Logo Universiteit Leiden.

nl en

De wereld staat onder stroom

Stroom, waar komt dat vandaan? Hoe kan het dat we er auto’s mee kunnen laten rijden? De Oude Grieken wisten al dat wanneer je over een stuk barnsteen (hard geworden boomhars) wrijft met een wollen vel, de steen daarna lichte voorwerpen aantrekt, zoals haren en veren. Blijf je langer wrijven, dan springen er zelfs vonkjes over. In latere eeuwen kreeg dit effect de naam ‘elektriciteit’, naar het Griekse woord voor amber, ‘elektron’. Lang bleef elektriciteit een obscuur fenomeen – niet meer dan een curiositeit.

In deze cursus vertelt Fedde Benedictus u hoe elektriciteit uitgroeide van een obscuur fenomeen tot een allesomvattend verschijnsel: Benjamin Franklin ging tijdens onweer met een vlieger naar buiten om te bewijzen dat bliksemschichten hetzelfde zijn als de Griekse vonkjes uit wol, terwijl Luigi Galvani dode kikkers onder stroom zette om te laten zien dat elektriciteit onlosmakelijk verbonden is met het leven op onze aarde.

Door deze en vele andere ontdekkingen weten we nu dat elektriciteit méér is dan een curiositeit: het is een fundamenteel onderdeel van de wereld om ons heen. Van het licht dat in uw ogen schijnt tot de stoel waarin u zit – zonder elektriciteit zou dat onmogelijk zijn, want licht is een elektrisch fenomeen, terwijl het elektriciteit is die de atomen bij elkaar houdt waaruit uw stoel bestaat.

(bron: pixabay.com)

Onderwerpen per college

  1. Oude Grieken, China, Arabische wereld, Middeleeuws Europa (tot 1453)
  2. Wetenschappelijke revolutie: Gilbert, Galileï, Newton
    (nieuwe methode/nieuwe experimenten/nieuw wereldbeeld) 
    Elektrofoor, Leydsche fles, Franklins vlieger, Galvani’s kikkers
  3. Licht, golven of deeltjes? van Newtons prisma’s tot het experiment van Young
    Unificatie:  elektriciteit+magnetisme=Licht (Oersted,Maxwell)
    Gloeilamp (Edison), hierdoor Belle epoque
  4. Ether? Nee, golf én deeltje! (Millikan)
  5. Atoommodellen: pruimenpudding (Thomson), planetair (Rutherford), kwantum (Bohr) => de wereld onder stroom!
  6. Uitvindingen: telegraaf/radar/telefoon/tv/computer
  7. Excursie Teylers museum

8 maandagen
maart: 13, 20, 27
april: 
3, 17, 24
mei: 
1, 8
13.15-15.00 uur
Leiden

Interactief hoorcollege, ruime mogelijkheid tot discussie en ruimte voor vragen achteraf. De docent is ook buiten contacturen goed te bereiken en bereid tot het geven van extra uitleg.

Thuis 1,5 tot 2,5 uur studeren per bijeenkomst.
Geen voorkennis vereist, maar wel grote interesse! (en dus het geduld om moeilijke argumenten te volgen tot de conclusie).

Studiemateriaal

Voorafgaand aan ieder college zal er voor de studenten een handout digitaal beschikbaar zijn.
Na afloop van elk college wordt de powerpoint beschikbaar gesteld.

Aangeraden literatuur

  1. Fedde Benedictus, Op zoek naar de grenzen van de natuurkunde, Prometheus 2020 (ISBN 9789044644494) 
  2. Derek Cheung, Eric Brach, Conquering the Electron: The Geniuses, Visionaries, Egomaniacs, and Scoundrels Who Built Our Electronic Age, Rowman & Littlefield Publishers 2014 (ISBN

    9781442231535)

Colleges en hand-outs € 305 (incl. koffie/thee)

Docent

Dr. Fedde Benedictus is universitair docent wiskunde, natuurkunde en filosofie, is populair wetenschappelijk auteur, en is actief in de parasport.

Lees verder op de Fedde Benedictus op de website van de Universiteit Utrecht

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.