Logo Universiteit Leiden.

nl en

In je element

Verhalen uit het periodiek systeem

Het periodiek systeem van de elementen viert zijn 150 jarige jubileum. Anderhalve eeuw geleden (1869) publiceert de uit Tobolsk (Siberië) afkomstige, in Sint Petersburg docerende chemicus Dimitri Mendelejew een classificatie van de elementen. Mendelejew gebruikt voor zijn rangschikking van de destijds bekende elementen zijn favoriete kaartspel: patience. Horizontaal stijgen gelijkmatig de atoomgewichten en –waarden, en in de verticale rijen stonden de chemisch aan elkaar verwante stoffen, bijvoorbeeld de alkalimetalen. Mendelejews tabel is, met de nodige wijzigingen en aanvullingen, tot heden toe van kracht gebleven. Emeritus hoogleraar wetenschapscommunicatie Jos van den Broek neemt u mee in de wordingsgeschiedenis van het periodiek systeem.

Spreker

Prof.dr. Jos van den Broek, emeritus hoogleraar wetenschapscommunicatie, Universiteit Leiden

Tijd en plaats

Lezing op donderdagavond 5 sept
19.30-21.30 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Zuurstof (O) – Het bijzondere verhaal van een onbekende Bredanaar

Het element zuurstof (O) staat centraal in de eerste lezing van de avond. Precies tweehonderdveertig jaar geleden (1779) doet een in Engeland woonachtige Bredanaar een bijzondere bevinding. De arts Jan Ingenhousz (1730-1799) uit de Baroniestad is de eerste die het grote raadsel van het verband tussen licht en leven ontrafelt. Via een reeks ingenieuze experimenten ontdekt hij dat de groene delen van planten bij blootstelling aan zonlicht zogeheten ‘goede lucht’ produceren. Ook merkt hij via proefnemingen dat dit gas verbranding versnelt. Hiermee legt Ingenhousz het eerste puzzelstuk in de ontdekking van fotosynthese. Helaas is zijn naam in de vergetelheid geraakt. Daar zal Geerdt Magiels verandering in brengen. Magiels neemt u in zijn lezing mee langs de ontdekking van het element zuurstof en de plantenfysiologische experimenten van de enigmatische natuurgeleerde Jan Ingenhousz.

Spreker:
Geerdt Magiels, bioloog, filosoof en schrijver. Stichtend lid van SKEPP en actief in de non-profitorganisatie Het Mis Verstand, die het stigma in de psychiatrie bestrijdt

Carbon (C) – Graphene as the material of the future (this lecture will be held in English)

The second lecture of the evening will focus on the element Carbon (C). Carbon is found in many well-known forms, such as coal and graphite – found in pencils - but also in less-known forms such as graphene. The key difference between graphite and graphene is that the latter is only a single atom thick. This ultra-thin atomic layer of carbon atoms, arranged in a honeycomb-like crystalline latice, has fascinating properties. It is 200 stronger than steel, and excellent thermal and electrical conductor, flexible and paper-thin. During this lecture Grégory Schneider will talk about the unique chemistry of graphene and its exciting new applications.

Speaker: 
Dr. Grégory Schneider, assistant professor at the Leiden Institute of Chemistry, Leiden University

Tijd en plaats

Lezingen op donderdagavond 12 sept
19.30-21.30 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

By AlexanderAlUS - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11294534

Platina (Pt) – Het element voor het energievraagstuk

Het eerste element van de avond is platina (Pt). Dit edelmetaal speelt momenteel een belangrijk rol bij elektrolyse; een chemische reactie waarbij elektriciteit wordt gebruikt om water om te zetten in zuurstofgas en waterstofgas. Dat laatste kun je opslaan en op een later moment met een brandstofcel weer in elektriciteit omzetten. Een schone energiebron dus. Het probleem is echter dat platina, dat nodig is voor de elektrochemische reactie, een zeer kostbaar en schaars metaal is. Marc Koper, hoogleraar Katalyse en Oppervlaktechemie aan de Universiteit Leiden, onderzoekt hoe deze elektrochemische reactie zo efficiënt mogelijk kan verlopen en heeft daarbij oog voor nieuwe methoden voor duurzamere energievoorziening. In deze lezing biedt professor Koper ons aan de hand van platina een blik op een schonere toekomst

Spreker:
Prof.dr. Marc Koper, hoogleraar Katalyse en oppervlaktechemie, Universiteit Leiden

By Alchemist-hp (pse-mendelejew.de) - Own work, CC BY-SA 3.0 de, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6958463

Goud (Au) – ‘Gouden bergen’, de effecten van goudmijnbouw in West-Afrika

Het tweede element van de avond is het edelmetaal goud (Au). Verschillende West-Afrikaanse landen kennen eeuwenoude goudvelden. Van oudsher wordt hier in de bovenste aardlagen goud gedolven. Tot voor kort ging het vooral om traditionele, kleinschalige mijnbouw. Maar recentelijk verschijnen er multinationale mijnbouwbedrijven op het toneel. Aan het begin werden deze bedrijven in landen als Burkina Faso met open armen verwelkomd. Maar inmiddels blijkt de grootschalige goudmijnindustrie op ingrijpende wijze de leefwijze van de lokale bewoners te beïnvloeden. Antropologe Sabine Luning doet al jaren onderzoek naar de impact van industriële mijnbouw op de lokale bevolking in West-Afrikaanse landen. Vanavond vertelt zij over de maatschappelijke gevolgen van goudwinning en welke mogelijkheden de toekomst biedt. 

Spreker:
Dr. Sabine Luning, universitair hoofddocent Culturele antropologie en ontwikkelingsociologie, Universiteit Leiden

Tijd en plaats

Lezingen op donderdagavond 19 sept
19.30-21.30 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Door Alchemist-hp (talk) www.pse-mendelejew.de - Eigen werk, CC BY-SA 3.0 de, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7611254

Helium (He) – Het koudste plekje op aarde

Het element Helium (He) is onlosmakelijk verbonden met de stad Leiden. Helium is een kleurloos edelgas met atoomnummer 2. Zowel de Fransman Pierre Janssen als de Engelsman Norman Lockyer ontdekte het edelgas onafhankelijk van elkaar in 1868. De eerstgenoemde nam het gas waar rond de zon – vandaar de naam ‘helium’.  Op 10 juli 1908 om half acht ’s avonds ontstond aan het Leidse Rapenburg kortstondig het koudste plekje ter aarde. Professor Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926) wist op die avond heliumgas in kleurloos-vloeibare toestand te aanschouwen door het kwik tot 268 graden Celsius onder nul te laten dalen. Dirk van Delft vertelt u alles over helium en zijn held Heike Kamerlingh Onnes.

Spreker:

Prof.dr. Dirk van Delft, bijzonder hoogleraar Materieel erfgoed van de natuurwetenschappen, Universiteit Leiden

Koper (Cu) – Een mijnbouwkundige blik op de stad

Het tweede element van de avond is koper (Cu). Bij een kopermijn denk je waarschijnlijk aan een plek ergens in de natuur waar er sprake is van grote concentraties kopererts. Maar ook in een stad treffen we hoge concentraties koper aan. Koper is een belangrijk bestanddeel van leidingen en elektriciteitskabels. Ook is de stad rijk aan andere metalen waaronder staal en aluminium. Alle beton in vloeren en muren is gevlochten met staal en aluminium wordt vaak gebruikt voor raam- en deurkozijnen. Aangezien de levensduur van veel gebouwen slechts een halve eeuw betreft, kan de stad in de toekomst nog wel eens een belangrijke bron worden voor het delven van ijzer-, koper- en aluminiumerts. Naar de mogelijkheid van urbane mijnbouw doet universitair hoofddocent Ester van der Voet onderzoek. Leer hoe de urbane mijnbouw in de toekomst zou kunnen bijdragen aan het realiseren van een circulaire economie.

Spreker: 
Dr. Ester van der Voet, universitair hoofddocent industriële ecologie aan het Centrum voor Milieuwetenschappen, Universiteit Leiden

Tijd en plaats

Lezingen op donderdagavond 26 sept
19.30-21.30 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Door Alchemist-hp (talk) (www.pse-mendelejew.de) - Eigen werk, FAL, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9579015

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie