Universiteit Leiden Universiteit Leiden

Nederlands English

Kopstoot van een varken

'Bumping heads with the carcass of a pig is one of the many hazards during participant observation in slaughterhouses'

Typisch bestuurskundig thema

In eerste instantie zou je de stelling van Daphne van Kleef eerder verwachten bij een promotie van de opleiding Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Zeker als je weet dat Van Kleef, voorzien van laarzen en beschermende kleding, voor haar onderzoek diverse slachthuizen in Nederland bezocht. Maar Van Kleef is bestuurskundige en het onderzoek raakt dan ook een typisch bestuurskundige thema, namelijk dat van street-level bureaucrats. Dat zijn uitvoerende ambtenaren die namens publieke organisaties dagelijks in contact staan met burgers onder meer om wetten en regels te handhaven. Daarbij hebben zij een grote mate van beslissingsvrijheid. De kern van haar onderzoek is hoe toezichthoudend dierenartsen door het proces van organisatiesocialisatie handelen in de geest van de missie en visie van hun opdrachtgever. Het onderzoek is gedaan bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Deze dienst van het  ministerie van Economische Zaken is onder andere belast met de inspectie van slachthuizen.

Krachtenveld van belangen

Controle van levende dieren

Toezichthoudende dierenartsen monitoren het voedselproductieproces waarbij levende dieren betrokken zijn. Ze controleren de gezondheid van dieren zowel voor, tijdens als na de slacht, met het oog op de volksgezondheid en het welzijn van de dieren. Inspecteurs zijn veelal onderweg waardoor hun organisatiesocialisatie ook wordt beïnvloed door bijvoorbeeld hun ervaringen in het slachthuis. Daarnaast opereren ze in een krachtenveld van belangen: het belang van werkgever NVWA – de volksgezondheid en het dierenwelzijn - en het economisch belang van de slachterijen en de boeren die hun dieren afleveren. Daarbij zijn alle inspecteurs opgeleid in de diergeneeskunde; ze hebben daardoor een sterke professionele achtergrond.

Participerende observatie

Van Kleef liep er mee in het kielzog van de inspecteurs. En zo kreeg ze op een dag in een hal vol met aan haken hangende, varkenskarkassen, een kopstoot van een varken. ‘Je moet je voorstellen dat er een hele fabriekshal vol hangt met varkenskarkassen op ongeveer 30 centimeter van elkaar. Als de transportband beweegt, bewegen ook de karkassen. Het was de eerste keer dat ik in een slachthuis was, en ik was gewoon te traag. De inspecteur voor me ging goed tussen de karkassen door, maar bij mij zwaaide er een net terug. Het was nog een heel gewicht vandaar dat die bump wel even aankwam.’

Daphne van Kleef

Literatuurstudie

Van Kleef deed een grondige literatuurstudie en ontdekte dat een belangrijk aspect onderbelicht was: ‘De wetenschappelijke literatuur over organisatiesocialisatie richt zich vooral op het strategisch niveau van de organisatie. Hierdoor is er weinig aandacht voor de dynamiek en de interacties die in het socialisatieproces een rol spelen. In mijn onderzoek probeer ik deze dynamiek in kaart te brengen voor de NVWA die het socialisatieproces van haar medewerkers bewust aanpakt. ‘De kernvraag was steeds Waar leren mensen van?’, vertelt Van Kleef.

Herkenning en steun zijn belangrijk

Van Kleef concludeert in haar onderzoek dat organisatiesocialisatie een minder rationeel leerproces is dan op basis van de literatuur werd aangenomen. Een ander belangrijk aspect is de mate waarin medewerkers steun vanuit de organisatie ervaren: hoe faciliteert de organisatie de toezichthoudend dierenartsen in hun werk? Werkt de ICT? Is de planning efficiënt en haalbaar? Is er back-up in lastige situaties? Het gevoel gesteund te worden, maakt dat medewerkers iets terug willen doen voor hun organisatie en daardoor meer geneigd zijn te handelen naar de missie en visie van die organisatie.

Consistent en consequent zijn

Daarnaast is het belangrijk dat organisaties  consistent en consequent zijn in hun boodschap naar hun medewerkers. Van Kleef: ‘In dit geval gaat het motto Geen woorden, maar daden op. Vind je het als organisatie belangrijk dat je medewerkers ook echt handhaven, dan is alleen het communiceren van de boodschap niet voldoende; ondersteuning bieden is net zo belangrijk. Zorg ervoor dat je de medewerkers ook ondersteunt. Bijvoorbeeld door in moeilijke situaties een extra collega mee te sturen. Of door medewerkers vrij te plannen van hun reguliere werkzaamheden zodat ze de tijd en ruimte hebben om hun verslagen – die gebruikt worden door de juridische afdelingen – uit te werken.’

 Nuchtere inslag

Van Kleef vertelt dat ze het hele proces in het slachthuis heeft geobserveerd. ‘Van de slacht tot en met de biefstuk.’  Was dat niet... eh… belastend? Veel vleeseters hoeven nou ook weer niet te zien hoe bij de dieren de keel wordt doorgesneden.  Van Kleef: ‘Ik ben daar tamelijk nuchter onder. Het is een logisch gevolg van onze vleesconsumptie, je moet dat onder ogen durven zien. Of anders geen vlees meer eten.’

Onderdeel van een Vidi-project

Het onderzoek van Van Kleef is onderdeel van het NWO Vidi-project Double Bind. Public service professionals coping with contrasting demands van dr. Trui Steen en is door de NVWA goed ontvangen. Zo goed dat het heeft geleid tot een vervolgonderzoek dat recent is afgerond.

(CH - Foto's © Marion van Kleef)

Daphne van Kleef promoveert op 2 juni bij de faculteit Governance and Global Affairs, Instituut Bestuurskunde, op Changing the Nature of the Beast. How organizational socialization contributes to the development of the organizational role identity of Dutch veterinary inspectors.

Promotor: prof.dr. Frits van der Meer