Logo Universiteit Leiden.

nl en

De hemel verbeeld

Kosmos: kunst & kennis

In samenwerking met:

Lezingen op donderdagavonden 13, 20, 27 februari, 5 maart
18.30 inloop
19.00-21.00 uur
Rijksmuseum Boerhaave
Lange St. Agnietenstraat 10
2312 WC Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Aanmelden via Rijksmuseum Boerhaave

Robots, Aliens & Popcorn - De hemel op het witte doek

Sinds het vroegste begin van de filmkunst is er een verlangen om het heelal te verbeelden. In 1902 wordt Le voyage dans la lune voor het eerst vertoont op het witte doek. Deze kwartier durende stomme film van de Franse filmpionier Georges Méliès is losjes gebaseerd op de boeken De la Terre à la Lune van Jules Verne en The First Men in the Moon van H.G. Wells. Méliès laat zien hoe een groep vreemd uitgedoste mensen zich per kanonskogel op de maan laat afvuren, alwaar zij afdalen in een ondermaanse grot vol reuzenpaddenstoelen waar zij een gevecht leveren tegen de selenieten (insectachtige maanmannetjes), om uiteindelijk weer naar de aarde terug te keren. In deze lezing neemt wetenschapsjournalist en auteur George van Hal je mee naar de buitenaardse werelden in sci-fi films en toont hij ons de wisselwerking tussen wetenschap en fantasie.

Spreker:
George van Hal (MSc), wetenschapsredacteur bij de Volkskrant

Kosmos: Kunst en Kennis

De tweede lezing van de avond staat volledig in het teken van de tentoonstelling ‘Kosmos: Kunst & Kennis’. In deze tentoonstelling ervaart de bezoeker dat de fascinatie voor het heelal van a lle culturen en alle tijden is. Zowel wetenschappers als kunstenaars hebben de hemel door de eeuwen heen op talloze manieren verbeeld. Samen met Prof. dr. Ewine van Dishoeck werkte Cocquyt aan de totstandkoming van de tentoonstelling. Tijdens deze lezing belicht hij de wetenschappelijke en kunstzinnige kanten van de tentoonstelling en vertelt het verhaal achter enkele bijzondere objecten.

Spreker:
Tiemen Cocquyt (MSc), conservator natuurwetenschappen tot 1800 voor het Rijksmuseum Boerhaave

Horizonnen - Over het leven en werk van astronoom Jan Hendrik Oort

Onlangs verscheen een omvangrijke biografie over één van de belangrijkste De hemel verbeeld 23 astronomen van de vorige eeuw, getiteld Jan Hendrik Oort – Master of the Galactic System (2019). In dit boek vertelt emeritus hoogleraar sterrenkunde Piet van der Kruit hoe Oort een sleutelrol speelde in de wijze waarop wij vandaag de dag naar de ruimte kijken. Zo ontdekt hij in 1927 de rotatie van ons melkwegstelsel. Na de oorlog brengt Oort de spiraalstructuur van onze Melkweg in kaart met behulp van de radioastronomie. Ook lanceert hij dan zijn theorie over het bestaan van een enorme wolk, die als een soort deken ons zonnestelsel omkranst. Deze zogenoemde Oort-wolk is de kraamkamer van kometen die van tijd tot tijd richting de zon worden geslingerd. Tijdens deze lezing vertelt oud-promovendus van Oort, prof.dr. Pieter van der Kruit, over het leven en de ontdekkingen van deze onvolprezen Nederlandse astronoom.

Spreker:
Prof.dr. Piet van der Kruit, emeritus hoogleraar sterrenkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen

Mapping the sky with Einstein’s invisible waves (in English)

In this second lecture astronomer Valeriya Korol will tell us about her research on a new, pioneering method for mapping our Galaxy using gravitational waves. The existence of gravitational waves was first predicted in 1915 by Einstein in his general theory of relativity. He theorized that events like the explosion of stars (supernovae) and binary black holes orbiting each other cause invisible ripples in the fabric of space-time. However, Einstein thought that these oscillations, being much weaker than light- or radio waves, could not be detected. A hundred years later, in 2015, gravitational waves have been detected for the first time. Astronomer Valeriya Korol’s research focuses on binary star systems in our Galaxy that are strong emitters of gravitational waves. In this lecture Korol will explain how these gravitational waves can be used to derive the mass and distance of astronomical objects with the aim to reconstruct the structure and the past history of our Milky Way.

Speaker:
Dr Valeriya Korol, postdoctoral fellow at the Institute for Gravitational Wave Astronomy (University of Birmingham)

“...in onze tijd aan de hemel ontdekte verschijnselen” - Een nieuwe kijk op het zwerk in Galileo’s Dialogo

In 1632 verschijnt Dialogo sopra i due Massimi Sistemi del Mondo Tolemaico e Copernicano van de Toscaanse natuurkundige Galileo Galilei. Hierin behandelt hij in dialoogvorm de wereldbeelden van Ptolemaeus en Copernicus. Vier dagen lang discussiëren drie heren; Salviati (Galileo’s alter ego), Sagredo (een geleerde leek) en de breedsprakige aristotelicus Simplicio (wiens naam is afgeleid voor de Italiaanse scheldnaam sempliciotto ‘simpelmans’). Tijdens de eerste dag staat het onderscheid tussen de onder- en bovenmaanse sferen ter discussie. Hierbij wordt de vergankelijke, imperfecte aarde voorgesteld als tegenhanger van de onvergankelijke, perfecte hemelsfeer. In deze lezing onderzoekt Gijs van Andel wat er gebeurt als het onderscheid tussen hemel en aarde in het geding komt.

Spreker:
Gijs van Andel (MA), docent filosofie aan Atheneum College Hageveld

Een tweede aarde in het vizier - Hoe leg je een exoplaneet op de gevoelige plaat?

In een postuum verschenen filosofisch traktaat Cosmotheoros speculeert Christiaan Huygens over het leven op de andere planeten. De mogelijkheid voor leven op andere planeten is volgens hem een noodzakelijke consequentie van het Copernicaanse wereldbeeld. Inmiddels komen we steeds een stapje dichterbij de zoektocht naar exoplaneten die leven herbergen. Sinds 1992 is het bestaan van exoplaneten aangetoond. Deze werden tot nog toe gevonden via een indirecte methode door het bestuderen van veranderingen in de sterkte van het licht van de ster waar ze omheen draaien. Maar als het aan Steven Bos ligt laat de eerste directe waarneming van een aardachtige exoplaneet niet lang meer op zich wachten. Tijdens deze lezing vertelt Bos hoe hij samen met andere astronomen bezig met het ontwikkelen van nieuwe technologieën waarmee exoplaneten op de gevoelige plaat kunnen worden gelegd.

Spreker:
Steven Bos (MSc), promovendus bij Wiskunde en Natuurwetenschappen, Universiteit Leiden

Leven onder de koperen ploert - Een prehistorische kijk op de kosmos

In 1999 doen twee criminele schatzoekers gewapend met metaaldetectors een bijzondere ontdekking op de top van Mittelberg, bij het nabijgelegen stadje Nebra (Duitsland). Het betreft een draagbaar astronomisch instrument dat dateert uit de vroege bronstijd: de Hemelschijf van Nebra. Op de groenuitgeslagen bronzen schijf (dertig centimeter doorsnede en ruim twee kilo) prijken enkele gouden hemellichamen, waaronder de Plejaden en een volle en wassende maan. Waarschijnlijk heeft de schijf dienst gedaan als kalender waarmee de winter- en zomerzonnewende kon worden voorspeld. De vondst onderstreept dat ook in prehistorische samenlevingen hemelverschijnselen een belangrijke rol spelen. In deze lezing staat archeoloog Karsten Wentink stil bij de wijze waarop prehistorische mensen fenomenen als leven en dood verbonden met de cyclus van hemellichamen.

Spreker:
Karsten Wentink (Mphil), promovendus bij Faculteit Archeologie en eigenaar Sidestone Press (V.O.F.)

De kraamkamer van het universum - Het ontstaan van sterrenstelsels in beeld gebracht

De Pruisische filosoof Immanuel Kant oppert in 1755 de zogeheten ‘nevelhypothese’. In zijn geschrift Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels oppert hij dat de zon en ons planetaire stelsel geleidelijk zijn ontstaan uit een nevelige, zich verdichtende wolk van sterrenstof. Hoewel hij zich nauwelijks beroept op waarnemingsgegevens bevat deze hypothese een kern van waarheid. In het vroege heelal worden sterrenstelsels omringd door een wolk van waterstofgas die na verloop van tijd verdwijnt. Tijdens deze lezing vertelt astronoom Jorryt Matthee hoe hij erin slaagde om voor het eerst het optrekken van deze oernevel in beeld te brengen.

Spreker:
Dr. Jorryt Matthee, postdoctorale onderzoeker aan de Eidgenössische Technische Hochschule in Zürich

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie