Logo Universiteit Leiden.

nl en

500 jaar Reformatie

Deze serie is tot stand gekomen op initiatief van het Leiden University Centre for the Arts in Society (LUCAS) en is een samenwerking tussen LUCAS, het Leiden University Centre for the Study of Religion (LUCSoR), het Instituut voor Geschiedenis en Studium Generale.

In 2017 is het 500 jaar geleden dat Maarten Luther zijn stellingen over de aflaathandel publiceerde. Zijn hervormingsideeën brachten een kettingreactie teweeg die een einde maakte aan de religieuze eenheid van Europa. Maar wat was zo revolutionair aan Luthers boodschap en welke verandering bracht de Reformatie in de praktijk?

Deze reeks verkent zowel het vernieuwende als het behoudende karakter van de pluriforme Europese Reformatie. We kijken naar de invloed van de kerkhervormingen op de Europese cultuur en het dagelijks leven van mensen en belichten de gevolgen voor sekseverhoudingen, heiligenverering, de omgang met lijden en het ontstaan van nieuwe religieuze identiteiten.

Binnenkort is het 500 jaar geleden dat de Augustijner monnik Martin Luther de aanzet gaf tot de protestantse Reformatie. Toch wilde Luther destijds allerminst een eigen kerk stichten, maar ‘slechts’ de ene middeleeuwse kerk hervormen. Wat dat betreft staat Luther in een lange traditie, want sinds haar ontstaan had de westerse kerk reeds tal van dergelijke bewegingen gekend. Waarom slaagde de kerk er niet in de lutherse hervormingsbeweging binnenboord te houden? Wat lag ten grondslag aan deze breuk en wat was precies zo revolutionair aan Luthers boodschap? Het zal blijken dat er niet gesproken kan worden van één Reformatie, maar dat er diverse varianten zijn, protestantse en katholieke.

Weldra ontstond er een felle strijd tussen hervormingsgezinden en aanhangers van de oude kerk. Een conflict dat niet alleen met militaire middelen werd uitgevochten, maar ook met pen en penseel. De verbeelding van de Reformatie diende een polemisch doel en de persoon van Luther speelde daarin een belangrijke rol, ook in de Nederlanden.

Sprekers

Drs. Tanja Kootte, J.G. van Oord Jzn. conservator voor het Nederlands protestantisme, Museum Catharijneconvent, Utrecht

Dr. Jan Wim Buisman, universitair docent Geschiedenis van het christendom, Leiden University Centre for the Study of Religion (LUCSoR), Universiteit Leiden

Tijd, plaats en toegang

Maandagavond 6 november
19.30 - 21.45 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Protestantse antwoorden op lijden en ziekte


De Protestantse Reformatie was ten dele een poging om de religieuze betekenis van menselijk lijden – een centraal thema in het Christendom – opnieuw te definiëren. Protestantse geestelijken schreven grote hoeveelheden troostliteratuur, waarin zij hun kudde uitlegden hoe je met lijden om diende te gaan. Ook boden hervormers zich over de vraag hoe mensen zich dienen te verhouden tot het lijden van Christus, alsook tot het lijden van de medemens. Hierbij zetten zij zich af tegen laatmiddeleeuwse katholieke ideeën, maar konden die ideeën tegelijkertijd ook niet volledig verwerpen.

Spreker

Dr. Jan Frans van Dijkhuizen, universitair docent Engelse letterkunde, LUCAS, Universiteit Leiden

Tijd, plaats en toegang

Maandagavond 13 november
19.30 - 21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Met de opkomst van het protestantisme in West-Europa leek de rooms-katholieke heiligenverering voor de nieuwe gelovigen passé. De beeldenstorm van 1566 was er niet voor niets geweest. Ook de heiligenkalender leek aan waarde te hebben ingeboet. Toch ligt het wat genuanceerder. Ook protestanten hebben behoefte aan rolmodellen die voorbeeldig gedrag vertonen en ook zij geven graag met behulp van een ‘heilige’ persoon uitdrukking aan hun persoonlijke of collectieve identiteit. In dit hoorcollege onderzoeken we een aantal historische en Bijbelse figuren die als protestantse heiligen zijn vereerd. Bestaan er in dit opzicht verschillen tussen de verschillende stromingen binnen de Reformatie?

Spreker

Dr. Olga van Marion, universitair docent Oudere Nederlandse letterkunde, LUCAS, Universiteit Leiden

Tijd, plaats, toegang

Maandagavond 20 november
19.30 - 21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Een van de nieuwe leerstellingen die met de Reformatie werd ingevoerd, was het algemeen priesterschap der gelovigen. Voortaan hoefden gewone gelovigen zich niet langer te onderwerpen aan het gezag van de priester als bemiddelaar tussen God en mens. Zij waren nu zelf verantwoordelijk voor hun zielenheil. Dat was een radicale breuk met de rooms-katholieke heilsleer. Maar wat betekende het in de praktijk voor mannelijke én vrouwelijke gelovigen? Bood het vrouwen nieuwe mogelijkheden om een actieve rol in de kerk te gaan vervullen? Leidde het tot andere gezagsverhoudingen tussen de seksen? Zijn er in dit opzicht duidelijke verschillen te ontwaren tussen de verschillende stromingen binnen de Reformatie?

Spreker

Prof.dr. Mirjam de Baar, hoogleraar Cultuurgeschiedenis van het christendom van de vroegmoderne tijd, LUCSoR, Universiteit Leiden

Tijd, plaats, toegang

Maandagavond 27 november
19.30 - 21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

De Reformatie verdeelde Europa niet alleen als continent, maar ook op lokaal en regionaal niveau. Als vorsten of stadsbesturen vóór of tegen de Reformatie hadden gekozen waren aanhangers van andere confessies vaak gedwongen hun woonplaats te verlaten. Religieuze vervolging leidde in Europa gedurende de 16de eeuw dan ook tot honderdduizenden vluchtelingen.

In dit hoorcollege gaan wij in op de vroegmoderne omgang met migratie en religieuze diversiteit. Met de focus op het Nederlandse en Duitse taalgebied wordt belicht hoe religieuze conflicten tot grote migratiestromen leidden, hoe de toenmalige maatschappijen hierop reageerden en hoe de vluchtelingen hun nieuwe woonplaatsen vormden.

Spreker

Dr. Johannes Müller, universitair docent Duitse taal en cultuur, LUCAS, Universiteit Leiden

Tijd, plaats, toegang

Maandagavond 4 december
19.30 - 21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Vriend en vijand zijn het er al vijf eeuwen over eens dat de Reformatie een belangrijke en gedenkwaardige gebeurtenis is in de geschiedenis van het Europa. Maar de ideeën over de aard en het belang van die Reformatie zijn in de afgelopen vijfhonderd jaar wel erg veranderd.  Zag Luther zichzelf nog in strijd met de duivel, sinds de Verlichting is hij juist vaak gepresenteerd als een voorloper van modernisering, emancipatie en zelfs van secularisering. In deze lezing verklaren we de vele gedaantes waarin Luther en de hervorming sinds 1517 zijn herdacht, gevierd en verguisd.

Spreker

Prof.dr. Judith Pollmann, hoogleraar Vroegmoderne Nederlandse geschiedenis, Instituut voor Geschiedenis, Universiteit Leiden

Tijd, plaats, toegang

Maandagavond 11 december
19.30 - 21.00 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.