Logo Universiteit Leiden.

nl en

Dageraad van de Gouden Eeuw

Migranten en vernieuwingen in de Haarlemse schilderkunst.

Menig buitenlands bezoeker aan de Republiek heeft zich er in de zeventiende eeuw over verwonderd: de wijdverspreide waardering voor schilderijen in de Republiek. Het leek wel of iedereen schilderijen verzamelde: van eenvoudige ambachtslieden, zoals slagers en bakkers, tot welgestelde burgers en kooplieden. Ze waren voorhanden in allerlei soorten, maten en prijsklassen en niet alleen de kwantiteit, maar ook de kwaliteit was over het algemeen hoog. Hoe is het zover gekomen?

Een verklaring voor dit uitzonderlijke fenomeen moet deels worden gezocht in de enorme toestroom van Zuid-Nederlandse migranten die zich, na de val van Antwerpen in 1585, vestigden in de Noordelijke Nederlanden. Deze nieuwkomers brachten kennis en kapitaal met zich mee die de economie een krachtige injectie gaf. Maar ook bevonden zich onder de nieuwkomers vele schilders, die nieuwe onderwerpen en uitbeeldingswijzen introduceerden en sterk hebben bijgedragen aan het elan van de Gouden Eeuw.

Dit geldt in het bijzonder voor de stad Haarlem die als artistiek centrum een toonaangevende rol heeft gespeeld voor de schilderkunst in het begin van de zeventiende eeuw. De stad kende al een eerbiedwaardige traditie, zeker op het gebied van de historieschilderkunst. Maar tussen 1580 en 1630 kwamen hier volkomen nieuwe genres en onderwerpen tot bloei, zoals de fraai geschilderde gedekte tafels met eetwaren, ‘vrolijke gezelschappen’ en boerentaferelen, of de marines, bos- en duingezichten. Deze van oorsprong Zuid-Nederlandse specialismen kregen na 1600 een onmiskenbaar Haarlems karakter in schilderijen van Floris van Dijck, Pieter Claesz, Esaias van de Velde, Hercules Seghers, Dirk Hals, Frans Hals, Adriaen Brouwer en vele anderen.

In deze collegereeks behandelen we de ontwikkeling van vijf genres: het historiestuk (Bijbelse en mythologische thema’s), het stilleven (gedekte tafels, keukenstillevens, bloemstillevens, etc.), het genrestuk (vrolijke gezelschappen, boerentaferelen), het portret (o.a. familieportretten, schuttersstukken) en het landschap en stadsgezicht (o.a. duingezichten, marines, bosgezichten, winterlandschappen, ‘Haerlempjes’ en architectuurstukken). Daarbij belichten we per genre welke rol de migranten en hun nazaten speelden in de eerste decennia van de zeventiende eeuw.

Hoe reageerden lokale kunstenaars op de nieuwkomers? Welke nieuwe werkwijzen en ideeën werden geïntroduceerd? Hoe onderhielden schilders in de Republiek contacten met collega’s in de Zuidelijke Nederlanden en elders in de Republiek en welke rol speelden bijvoorbeeld prenten bij de artistieke uitwisseling?

Willem Buytewech, Vrolijk gezelschap, doek, 49.3 x 68 cm., ca. 1617-1620, Rotterdam, Museum Boijmans Van Beuningen

Aanleiding voor deze cursus is de tentoonstelling (30 sept 2022 t/m 8 jan 2023) in het Frans Hals Museum in Haarlem: Nieuwkomers. Vlaamse kunstenaars in Haarlem (1580-1630), waar onder anderen Frans Hals, Karel van Mander en Lieven de Key centraal staan. De collegereeks is een goede voorbereiding op de tentoonstelling én biedt een introductie in de dageraad van de Gouden eeuw.

6 vrijdagen
oktober: 14, 21
november: 4, 11, 18, en 25
(28 okt geen college, 25 nov is de rondleiding in Frans Halsmuseum, Haarlem)

11.15-13.00 uur
Leiden

 

Werkvorm

Hoorcolleges met discussie en rondleiding op de tentoonstelling
Thuis ca. 2 uur lezen per bijeenkomst. De teksten kunnen in het Engels zijn.

Studiemateriaal

Enkele artikelen, literatuurlijst voor wie verder wil lezen.

Powerpoint wordt na ieder college beschikbaar gesteld.

Colleges en rondleiding € 220
incl. studiemateriaal, toegang tot het museum en koffie/thee bij de colleges

Docent

Dr. Zoran Kwak is kunsthistoricus, in 2014 cum laude gepromoveerd aan de UvA op een proefschrift over Noord-Nederlandse keukentaferelen uit de Gouden Eeuw. In 2015 richtte hij het Mercury Institute of Fine Arts op, waar hij werkt als onderzoeker en docent voor particulieren en openbare instellingen. Hij is mede-auteur van de tentoonstellingscatalogus uit 2017 over stillevens in het Mauritshuis.

HOVisten over deze docent

Na zijn colleges over Artemisia Gentileschi in 2021:

Zoran Kwak is een uitstekende, intelligente en sympathieke docent, die zeer boeiend vertelt en uitlegt.

Systematisch, duidelijk, uitermate deskundig, enthousiast, hoog niveau.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.