Universiteit Leiden Universiteit Leiden

Nederlands English

Prijs voor moderne studie van Soemerisch spijkerschrift voor Bram Jagersma

Soemerische grammatica bestuderen in je vrije tijd. Bram Jagersma deed het. Hij beschreef het eeuwenoude Soemerisch op een door hemzelf ontwikkelde, moderne manier. Voor dit promotieonderzoek ontving hij van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen de De La Court-Prijs voor onbezoldigd onderzoek.

Moderne taalwetenschap toepassen op het Soemerisch

Om je te verdiepen in het Soemerisch moet je in Leiden zijn. Het is de enige universiteit in Nederland die het vak nog aanbiedt. Jagersma werkt in de Universiteitsbibliotheek (UB) in Leiden en prijst zich daarmee gelukkig. Bovendien laaft hij zich om de hoek van de UB bij het Leiden University Centre for Linguistics aan kennis van taalbeschrijvingen in de beste Leidse traditie. Jagersma: ‘Je kunt hier Soemerisch doen, wat al uniek is. Bovendien bestuderen hier tientallen mensen grammatica.’ De kracht van zijn promotieonderzoek ligt in de combinatie: de eeuwenoude taal van de Soemeriërs beschrijven zoals tegenwoordig moderne taalwetenschappers dat doen. Dat is nog niet eerder gedaan.

Lijst van maandelijkse gerstuitkeringen aan personeel van de tempel van de godin Ba'u (ca. 2350 v. Chr.)
Lijst van maandelijkse gerstuitkeringen aan personeel van de tempel van de godin Ba'u (ca. 2350 v. Chr.)

 

Benoemen, functie geven en vertalen

Neem bijvoorbeeld hoe Jagersma het Soemerisch presenteert. Van elk zinnetje benoemt hij alle grammaticale elementen apart met hun functie, alvorens de zin te vertalen. Met het resultaat van deze drieslag kunnen andere wetenschappers weer aan de slag voor een eigen analyse van dezelfde Soemerische tekst. Deze aanpak is voor het Soemerisch uniek. In München krijgen studenten nu onderwijs volgens deze 'methode Jagersma'. Het is dan ook niet meer dan terecht dat de vakreferent Taalwetenschap van de Universiteitsbibliotheek als onderzoeker in de schijnwerpers staat. Al zou hij er zelf niet direct voor kiezen en had hij ‘geen idee’ tot het telefoontje van de KNAW. Hij krijgt, op voordracht van zijn promotor Kortlandt, de prijs vanwege de grote impact van zijn werk op zowel het onderzoek als het onderwijs van de talen en culturen van Mesopotamië. Voor deze De La Court-Prijs voor onbezoldigd onderzoek ontvangt hij een geldbedrag en een penning in februari 2013.

Exit Soemerisch in Nederland?

Dr. Bram Jagersma
Dr. Bram Jagersma

Nu het zover is geniet hij van zijn prijs, maar dan vooral vanwege de extra aandacht voor 'zijn' kleine vakgebied. Want overal ziet hij talen bij Nederlandse universiteiten verdwijnen. De Leidse docent Soemerisch wordt bij diens pensioen misschien niet eens meer opgevolgd. Dan moet Duitsland de Europese kar trekken. Overzee is Amerika actief, en Irak zelf, al is daar de situatie niet rooskleurig. Jagersma: ‘Kijk alleen maar naar de roofopgravingen op grote schaal, voor de zwarte markt. Her en der op internet duiken wel foto’s van kleitabletten op, maar alle context is dan verdwenen.’ Door de eerste golfoorlog (1990) in Irak kon hij nooit ter plekke zijn bij een opgraving in het Soemerisch taalgebied in Zuid Irak. Evengoed blijft hij de gepassioneerde 15-jarige die in de bieb De geschiedenis begint met de Sumeriërs vond, met foto’s van kleitabletten en beelden van vreemde mensen, waardoor zijn nieuwsgierigheid ontbrandde. Jagersma: ‘Onze beschaving voert via de Romeinen en Grieken terug naar het oude Nabije Oosten. Daar liggen de wortels van onze eigen cultuur.’

(29 november 2012/ MvG)