Universiteit Leiden

nl en

Botanische tuin

Van hortus medicus tot levend lab

Naar aanleiding van het Jaar van de Botanische Tuinen hebben Hortus botanicus en Studium Generale de handen ineengeslagen. In deze lezingenreeks passeren de uiteenlopende functies de revue die botanische tuinen hebben vervuld door de eeuwen heen. Van de eerste botanische tuinen bij de medische faculteit van Europese universiteiten tot de hedendaagse botanische tuinen als levende laboratoria en hoeders van de botanische biodiversiteit.

Lezing 1: Botanische tuinen in Nederland

Rolf Roos heeft met Joke 't Hart het boek Botanische tuinen in Nederland samengesteld, dat dit voorjaar is verschenen. In zijn lezing gaat hij in vogelvlucht langs de tuinen, hun ontstaan, geschiedenis, collectie en bijzonderheden. In de 25 Nederlandse botanische tuinen bloeien en groeien bijna 20.000 soorten planten. Deze tuinen tonen zich in grote verscheidenheid: bomentuinen, kruidentuinen, universitaire botanische tuinen, landgoederen en  soms ook als onderdeel van een diergaarde. Van gloednieuwe tuinen, gelegen op een industrieterrein, tot zeer oude bij een kerk of klooster. Elk met een eigen botanische sfeer, kleur en karakter.

De spreker
Rolf Roos
, publicist en documentairemaker op het gebied van ecologie en natuurbescherming

Lezing 2: Biomimetica en de botanische tuin

De plantaardige natuur is altijd inspiratiebron geweest voor de techniek. Nergens wordt dat duidelijker dan in de Botanische Tuin van de Technische Universiteit Delft. Deze tuin huisvest zo’n 8.000 gewassen die nuttig zijn voor mens en industrie. Denk bijvoorbeeld aan vezelplanten voor de auto-industrie, nieuwe medicinale eigenschappen van planten en planten die de grondstof leveren voor nieuwe producten, zoals plastics en biofuels. In deze lezing zal Bob Ursem stilstaan bij de honderdjarige geschiedenis van de Botanische Tuin van de TU Delft en de nieuwe manieren waarop het plantenrijk zich dienstbaar stelt voor mens en techniek.

De spreker
Drs.ing. Bob Ursem
, wetenschappelijk directeur van de Botanische Tuin TU Delft

Tijd, plaats en toegang

Dinsdagavond 19 september
19.30 - 21.30 uur met pauze
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Victoriakas

De hortus medicus en hortus botanicus als openluchtacademie in de Nederlandse 17de eeuw

Nederlandse steden zagen, net als andere Europese steden, in de 16de en 17de eeuw de geboorte van de hortus medicus: een tuin waar medicinale planten werden samengebracht en hun betekenis en werking voor algemeen welzijn werd onderwezen aan aankomende apothekers en medici. Sommige van deze tuinen transformeerden zich tot hortus botanicus waarin de botanische wetenschap tot bloei kwam. Dat gebeurde mede onder invloed van nieuwe plantintroducties uit de hele wereld. Deze tuinen waren onderdeel van stedelijke zorg en trots. Planten stonden centraal in opvattingen over natuur,  natuurfilosofie, gezondheid, menselijk lichaam, cultuur en schoonheid. Flora's Rijk kende vele bewonderende onderdanen. Deze lezing neemt u mee op een wandeling met voorbeelden van de 17de-eeuwse horti in Leiden, Amsterdam en Haarlem.

De spreker
Prof.dr. Erik de Jong
, Artis-hoogleraar Cultuur, Landschap en Natuur, Universiteit van Amsterdam

Tijd, plaats en toegang

Dinsdagavond 26 september
19.30 - 21.30 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Hortus botanicus Leiden Woudanus

Hoe Carolus Linnaeus het plantenrijk indeelde

Het indelen van planten is al zo oud als het gedocumenteerde gebruik ervan. De Griekse geleerden Theophrastus en Dioscorides namen bij hun indeling eerder de toepassing dan het uiterlijk van de plant in overweging, net als de auteurs van de eerste gedrukte kruidboeken, zoals Fuchs en Dodoens. In 1735 ontwierp Carolus Linnaeus een kunstmatige indeling voor alle planten, en Darwin bood in 1859 eindelijk een verklaring voor de verwantschappen van alles wat leeft. Inmiddels zien de plantbedden van de systeemtuin er dankzij de evolutiebiologie en de moleculaire genetica compleet anders uit. Hoe de classificatie van het plantenrijk door de tijd heen veranderde, dat vertelt Gerda van Uffelen tijdens haar lezing.

De spreker
Dr. Gerda van Uffelen
, hoofd collectiebeheer van de Hortus botanicus

Tijd, plaats en toegang

Dinsdagavond 10 oktober
19.30 - 20.30 uur
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Carolus Linnaeus

Lezing 1: Wie was toch die Dr. Von Siebold?

In Japan weet iedereen bij de naam ‘Shiboruta-san’ direct wie je bedoelt, maar in het Westen geniet Dr. Von Siebold weinig bekendheid. Daar mag best eens verandering in komen. Philipp Franz Balthasar von Siebold werd geboren in 1796 in Würzburg en studeerde daar medicijnen. Deze avontuurlijk ingestelde jongeman, verliet Würzburg en trok via Nederland in 1823 naar Japan, waar hij op het eilandje Dejima in de baai van Nagasaki als chirurgijn-majoor aan de slag ging. De lezing van Carla Teune vertelt het verhaal van deze boeiende man en de prachtige sierplanten zoals Hortensia, Hosta, Japanse sierkers en Blauwe regen die hij introduceerden.

De spreker
Carla Teune
, oud-hortulanus en medewerker van de Hortus botanicus

Acer Japonicum

Lezing 2: Joseph Dalton Hooker en de rododendrons van Sikkim

Of: An Englishman in India
In 1847 gaat Hooker in dienst van de Royal Botanic Gardens in Kew op expeditie naar India, Nepal en Tibet. In drie jaar tijd verzamelt hij meer dan zevenduizend plantensoorten, waaronder vijfentwintig nieuwe soorten rododendron. Toch verloopt zijn reis niet zonder moeilijkheden. De radja van Sikkim, een prinsdom hoog in de Himalaya, had Hookers expeditiegroep nadrukkelijk verboden om de grens naar Tibet over te steken. Als hij in 1849 dit directe bevel aan zijn laars lapt, belandt Hooker in de gevangenis. De lezing van Alexander Reeuwijk vertelt over Hookers botanische expeditie naar India en de bijzondere planten die hij tijdens deze reis verzamelde.

De spreker
Alexander Reeuwijk
, auteur van o.a.  Darwin, Wallace en de anderen (2011) en Reizen tussen de lijnen (2013)

Joseph Dalton Hooker en de radja van Sikkim

Tijd, plaats en toegang

Dinsdagavond 17 oktober
19.30 - 21.30 uur met pauze
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.

Lezing 1: The seed of the rubber tree (in het Engels)

Deep in the Amazonian rainforest grew a solitary tree. From its bark flowed a milky white sap that changed the world: rubber. It was Sir Henry Alexander Wickham (1846-1928) who was commissioned by the Royal Botanic Gardens in Kew to smuggle seeds from the rubber-bearing tree out of Brazil and bring them to London. From Kew Gardens seedlings were dispatched to Ceylon (Sri Lanka), and Malaya (Malaysia) thus bringing an end to the Brazilian monopoly on rubber production. During this lecture author and explorer Redmond O’Hanlon will talk about the treacherous journey Henry Wickham undertook to obtain rubber seeds of the Hevea brasiliensis.

The speaker
Redmond O’Hanlon
, British author, explorer and documentary maker

Hevea brasiliensis

Lezing 2: Een eeuwig glimlachende bloementuin

Kroonjuwelen uit de beginjaren van de botanie
De botanie als wetenschap is geboren tijdens de Italiaanse Renaissance. In Bologna en Pisa legde men botanische tuinen aan voor wetenschap en onderwijs, en werden de eerste plantkundigen opgeleid. Studenten uit heel Europa kwamen erop af, en de tomaat, tabak en Spaanse peper waren hier voor het eerst te zien. Rond 1540 maakten deze studenten de eerste herbaria: boeken met gedroogde planten. Ook in Nederland werden botanische tuinen aangelegd: als reservoir voor medicinale planten, als opleidingslocatie voor artsen, apothekers en kunstenaars, als wetenschappelijke broedplaats, maar ook als statussymbool: hoe meer exotische planten, hoe beter. Wat waren de kroonjuwelen van die tijd?

De spreker
Prof.dr. Tinde van Andel
, Clusiushoogleraar, Universiteit Leiden; bijzonder hoogleraar etnobotanie, Universiteit Wageningen

Herba croce

Tijd, plaats en toegang

Dinsdagavond 24 oktober
19.30 - 21.30 uur met pauze
Zaal 019
Lipsiusgebouw
Cleveringaplaats 1
Leiden

Iedereen welkom!
Gratis entree.
Geen aanmelding nodig.