Logo Universiteit Leiden.

nl en

Cicero

Organisator: Christoph Pieper in samenwerking met Lidewij van Gils, Olga Tellegen-Couperus en Rogier van der Wal. De sprekers van deze lezingenreeks zijn de auteurs van een boek over Cicero dat in de reeks Elementaire Deeltjes van Amsterdam University Press (2018) is verschenen.

Marcus Tullius Cicero is een van de beroemdste en meeste genoemde namen uit de Romeinse geschiedenis. Hij leefde in de laatste jaren van de Romeinse republiek, net voordat met Augustus de keizertijd zou beginnen. De jaren van zijn leven waren gekenmerkt door veel politieke en sociale onrust: als jongeman maakte hij de burgeroorlog tussen Marius en Sulla mee; als consul streed hij tegen Catilina en zijn samenzweerders. Daarna maakte de volkstribuun Clodius hem het leven zuur en zag hij een tweede burgeroorlog opkomen: die tussen Caesar en Pompeius. Zijn laatste jaren zijn gekenmerkt door zijn gevecht tegen Marcus Antonius – een strijd die hem uiteindelijk het leven zou kosten.
In dit college zal eerst Cicero’s leven binnen de politieke werkelijkheid van de late Romeinse republiek kort uiteengezet worden. Daarna gaan we in op twee hoogtepunten van zijn politieke leven: zijn consulaat met de Catilinarische samenzwering en de Catilinarische redevoeringen, en zijn Philippische redevoeringen tegen Antonius.

Spreker

Dr. Christoph Pieper, universitair docent Latijnse talen en culturen, LUCAS, Universiteit Leiden

Tijd en plaats

Lezing op dinsdagavond 
10 sept
19.30-21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden


Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Cicero heeft zich ook aan de filosofie gewaagd, zij het vooral op die momenten waarop hij zich niet met staatszaken kon inlaten. Hij heeft in zijn jeugd een grondige filosofische opleiding genoten en is toen zelfs op een uitgebreide ‘Bildungsreise’ naar Griekenland geweest. Zijn filosofische activiteit concentreert zich vooral in twee perioden: in de jaren vijftig, als hij in navolging van Plato monumentale werken over de staat en de wetten schrijft, en tegen het eind van zijn leven. Toen schreef hij in verrassend korte tijd een hele rij filosofische traktaten, die nog altijd de moeite van het lezen waard zijn.

In deze werken, formeel betiteld als dialogen, maar in de praktijk vooral bestaande uit lange monologen van vooraanstaande Romeinen die zich in hun vrije tijd aan filosofische bespiegelingen wijden, komen thema’s van alle tijden voorbij: goed en kwaad, (on)sterfelijkheid, de goden, vriendschap, ouderdom… Lange tijd is gedacht dat deze werken van tweede garnituur waren, samenraapsels van citaten uit de superieure Griekse originelen; geleerden deden hun best wie de meeste fragmenten kon traceren. Pas de laatste decennia is het beeld gekanteld: Cicero deed ertoe, ook als filosoof! In dit college kunt u zichzelf daarvan overtuigen.

Spreker
Dr. Rogier van der Wal, docent Ethiek, University Campus Fryslân, Leeuwarden en Faculteit Bestuurskunde, Universiteit Leiden

Tijd en plaats

Lezing op dinsdagavond 
17 sept
19.30-21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden


Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Dat we Cicero nog kennen is geen toeval: als student schreef hij al een boekje over retorica, als advocaat publiceerde hij na afloop van de processen zijn pleidooien, als politicus zag hij zijn verdiensten graag vereeuwigd in de vorm van geschiedwerken, poëzie en gebundelde redevoeringen en in periodes van politieke luwte wijdde hij zich vol overgave aan het publiceren van filosofische teksten. Als ambitieuze en getalenteerde jongen die niet op mythische of historische roem van voorvaderen kon bogen, heeft hij zich gerealiseerd dat hij zijn retorische talenten ten volle kon benutten door niet alleen te spreken in het openbaar, maar door zijn werk ook schriftelijk te verspreiden. Geen tijdgenoot heeft zo veel en zo gevarieerd gepubliceerd. 

Bij dit college gaan we in op de literaire en retorische kenmerken van zijn werk; enerzijds bespreken we de kenmerken die Cicero en zijn tijdgenoten zelf opvallend vonden aan zijn stijl, anderzijds vergelijken we de stijl van zijn doelbewuste stroom publicaties met zijn correspondentie die niet bedoeld was voor een breed publiek. De observaties over verschillen tussen de genres zullen in het laatste deel ook worden verbonden met lopend onderzoek naar de rol van common ground in communicatie in het algemeen en in Cicero’s werk in het bijzonder. Dit onderzoek is deel van het grotere onderzoeksproject Anchoring Innovation dat momenteel op verschillende Nederlandse universiteiten wordt uitgevoerd door onder meer classici.

Spreker
Dr. Lidewij van Gils, docent Latijnse talen en culturen, ACASA, Vrije Universiteit Amsterdam

Tijd en plaats

Lezing op dinsdagavond 
24 sept
19.30-21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden


Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Dit college zal gewijd zijn aan Cicero’s pleidooi Pro Milone. Onder de pleidooien die Cicero gehouden en gepubliceerd heeft, neemt die ter verdediging van T. Annius Milo wel een bijzondere plaats in. Milo was in 52 v.Chr. aangeklaagd wegens moord op zijn politieke rivaal C. Clodius Pulcher. Tijdens het proces was een grote menigte aanhangers van Clodius dreigend aanwezig, zodat Cicero zijn pleidooi niet goed heeft kunnen houden. Nog voor het vonnis, waarmee hij waarschijnlijk zou worden veroordeeld, ging Milo vrijwillig in ballingschap. Cicero publiceerde zijn pleidooi niet zoals hij het gehouden had, maar zoals hij het had willen houden. Het resultaat was zo goed dat dit pleidooi zowel toen als nu veel bewondering oogst.

Voor een goed begrip moeten we Cicero’s Pro Milone eerst in context plaatsen, dat wil zeggen dat we iets moeten weten over de feiten die hebben geleid tot de dood van Clodius, en over de procedure waarin Milo aangeklaagd werd. Dan kunnen we de juridische en retorische hoogstandjes die Cicero bedacht heeft, analyseren. We zullen onder meer zien hoe en waarom hij de aanklacht, die op een leugen gebaseerd was, met behulp van een andere leugen heeft ontkracht.  Kan het verdraaien van de waarheid soms toch gerechtvaardigd zijn?

Spreker

Dr. Olga Tellegen-Couperus, universitair hoofddocent (em.) Romeins recht, Tilburg University

Tijd en plaats

Lezing op dinsdagavond 
1 okt
19.30-21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden


Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

By José Luiz Bernardes Ribeiro, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=53959809

Nadat tijdens de eerste vier colleges belangrijke thema’s en teksten van Cicero aan de orde zijn gekomen, zal het afsluitende college de vraag beantwoorden waarom Cicero ook na zijn dood eigenlijk zo beroemd is gebleven. Daarvoor wordt gekeken naar enkele aspecten van zijn receptie. Om willen van de tijd concentreren we ons op de receptie van zijn politieke carrière en zijn redenaarstalent. Daarbij speelt met name de receptie in de oudheid zelf een hoofdrol. Al snel na zijn dood werd Cicero voor sommigen een soort martelaar van het vrije woord en een symbool voor het einde van de republiek; terwijl anderen hem  een walgelijke opportunist vonden. Maar waar de politicus Cicero omstreden was, werd zijn retorisch talent door bijna iedereen gevierd – volgens de retoricaleraar Quintilianus was de naam Cicero een ander woord voor welsprekendheid geworden. Ook de christelijke kerkvaders, m.n. Augustinus en Hieronymus, hielden van Cicero en zorgden voor hernieuwde interesse, ook onder christenen.

Tot slot wordt er stilgestaan bij enkele auteurs uit de oudheid die aan de canonisering van Cicero hebben bijgedragen. Bekende namen (Quintilianus, Hieronymus, Augustinus) en minder bekende auteurs (Bruttedius Niger, Asconius Pedianus) zullen de revue passeren.

Spreker:

Dr. Christoph Pieper, universitair docent Latijnse talen en culturen, LUCAS, Universiteit Leiden

Tijd en plaats

Lezing op dinsdagavond 
8 okt
19.30-21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden


Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie