Universiteit Leiden

nl en

Onderzoeksprogramma

Hervorming van sociale regelgeving

Wat zijn de gevolgen van maatschappelijke trends zoals vergrijzing, individualisering en internationalisering voor regelgeving en instituties op het terrein van sociale zekerheid, pensioenen en de arbeidsmarkt?

Contact
Olaf van Vliet
Financiering
Stichting Instituut Gak
 
Netspar Network for Studies on Pension, Aging and Retirement
 
Europese Commissie
 
European Labour Law Network
 
Justice Expertise Center
 
International Labour Organization

De inrichting van de samenleving verandert door maatschappelijke trends zoals vergrijzing, individualisering en internationalisering. Deze trends leiden tot aanpassingen van regelgeving en instituties op het terrein van sociale zekerheid, pensioenen en de arbeidsmarkt. Het onderzoeksprogramma Hervorming van sociale regelgeving analyseert de economische en juridische gevolgen van deze ontwikkelingen (ook in internationaal perspectief), en stelt een hoofdvraag en vier deelonderzoeksvragen.

Onderzoeksvragen

  1. welke verschuivingen zijn opgetreden in de (nationale) verantwoordelijkheidsverdeling tussen publieke en private sociale regelingen?
  2. welke veranderingen hebben plaatsgevonden in de (her)verdeling van inkomens via sociale zekerheid en pensioenen (uitkeringen en belasting- en premieheffing)?
  3. in welke mate zijn de doelstellingen van sociale regelgeving (zoals inkomensbescherming,bevordering van de arbeidsparticipatie en evenwichtige arbeidsverhoudingen) gerealiseerd?
  4. in hoeverre is herbezinning op doelstellingen en instrumentkeuze nodig?

Opbouw Onderzoeksprogramma

Het onderzoek is zowel juridisch als economisch van aard. Daarnaast worden ook sociaalwetenschappelijke inzichten betrokken in de analyses. Het grootste deel van het onderzoek heeft derhalve een duidelijk multidisciplinair karakter waarbij gebruik wordt gemaakt van diverse onderzoeksmethoden:

  • traditioneel juridische methoden (waaronder rechtsvergelijking)
  • economische en econometrische methoden (waaronder empirische analyse)
  • sociaalwetenschappelijke methoden (waaronder comparatieve welvaarts-staatanalyse)

Het onderzoeksprogramma bevat diverse projecten die inhoudelijk kunnen worden onderverdeeld in twee clusters. In het eerste cluster worden hervormingen primair vanuit nationaal perspectief geanalyseerd. In het tweede cluster staat de internationale dimensie voorop.

  1. Stelselwijzigingen in de sociale zekerheid, pensioenen en op de arbeidsmarkt.
    In dit eerste cluster onderzoeksprojecten worden stelselwijzigingen in de sociale zekerheid, pensioenen en op de arbeidsmarkt geanalyseerd. Daarbij komen sociaaleconomische effecten van verschillende sociale programma’s aan de orde, zoals effecten op de (herverdeling van) inkomens van huishoudens en individuen. Tevens worden de juridische gevolgen van hervormingen geduid, onder meer op het terrein van de arbeidsongeschiktheid. Verder wordt onderzocht wat de implicaties van trends als vergrijzing en individualisering zijn voor de vormgeving van het stelsel van sociale zekerheid. Daarbij wordt onder meer aandacht besteed aan de grote veranderingen in de pensioenen, zowel bij de AOW als bij de aanvullende pensioenen. De nadruk ligt daarbij op financiële effecten en inkomenseffecten van hervormingen. Ook de hervorming van het Nederlandse arbeidsrecht komt in dit verband aan de orde. Het betreft onderzoek naar aanpassingen van het Nederlandse arbeidsrecht aan maatschappelijke ontwikkelingen, waaronder het ontslagrecht, de ambtelijke arbeidsverhouding (waaronder de discussie over de ambtelijke status en de integratie van de rechtspraak), de kantonrechtspraak en het recht op scholing.
     
  2. Internationalisering en Europese integratie en sociale regelgeving.
    Het tweede cluster projecten analyseert de invloed van internationalisering en in het bijzonder de Europese integratie op de sociale regelgeving. Er wordt onder meer aandacht besteed aan de vraag of en in hoeverre het verdwijnen van de economische grenzen een bedreiging voor de nationale stelsels van sociale zekerheid vormt. Ook wordt geanalyseerd in hoeverre de sociale stelsels in de lidstaten van de EU naar elkaar toegroeien. Verder wordt onderzocht wat de juridische en economische betekenis is van het Europese instrumentarium op het punt van sociaal beleid. De inrichting van de sociale stelsels is in beginsel een nationale verantwoordelijkheid, maar er vindt steeds meer coördinatie plaats op Europees niveau. In dit verband wordt geanalyseerd hoe effectief deze coördinatie is ten aanzien van armoedebestrijding en bevordering van de werkgelegenheid. Tevens wordt onderzocht in welke mate sociale uitkeringen en belasting- en premieheffing de inkomens in de diverse lidstaten herverdelen. 

Relatie met ander onderzoek