'Nee is nee', zeggen we. Maar is ja dan altijd ja? Toestemming en consent lijken vanzelfsprekend, maar het blijft een moeilijk te vatten concept. Toen #MeToo in 2017 losbarstte, werd de wereld overspoeld door verhalen van misbruik en grensoverschrijdend gedrag. Maar deze verhalen over consent zijn niet nieuw. En consent bestaat in veel verschillende vormen. 

Want hoe vrijwillig was het wanneer vrouwen hun kind afstonden ter adoptie in de twintigste eeuw? Wat hield consent in, in de context van het koloniale verleden? En hoe moet de toestemming van ouders hebben gevoeld wanneer er aan ze werd gevraagd om hun doodgeboren kind te doneren aan de wetenschap?

In het boek Consent: Een geschiedenis van dwang en vrije wil en alles daartussenin (Lannoo, 2025) kijken elf historici uit België en Nederland naar het verleden van consent. Ze belichten verschillende onderwerpen die laten zien dat de discussies over consent al duizenden jaren oud zijn. 

Tijdens deze lancering van het boek in Leiden buigen we ons met Jolien Gijbels, Chanelle Delameillieure, Gerlov van Engelenhoven, Chiara Candaele en Lisa Vanderheyden over de grijze zone tussen dwang en vrije wil in de afgelopen eeuwen. Want het spanningsveld tussen de twee is voortdurend in beweging.

Programma:
17:00 - 17:30 Inleiding door Jolien Gijbels en Chanelle Delameillieure
17:30 - 18:30 Rondetafelgesprek met Gerlov van Engelenhoven, Chiara Candaele en Lisa Vanderheyden
18:30 - 19:30 Borrel en boekverkoop

Let op: Aanmelden vereist. Aanmelden kan hier.

Over de sprekers

Prof.dr. Jolien Gijbels, docent, Vrije Universiteit Brussel. Stelde met Chanelle Delameillieure het boek samen en schreef het hoofdstuk "De eerste ongewilde keizersnede. Patiënten, artsen en moeilijke bevallingen". 

Prof.dr. Chanelle Delameillieure, docent, Katholieke Universiteit Leuven. Stelde met Jolien Gijbels het boek samen en schreef het hoofdstuk "Ja, ik wil? Over toestemming, dwang en partnerkeuze". 

Dr. Chiara Candaele, postdoctoraal onderzoeker, NL-Lab/Huygens Instituut. Schreef het hoofdstuk "Moeder maar geen ouder. Adoptie en afstand in het naoorlogse België". 

Dr. Gerlov van Engelenhoven, universitair docent, Universiteit Leiden. Schreef het hoofdstuk "Wel of geen dienstbevel? Consentkwesties in de koloniale geschiedenis van de Molukse gemeenschap in Nederland".

Lisa Vanderheyden MSc., promovendus, Universiteit Utrecht. Schreef het hoofdstuk "Toestemming en tentoonstelling. Over het benutten, conserveren en tentoonstellen van menselijke resten in Museum Vrolik".

Dido Michielsen - Wat zij ons leerden

Java, 1850. Isah groeit op in de kraton, het vorstenverblijf in Djokja. Haar levensloop lijkt vast te staan, maar zij weet zich los te maken uit de traditionele standenmaatschappij. Als huishoudster en minnares van een Hollandse officier krijgt zij twee dochters. Wanneer hij haar verlaat, moet zij grote offers brengen om haar kinderen te zien opgroeien, en beseft zij dat zij haar eigen afkomst niet kan en ook niet wil verloochenen.

Java, rond 1900. Louisa groeit op als erkend Indo-Europees pleegkind en behoort daarmee tot de koloniale bovenlaag. Haar omgeving raadt haar aan haar afkomst te verzwijgen, maar juist die afkomst laat haar niet los. In haar zoektocht naar haar moeder botst zij op de grenzen van een samenleving die scherp onderscheid maakt tussen wie erbij hoort en wie niet.

In de Kartinilezing vertelt Dido Michielsen hoe koloniale machtsverhoudingen het leven van deze vrouwen bepaalden en hoe beperkt de ruimte was om eigen keuzes te maken. Voor haar roman Lichter dan ik (2019) liet zij zich inspireren door het leven van haar betovergrootmoeder. Het boek werd bejubeld door de pers, won de Boekhandelsprijs, stond op de longlist van de Libris Literatuur Prijs en is meer dan honderdduizend keer verkocht.

Voorafgaand aan de lezing verzorgt Amber Nefkens een muzikale opening. Zij is muzikant en film- en theatermaker. In Het Land van Toen vertelt zij het levensverhaal van haar oma en viert zij de Indische cultuur en identiteit.

Deze lezing is vernoemd naar Kartini, die zich aan het eind van de 19e eeuw inzette voor emancipatie en gelijkheid voor vrouwen in Nederlands-Indië. De Kartinilezing is een jaarlijks initiatief van Universiteit Leiden en het Indisch Herinneringscentrum.

19.30–21.00 uur
Museum Sophiahof
Sophialaan 10
2514 JR Den Haag

Gratis entree, iedereen welkom. Graag vooraf aanmelden.
Aanmelden kan hier