Logo Universiteit Leiden.

nl en

Video

Hier vindt u video opnames van oude lezingen.

In deze tijden van coronamaatregelen willen wij van Studium Generale graag een digitale brug slaan tussen de universiteit en de maatschappij. In het verleden zijn veel van onze lezingen opgenomen. De komende periode willen wij enkele hoogtepunten van de laatste jaren druppelsgewijs beschikbaar gaan stellen op deze website. Hierdoor kunt u vanuit het comfort van uw eigen huis kijken en luisteren naar interessante en inhoudelijke verhalen. De opnames bevatten zowel het beeld van de PowerPointpresentatie als een beeld van de sprekers. Het gaat hier niet om professionele video-opnames dus de beeld- en geluidskwaliteit laat af en toe aan de wensen over. Maar uiteraard gaat het om de inhoud. We wensen u veel kijk- en luisterplezier!

In these times of corona measures, the team of Studium Generale would like to build a digital bridge between the university and society. In the past, many of our lectures were recorded. In the coming period, we will put som of the highlights of recent years on this website. That way, you will have the opportunity to comfortably watch and listen to interesting, substantive lectures from the comfort of your own home. The recording combine screenings of the lecturer and the PowerPoint presentation. As the recordings were not professionally made, the picture and sound quality sometimes leaves a little to be desired. However, naturally it is the content that counts. We wish you lots of viewing and listening pleasure!

Lezing: Groter dan de Republiek? Simon Stevin en de Lage Landen
Spreker: prof. dr. ir. Fokko Jan Dijksterhuis
Datum: 24-09-2012

Introductie:
Simon Stevin (1548-1620) is in Nederland vooral vermaard als vestingbouwkundige en bouwer van de zeilwagen, maar ook op het gebied van de wis- en natuurkunde en de taalkunde verrichte hij baanbrekend werk. Zijn onderricht in deze wetenschappen ontving hij aan de Universiteit Leiden, waarna hij leermeester werd van Prins Maurits. Stevin onderwees de Prins van Oranje in de wiskunde en al haar toepassingen, zoals de mechanica, optica en astronomie. Zijn privélessen legt hij vast in het omvangrijke Wisconstighe Ghedachtenissen (1605-1608). Hij schrijft over statica, mechanica, astronomie en bedenkt een nautische techniek om schepen op vaste koers te houden. Zijn grootste uitvinding blinkt uit in eenvoud: het tiendelige (decimale) stelsel. Dit stelsel werkt hij uit in een kort traktaat getiteld: ‘De thiende, leerende door onghehoorde lichticheyt allen rekeningen afveerdighen door heele gethalen sonder ghebrokenen’ (1585).

Stevin ontpopt zich ook tot stamvader van het wetenschappelijk en technische Nederlands. ‘De Beghinselen der Weeghconst’ (1568), zijn werk over de statica, vangt aan met een lofzang op onze ‘Duytsche tael’. De taal van de Lage Landen zou als denkuitrusting op eenzame hoogte staan qua volmaaktheid, ver boven Grieks, Latijn en alle andere wereldtalen. Zodoende introduceert Stevin een Nederlands wiskundejargon, waarvan wij tegenwoordig nog steeds woorden kennen, zoals ‘delen’, ‘wortel’ en ‘meetkunde’, maar ook ‘evenaar’, ‘loodrecht’ en ‘raaklijn’. Zo vervangt hij veel leenwoorden: ‘praxis’ wordt ‘daet’; ‘problema’ wordt ‘werkstuck’; en ‘politicè’ wordt ‘burgherlick’. Alhoewel veel vertaalslagen niet zijn blijven hangen, is Stevins herindeling van de wetenschappelijke rangen dat wel. ‘Mathematica’ heet nu ‘wiskunde’; ‘chemie’ staat ook wel te boek als ‘scheikunde’; ‘astronomie’ wordt ‘sterrenkunde’; ‘filosofie’, koningin onder de wetenschappen, gaat ‘wijsbegeerte’ heten. 

Veel kijk- en luisterplezier met het college van professor Fokko Jan Dijksterhuis.

Klik hier

Lezing: Christiaan Huygens: een vernuftig geleerde
Spreker: Hoofd Collecties & vicedirecteur van Rijksmuseum Boerhaave, Drs. Hans Hooijmaijers
Datum: 01-10-2012

Introductie:
Newton prijst hem als ‘de begaafdste wiskundige’ van zijn tijd, Descartes schrijft na hun eerste ontmoeting: ‘Ik kon niet geloven dat één enkele geest zich met zovele onderwerpen kon bezighouden en in elk ervan zo geverseerd kon zijn’ en zijn eigen vader, diplomaat en dichter Constantijn Huygens (1596-1687), koosnaamt zijn kind ‘mijn Archimedes’. Het gaat hier natuurlijk om niemand minder dan het Haagse genie: Christiaan Huygens (1629-1695).

Op zestienjarige leeftijd schrijft Huygens zich in aan de Universiteit Leiden voor de studies Rechtsgeleerdheid en Wiskunde. Maar hij blijkt geen sterstudent. Telkens bedelt hij om geld bij zijn ouders en spendeert bijna al zijn tijd aan pasteltekenen. Pas na zijn studie toont hij zich een begaafde natuurvorser. Eerst werkt Huygens aan een reeks wiskundige traktaten uit, waaronder ‘Vondsten over de grootte van de cirkel’ (1654) en ‘Van Rekeningh in Spelen van Geluck’ (1660); het eerste Nederlandse werk over de beginselen van de kansberekening. Later verschijnen er ook geschriften met een natuurkundig oogmerk, zoals ‘Verhandeling over licht’ (1690), ‘Betoog over de oorzaak van zwaarte’ (1669) en zijn beroemdste publicatie ‘Het slingeruurwerk’ (1673). In de laatste maakt hij, door toevoeging van een slinger, van een onnauwkeurig instrument een nauwkeurig meetinstrument. Een primitieve, mechanische klok wijkt per dag vijf à vijftien minuten af, terwijl Huygens’ slingeruurwerk per etmaal slechts een paar seconde afwijkt. 

Huygens grootste ontdekking maakt hij op een vreemde manier wereldkundig. In 1656 laat hij het volgende anagram: ‘Aaaaaaa Ccccc D Eeeee G H Iiiiiii Llll Mm Nnnnnnnn Oooo Pp Q Rr S Ttttt Uuuuu’ afdrukken in een pamflet. Pas drie jaar later geeft hij de oplossing van het raadsel in zijn boek ‘Systema Saturnium’. Plaats je de letters in de juiste volgorde dan staat er: ‘Annulo cingitur tenui, plano. Nusquem cohaerente, ad eclipticam inclinato’, oftewel ‘Hij wordt omgeven door een dunne, platte ring, die [de planeet] nergens raakt, en die geheld is ten opzichte van de ecliptica.’ Hiermee is Huygens de eerste die de vreemde ‘hengsels’ aan weerszijden van Saturnus herkent als platte ring die de planeet omvaamt. Ook ontdekt een maan van Saturnus die later de naam ‘Titan’ krijgt. In de tentoonstelling ‘Kosmos: kunst & kennis’ in Rijksmuseum Boerhaave was een originele tekening van de Saturnusring van Huygens’ hand te bezichtigen. Overigens kunt u een virtuele rondleiding krijgen door de tentoonstelling.

Veel kijk- en luisterplezier met het college van Drs. Hans Hooijmaijers.

Klik hier

Deze website maakt gebruik van cookies.