van het portret door zich te concentreren op de Nederlandse Gouden Eeuw. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als een persoon zich in volle waardigheid laat portretten, maar de meeste toeschouwers die persoon veel minder hoog achten dan de schilder probeert te laten uitschijnen?

Sprekers

Lezing 1: Saskia Aukema, eerste prijs portretten bij de Zilveren Camera

Lezing 2: Prof.dr. Stijn Bussels, Kunstgeschiedenis, in het bijzonder voor 1800, LUCAS, Universiteit Leiden.

Plaats en Tijd

19.30 - 22.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

(1) Terug naar de werkplaats! 

Dit jaar is het honderd jaar geleden dat de Duitse architect Walter Gropius het Bauhaus manifest publiceerde. In dit manifest werden de lijnen uitgezet voor een nieuwe visie op het kunstonderwijs; een visie die sterk was gebaseerd op het middeleeuwse ideaal van de werkplaats en die zich afzette tegen het academisch kunstonderwijs zoals dat in de negentiende eeuw had vorm gekregen. Volgens Gropius moest het kunstonderwijs worden gebaseerd op het aloude idee dat de bouwkunst de moeder aller kunsten was. Alle andere ambachten zoals de weefkunst, het houtsnijwerk en de meubelkunst moesten in dienst staan van die bouwkunst. Bovendien dienden de studenten te worden opgeleid in de werkplaats in samenwerking met, maar zeker ook onder, het gezag van een ‘meester’.  In deze lezing legt Arthur Crucq uit hoe een manifest dat sterk op de negentiende-eeuwse perceptie van de middeleeuwse bouwpraktijk was geïnspireerd, de grondbeginselen kon vormen van een kunstopleiding, een architectuur- een vormgevingsstijl die juist zo kenmerkend modernistisch is.

NA DE PAUZE

(2) De onbetrouwbare verteller - Verhalen in de Odyssee

Vertellers stellen we ons graag voor als figuren met een onberispelijk ethos: we zien ze graag als alwetend en betrouwbaar, en denken dat ze ons in hun goedwillendheid alles naar waarheid vertellen wat we weten willen. Toch wordt in heel veel literatuur gespeeld met vertellers die niet zo betrouwbaar zijn. Odysseus, de held van de Odyssee, is er bedreven in om anderen een mooie leugen op de mouw te spelden als hij iets van ze nodig heeft. En de primaire verteller van het gedicht wijst weliswaar geregeld op het opportunistische karakter van de verhalen van zijn held, maar neemt op cruciale punten opvallend weinig afstand van wat Odysseus beweert. In deze lezing nemen we onder de loep hoe de vertellers in de Odyssee hun publiek in een kat-en-muisspel eerst het verhaal inlokken, om ze vervolgens weer te herinneren aan het fictionele karakter van verhalen.

Sprekers

Lezing 1: Dr. Arthur Crucq, universitair docent Kunstgeschiedenis, LUCAS, Universiteit Leiden.

Lezing 2: Dr. Adriaan Rademaker, universitair docent Griekse Taal- en Letterkunde, Universiteit Leiden.

Plaats en Tijd

19.30 - 22.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

(1) Het ethos van de vlogger

Het genre videoblog kent vele vormen. Van de beautyvlog en de shoppingvlog tot de unpacking video en de klusvideo’s. Het zijn allemaal producten in het immense grijze gebied waarin journalistiek, reclame en entertainment vloeiend in elkaar overgaan. Een ding hebben ze allemaal gemeen: de auteur is zeer aanwezig en in alles moeten verwijzingen naar authenticiteit het ethos van de boodschapper vergroten. Of dat nu de beautyvlogger is die in haar meisjeskamer make up aanprijs, of de gitarist die je vanaf de bank leert hoe je Autumn Leaves speelt. Allemaal vergroten ze hun geloofwaardigheid door te benadrukken hoe ongemedieerd hun boodschap is. Met een reeks vermakelijke, hilarische en soms schokkende beelden voert Willem Koetsenruijter u binnen in de wereld van de vlogger en laat hij zien hoe het komt dat we de vlogger op zijn of haar woord geloven. Waarschuwing: sommige beelden kunnen als onsmakelijk worden ervaren.

NA DE PAUZE

(2) Karaktermoord – Over ethos in de wereld van de literatuur

De deskundigheid van vrouwelijke literaire auteurs wordt vaker in twijfel getrokken dan die van hun mannelijke collega´s. Dat blijkt uit recent wetenschappelijkonderzoek naar The riddle of literary quality. Zo wordt het werk van vrouwen lager beoordeeld als het gaat om stijlkwaliteiten en hoger als het gaat om zoiets als ‘herkenbaarheid’. De Lezeres des Vaderlands wijst ons er in haar jaarlijks bijgehouden overzichten op dat het werk van vrouwen in het algemeen minder aandacht trekt en weinig serieuze recensies krijgt. In deze lezing zullen we zien dat het er voor vrouwelijke auteurs in de Verlichting niet veel beter uitzag. We richten ons op de eerste Leidse toneelschrijfster, Adriana van Ryndorp, die in 1723 debuteerde met de vrolijke klucht De driftige minnaars. Het  hoofdpersonage Adriana weigert hier te luisteren naar haar familie die haar wil uithuwelijken, terwijl ze maar liefst zes minnaars afwijst die met haar willen trouwen met als argument dat ze niet buigt voor slavernij. In de landelijke pers is dit debuut volledig afgekraakt. Niet Van Ryndorps literaire product stond centraal in de vernietigende recensies, maar de seksuele uitspattingen die aan haar als persoon werden toegedicht. Wie vergelijkingen trekt tussen de Verlichting en onze eeuw, ziet dat er (nog te) weinig ten goede is veranderd.

Sprekers

(1) Dr. Willem Koetsenruijter, Universitairdocent Journalistiek en Nieuwe  Media, LUCL, Universiteit Leiden.

(2) Dr. Olga van Marion, universitair docent Nederlandse Taal en Cultuur, Universiteit Leiden.

Plaats en Tijd

19.30 - 22.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie