'Nee is nee', zeggen we. Maar is ja dan altijd ja? Toestemming en consent lijken vanzelfsprekend, maar het blijft een moeilijk te vatten concept. Toen #MeToo in 2017 losbarstte, werd de wereld overspoeld door verhalen van misbruik en grensoverschrijdend gedrag. Maar deze verhalen over consent zijn niet nieuw. En consent bestaat in veel verschillende vormen. 

Want hoe vrijwillig was het wanneer vrouwen hun kind afstonden ter adoptie in de twintigste eeuw? Wat hield consent in, in de context van het koloniale verleden? En hoe moet de toestemming van ouders hebben gevoeld wanneer er aan ze werd gevraagd om hun doodgeboren kind te doneren aan de wetenschap?

In het boek Consent: Een geschiedenis van dwang en vrije wil en alles daartussenin (Lannoo, 2025) kijken elf historici uit België en Nederland naar het verleden van consent. Ze belichten verschillende onderwerpen die laten zien dat de discussies over consent al duizenden jaren oud zijn. 

Tijdens deze lancering van het boek in Leiden buigen we ons met Jolien Gijbels, Chanelle Delameillieure, Gerlov van Engelenhoven, Chiara Candaele en Lisa Vanderheyden over de grijze zone tussen dwang en vrije wil in de afgelopen eeuwen. Want het spanningsveld tussen de twee is voortdurend in beweging.

Programma:
17:00 - 17:30 Inleiding door Jolien Gijbels en Chanelle Delameillieure
17:30 - 18:30 Rondetafelgesprek met Gerlov van Engelenhoven, Chiara Candaele en Lisa Vanderheyden
18:30 - 19:30 Borrel en boekverkoop

Locatie:
Telders Auditorium
Academiegebouw 
Rapenburg 73
Leiden

Let op: Aanmelden vereist. Aanmelden kan hier.

Over de sprekers

Prof.dr. Jolien Gijbels, docent, Vrije Universiteit Brussel. Stelde met Chanelle Delameillieure het boek samen en schreef het hoofdstuk "De eerste ongewilde keizersnede. Patiënten, artsen en moeilijke bevallingen". 

Prof.dr. Chanelle Delameillieure, docent, Katholieke Universiteit Leuven. Stelde met Jolien Gijbels het boek samen en schreef het hoofdstuk "Ja, ik wil? Over toestemming, dwang en partnerkeuze". 

Dr. Chiara Candaele, postdoctoraal onderzoeker, NL-Lab/Huygens Instituut. Schreef het hoofdstuk "Moeder maar geen ouder. Adoptie en afstand in het naoorlogse België". 

Dr. Gerlov van Engelenhoven, universitair docent, Universiteit Leiden. Schreef het hoofdstuk "Wel of geen dienstbevel? Consentkwesties in de koloniale geschiedenis van de Molukse gemeenschap in Nederland".

Lisa Vanderheyden MSc., promovendus, Universiteit Utrecht. Schreef het hoofdstuk "Toestemming en tentoonstelling. Over het benutten, conserveren en tentoonstellen van menselijke resten in Museum Vrolik".

Prof.dr. Marian Klamer, hoogleraar Austronesische en Papua Taalkunde, Universiteit Leiden

Hoe kun je praten over tijd, ruimte en aantallen? In de talen van Papoea zien we oplossingen die verschillen van de Nederlandse manier van praten. Sommige talen van Papoea hebben bijvoorbeeld unieke telsystemen, andere kennen uitdrukkingen voor tijd en ruimte die fundamenteel anders zijn dan in Europese talen. Tijdens deze lezing krijg je een indruk van de rijke variatie die menselijke taal te bieden heeft, maar ook van uitdrukkingsvormen die mensen wereldwijd met elkaar delen. Een inspirerende kennismaking met de verrassende mogelijkheden van taal en hoe we onze wereld ermee vormgeven. 

Tijd, plaats en tickets

13:30-14:30
Wereldmuseum, Grote zaal
Steenstraat 1B
2312 BS Leiden

Let op: om deze lezing te bezoeken heb je een museumticket nodig.
Bestel je tickets via de website van het Wereldmuseum. De Museumkaart en studentenkaart zijn geldig.

Wetenschap, muziek en theater over onze toekomst

'Daar heb ik geen actieve herinnering aan' - dat lijkt ons aller toekomstbeeld te gaan worden. Ons geheugen wordt immers steeds vaker uitbesteed. Met hoogleraar staatsrecht Wim Voermans praten we over de veranderende rol van ons geheugen in vergeetachtige en politiek dynamische tijden. En onze muzikale en theatrale makers verbeelden onze toekomst op een hoopvolle en inspirerende manier.

Bij DE FUTURISTEN ontstaat dagvers snelkookpantheater: ’s ochtends vroeg komen theatermakers en een wetenschapper bij elkaar, de hele dag wordt er geschreven en gerepeteerd om ’s avonds een eenmalige theatrale denkexercitie voor hun publiek te brengen. Verser kan niet! DE FUTURISTEN is een samenwerking van Studium Generale Leiden, Het NUT en Leids muziektheatercollectief KASSETT.

Tijd, plaats en aanmelden

19.30-21.30 uur
Telders Auditorium
Academiegebouw
Rapenburg 73
Leiden

Gratis entree, iedereen welkom. Graag vooraf aanmelden.
Aanmelden kan hier

Dr. Annelies Schulte Nordholt, universitair docent Moderne Franse Letterkunde, Universiteit Leiden
Drs. Tommy van Avermaete, vakreferent voor Nederlandse taal en cultuur, Engelse taal en cultuur, Film- en Literatuurwetenschap en Franse taal en cultuur en journalistiek en nieuwe media bij de Universitaire Bibliotheken Leiden

Hoe schrijf je over verschrikkingen waar geen taal voor is? Die niet met een feitelijke beschrijving te vatten zijn?

Charlotte Delbo (1913-1985) was een Franse toneelschrijfster die als verzetsstrijdster Auschwitz en Ravensbrück overleefde. Pas begin jaren ’70 verscheen haar driedelige Auschwitz et après. Deze boeken bleven binnen de kampliteratuur altijd enigszins onderbelicht, waarschijnlijk vanwege hun experimentele karakter. Het is geen chronologische getuigenis maar een verzameling tekstfragmenten, die momenten van het kampleven maar ook van het leven daarna opnieuw aanwezig probeert te maken. Hiervoor zet zij alle mogelijke literaire middelen in. De teksten zijn een mengeling van proza en poëzie, waar metaforen en perspectiefwisselingen het onvoorstelbare proberen te visualiseren.

In de lezing zullen Annelies Schulte Nordholt en Tommy van Avermaete samen een aantal tekstfragmenten van Delbo onder de loep nemen, om te begrijpen wat haar proza zo indringend en origineel maakt.

Tijd, plaats en aanmelden

19.30 – 21.00
Lipsiusgebouw, zaal 0.28 
Cleveringaplaats 1
Leiden

Gratis entree, iedereen welkom. Graag vooraf aanmelden.
Aanmelden kan hier

It’s all natural: Queer Pride in het dierenrijk

Dr. Werner de Gier, ecologisch adviseur bij WSP, voorlichter, presentator en marinebioloog

Hoewel menselijk Queer-gedrag volgens sommigen ‘onnatuurlijk’ is, toont het dierenrijk juist het tegenovergestelde. In bijna alle diergroepen — van eenvoudige levensvormen tot onze naaste verwanten — komen voorbeelden voor van wat wij LHBTQAI+ gedrag zouden noemen. Van aseksueel voortplantende hagedissen tot geslachtsveranderende garnalen, van gay gieren in Artis tot inktvissen in drag. Werner de Gier neemt je mee op een reis door het dierenrijk en laat zien dat niets echt ‘onnatuurlijk’ is.

Drag als lachspiegel voor de wetenschap

Dr. Looi van Kessel, universitair docent aan het Leiden University Centre for the Arts in Society, Universiteit Leiden

Iedereen kijkt naar de wereld met bepaalde opvattingen en aannames over hoe die wereld eruit hoort te zien. Die aannames zorgen voor een vertekende blik. Zo stellen feministische biologen en antropologen dat westerse opvattingen over gender ons een vertekend beeld geven van biologische sekse en de rol van gender in niet-westerse culturen. In deze lezing laat Looi van Kessel zien hoe kritische dragartiesten zoals Yuki Kihara en Mx. Science drag inzetten om de wetenschap een lachspiegel voor te houden. Op deze manier bevragen deze artiesten de schijnbare neutraliteit van wetenschappelijke kennis.

Tijd, plaats en tickets

13:30-14:30
Wereldmuseum, Grote zaal
Steenstraat 1B
2312 BS Leiden

Let op: om deze lezing te bezoeken heb je een museumticket nodig.
Bestel je tickets via de website van het Wereldmuseum. De Museumkaart en studentenkaart zijn geldig.

Dido Michielsen - Wat zij ons leerden

Java, 1850. Isah groeit op in de kraton, het vorstenverblijf in Djokja. Haar levensloop lijkt vast te staan, maar zij weet zich los te maken uit de traditionele standenmaatschappij. Als huishoudster en minnares van een Hollandse officier krijgt zij twee dochters. Wanneer hij haar verlaat, moet zij grote offers brengen om haar kinderen te zien opgroeien, en beseft zij dat zij haar eigen afkomst niet kan en ook niet wil verloochenen.

Java, rond 1900. Louisa groeit op als erkend Indo-Europees pleegkind en behoort daarmee tot de koloniale bovenlaag. Haar omgeving raadt haar aan haar afkomst te verzwijgen, maar juist die afkomst laat haar niet los. In haar zoektocht naar haar moeder botst zij op de grenzen van een samenleving die scherp onderscheid maakt tussen wie erbij hoort en wie niet.

In de Kartinilezing vertelt Dido Michielsen hoe koloniale machtsverhoudingen het leven van deze vrouwen bepaalden en hoe beperkt de ruimte was om eigen keuzes te maken. Voor haar roman Lichter dan ik (2019) liet zij zich inspireren door het leven van haar betovergrootmoeder. Het boek werd bejubeld door de pers, won de Boekhandelsprijs, stond op de longlist van de Libris Literatuur Prijs en is meer dan honderdduizend keer verkocht.

Voorafgaand aan de lezing verzorgt Amber Nefkens een muzikale opening. Zij is muzikant en film- en theatermaker. In Het Land van Toen vertelt zij het levensverhaal van haar oma en viert zij de Indische cultuur en identiteit.

Deze lezing is vernoemd naar Kartini, die zich aan het eind van de 19e eeuw inzette voor emancipatie en gelijkheid voor vrouwen in Nederlands-Indië. De Kartinilezing is een jaarlijks initiatief van Universiteit Leiden en het Indisch Herinneringscentrum.

19.30–21.00 uur
Museum Sophiahof
Sophialaan 10
2514 JR Den Haag

Gratis entree, iedereen welkom. Graag vooraf aanmelden.
Aanmelden kan hier