Universiteit Leiden Universiteit Leiden

Nederlands English

Onderzoeksproject

Autisme en risico voor psychose

Is sociale aandacht een unieke of gedeelde risicofactor voor psychose in adolescenten met autisme?

Looptijd 2017  -  2019
Contact Tim Ziermans
Financiering Brain and Behavior Foundation - NARSAD Young Investigator GrantBrain and Behavior Foundation - NARSAD Young Investigator Grant
Partners

UMC Utrecht

Een psychose is kenmerkend voor het ziektebeeld schizofrenie en aanverwante psychische stoornissen. Het verwijst naar een abnormale mentale staat waarbij een individu niet meer goed kan onderscheiden wat realiteit is en wat niet. Een eerste psychose komt het meest voor tijdens de jongvolwassenheid en is vaak enorm belastend voor het individu, de directe omgeving (familie, vrienden) en de maatschappij in bredere zin. Hierdoor is er grote behoefte aan een zo-vroeg-mogelijke identificatie van personen met een verhoogd risico en aan nieuwe behandeldoelen om een psychose te kunnen helpen voorkomen.

Jongeren die gediagnosticeerd zijn met een autismespectrum stoornis hebben een opvallend verhoogd risico om op latere leeftijd een psychose te ontwikkelen. Er is ook aanzienlijke overlap in afwijkende hersenfuncties bij autismespectrum en psychotische stoornissen. Dit is met name het geval voor hersenfuncties die gerelateerd zijn aan sociaal gedrag (bijv. emotieherkenning, empathie). Het is momenteel nog onduidelijk in hoeverre deze sociale hersen(dys)functies individuen met autismespectrum stoornis kwetsbaar maken voor het ontwikkelen van een psychose. Daarom is het van groot belang om te achterhalen welke gebreken in sociale hersenfuncties uniek gerelateerd zijn aan psychotische symptomen of  autistische symptomen en welke functies overlap vertonen.

Goed sociaal functioneren is mede afhankelijk van de mate waarin mensen aandacht hebben voor hun sociale omgeving, omdat zij daardoor sociale aanwijzingen van anderen kunnen opmerken en vervolgens een gepaste respons kunnen geven. Deze vorm van aandacht wordt ook wel ‘sociale aandacht’ genoemd en kan o.a. gemeten worden aan de hand van oogbewegingen en pupilgrootte tijdens sociale situaties. Een recente studie bij een groep volwassenen met autisme en een groep met schizofrenie heeft aangetoond dat sociale aandacht een gevoelige en veelbelovende maat is om onderscheid te maken tussen unieke en gedeelde afwijkingen in sociale hersenfuncties. Echter, het is vooralsnog onbekend of deze afwijkingen ook al aanwezig zijn tijdens een vroegere fase, voordat een eerste psychose heeft plaats gevonden. Om dit te onderzoeken is het doel van het huidige project om sociale aandacht te meten in een groep adolescenten met autisme, een groep adolescenten met een klinisch hoog-risico voor psychose zonder autisme, en een controlegroep zonder psychische problematiek. Met de resultaten kunnen we een belangrijke bijdrage leveren aan het identificeren van sociaal-cognitieve vaardigheden die een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling en mogelijk preventie van psychose.