Logo Universiteit Leiden.

nl en

Over geheimen in de democratie

Transparantie in de politiek is de mantra van modern democratisch bestuur. Maar terwijl het belang van transparantie onomstreden lijkt, blijft de politieke praktijk achter bij het democratische ideaal van transparantie. Ondanks een toename in de afgelopen drie decennia van initiatieven die zijn gericht op het verbeteren van de juridische en politieke transparantie - zoals wetgeving inzake vrijheid van informatie - zijn institutionele ondoorzichtigheid en de cultuur van geheimhouding, verschanst in politieke instellingen, moeilijk uit te bannen.
Staatsgeheimen blijven bestaan in de vorm van geheime inlichtingenprogramma's, spionage, geheime militaire operaties, diplomatieke discretie, politiek onderhandelen achter gesloten deuren en bureaucratische ondoorzichtigheid. Deze lezingen kijken naar de politieke praktijk van compromissen tussen transparantie en geheimhouding in moderne democratieën.

Coördinatie

Inhoudelijke coördinator van deze lezingenreeks is dr. Dorota Mokrosinska. Zij is universitair docent filosofie en wetenschappelijk directeur van het Centre for Political Philosophy Universiteit Leiden. Tevens is zij hoofdonderzoeker en leider van het Europese onderzoeksproject “Democratic Secrecy: A Philosophical Study of the Role of Secrecy in Democratic Governance”. Het project, dat loopt van 2015 tot 2020, wordt gesubsidieerd door de European Research Council door middel van een ERC Starting Grant.

Waarom staat én burger geheimen mogen hebben

De vrijheid van de burger berust op zijn recht geheimen te hebben en zaken in het verborgene te houden. Om dat recht te beschermen heeft de staat de bevoegdheid nodig in het geheim de bedreigers van deze vrijheid op te sporen en in hun handelen te belemmeren. Het verlangen naar volledige transparantie – of het nu van de NSA of van WikiLeaks komt – is in potentie totalitair. Een wereld zonder geheimen is huiveringwekkend.

Voorafgaand aan de lezing van Paul Frissen zal Dorota Mokrosinska een introductie geven op het onderwerp van de serie. Zij zal specifiek ingaan op de tegenstelling tussen transparantie of “the people’s right to know” aan de ene kant en (staats)geheimen aan de andere kant. De introductie, van ongeveer 15 minuten, zal in het Engels zijn.

Spreker

Prof.dr. Paul Frissen is decaan en bestuursvoorzitter van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur in Den Haag en hoogleraar Bestuurskunde aan Tilburg University. In 2016 publiceerde hij Het geheim van de laatste staat. Kritiek van de transparantie (Boom, Amsterdam, 2016, derde druk).

Tijd, plaats en toegang

Woensdagavond 25 april 2018
19.30-21.00 uur
Zaal 202
Wijnhaven
Turfmarkt 99
2511 DP Den Haag

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Door Wikileaks , Nowikileaks - Media Kit - Images for publications Media Kit, Image: Wikileaks_logo.svg, originally from the English Wikipedia, vectorized by User:Mysid., CC BY-SA 3.0

Een gemiste kans

De nieuwe Wet Huis voor klokkenluiders zet belangrijke stappen in het normaliseren van het melden van misstanden, maar verschaft geen verheldering over de meest problematische vorm van klokkenluiden: het openbaar maken (via de media) van geheime overheidsinformatie. Onthullingen door klokkenluiders zijn een van de belangrijkste manieren waarop misstanden van maatschappelijk belang aan het licht worden gebracht. Maar als klokkenluiders niet weten wat de gevolgen van hun handelingen zullen zijn, zullen zij wel twee keer nadenken voor zij de openbaarheid zoeken, waardoor wij burgers verstoken blijven van cruciale informatie. Hoe zou de wet met dit soort klokkenluiders om moeten gaan?

Spreker

Dr. Eric R. Boot, postdoctoraal onderzoeker, Instituut voor Wijsbegeerte, Universiteit Leiden

Tijd, plaats en toegang

Woensdagavond 9 mei 2018
19.30-21.00 uur
Zaal 202
Wijnhaven
Turfmarkt 99
2511 DP Den Haag

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Door Laura Poitras / Praxis Films, CC BY 3.0

Metafoorgebruik in de Nederlandse inlichtingengeschiedenis

Het bediscussiëren van zoiets geheims, onzichtbaars en ongrijpbaars als het werk van inlichtingen- en veiligheidsdiensten blijkt steeds weer buitengewoon ingewikkeld. Discussanten in de politieke arena of het maatschappelijke debat drukken hun standpunten en argumenten dan ook vaak uit door over iets anders te spreken – iets wat niet geheim en wel zicht- en grijpbaar is. Discussies over inlichtingen- en veiligheidsdiensten worden dan ook vaak gevoerd in metaforen: een ‘staat in de staat’, ‘James Bonds op klompen’ of een ‘gigant in het geniep’. Dit college richt zich daarom op het metafoorgebruik ten aanzien van veiligheidsdiensten in het Nederlandse politieke en maatschappelijke debat, vanaf hun oprichting tot het heden. Deze voorbeelden worden gebruikt om de rol en functie van metaforen ten aanzien van geheimen in de democratie te bespreken.

Spreker

Dr. Constant Hijzen is gepromoveerd op het proefschrift ‘Vijandbeelden: de veiligheidsdiensten en de democratie, 1912-1992’. Hij is als universitair docent verbonden aan de vakgroep Intelligence & Security van het Institute of Security and Global Affairs en aan het Instituut Geschiedenis (Universiteit Leiden). Zijn postdoctoraal onderzoek richt zich op de formatieve jaren van inlichtingenculturen in het Westen.

Tijd, plaats en toegang

Woensdagavond 16 mei 2018
19.30-21.00 uur
Zaal 202
Wijnhaven
Turfmarkt 99
2511 DP Den Haag

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

By FaceMePLS from The Hague, The Netherlands - Dutch intelligence agency AIVD, CC BY 2.0

Werken bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst, jaren 1950-1990

‘We zijn een duikboot’, zei Arthur Docters van Leeuwen bij zijn aantreden als hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD). ‘We moeten niet aan de oppervlakte van de maatschappij functioneren.’ Wel vond hij dat goede ademhalingsapparatuur en frisse lucht, door contact met de buitenwereld, nodig waren voor een gezond binnenklimaat. Geheimhouding zorgde bij de BVD voor specifieke gedragscodes in de dagelijkse werkpraktijk. De dienst was een gesloten, exclusieve organisatie met een sterk groepsgevoel ten opzichte van de buitenwereld. In dit college duiken we in deze typische sociaal-culturele werkomgeving uit de Koude Oorlog, die kenmerkend is voor geheime diensten in het algemeen.

Spreker

Dr. Eleni Braat, universitair docent internationale geschiedenis, Universiteit Utrecht

Tijd, plaats en toegang

Woensdagavond 23 mei 2018
19.30-21.00 uur
Zaal 202
Wijnhaven
Turfmarkt 99
2511 DP Den Haag

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Door Dutch Ministry of Foreign Affairs / Ministerie van Buitenlandse Zaken - https://www.flickr.com/photos/78392295@N06/12769736454, CC BY-SA 2.0

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie