Universiteit Leiden Universiteit Leiden

Nederlands English

Impressie Congres ‘Toekomst van toezicht op organisaties met een publieke taak’

Wat is de toekomstige rol en functie van toezichthouders? Deze vraag stond centraal op het congres over effectief toezicht op organisaties met een publieke taak, dat op donderdag 4 juni jl. werd georganiseerd door de Rijksacademie, in samenwerking met het Centre for Professional Learning van Universiteit Leiden – Campus Den Haag.

Affaires in het maatschappelijk middenveld, zoals het faillissement van onderwijsorganisatie Amarantis en de financiële strop rond de nek van woningcorporatie Vestia, hebben een maatschappelijke discussie op gang gebracht over de rol en het functioneren  van toezichthouders op dergelijke organisaties. Na een lezing van hoogleraar Goos Minderman, gingen geëngageerde sprekers en ervaringsdeskundigen over dit thema met elkaar in debat.

Introductie door Hans de Hoog

Dagvoorzitter van het congres is Hans de Hoog, kerndocent van de Masterclass Toekomst van toezicht bij het Centre for Professional Learning. De Hoog is voormalig werknemer van DNB en auteur van het boek ‘’De Toezichthouder’’.

Als aftrap stelt De Hoog dat de toezichthouder in het verleden zijn rol verkeerd heeft ingevuld, door zich teveel als adviseur binnen een ‘old boys network’ te begeven, in plaats van de tegenmacht te bieden die nodig is om besturen van organisaties scherp te houden. De toezichthouder dient in het vervolg een meer alerte en kritische (‘Machiavellistische’) houding  aan te nemen en rolvast te zijn. Bovendien dienen toezichthouders gebruik te maken van moderne technologische innovaties, zodat de informatieasymmetrie tussen bestuur en toezichthouder wordt opgeheven, aldus De Hoog. Hiertoe heeft hij samen met Pieter Colijn The GovernanceHub ontwikkeld, een online tool voor het vastleggen en in kaart brengen van bestuurlijke- en toezichthoudende processen.

Lezing Goos Minderman

‘’Geef toezichthouders de ruimte en behandel hen met mildheid, zodat het huidige wantrouwen wordt doorbroken en het systeem volwassen kan worden.’’

Na de inleidende woorden van Hans de Hoog, zet Goos Minderman, hoogleraar publiek recht en bestuur aan de VU en gastdocent van het Centre for Professional Learning, zijn visie op het functioneren van toezichthouders uiteen.
De Nederlandse situatie is uniek, doordat onder andere de zorg-, onderwijs- en woningcorporatiesector niet binnen het publieke of private domein vallen, maar onderdeel uitmaken van  de grootste non-profit sector ter wereld. Debacles uit het recente verleden hebben ertoe geleid dat er momenteel een enorm wantrouwen heerst tussen toezichthouders en besturen van organisaties in het maatschappelijk middenveld. Minderman stelt een aantal problemen binnen het huidige systeem aan de kaak. Zo is het systeem van checks and balances nog niet volwassen, richtten toezichthouders zich in het verleden teveel eenzijdig op de financiële  continuïteit in plaats van de maatschappelijke kerntaak van de organisatie en heeft de overheid  nogal eens de neiging om te veel regelgeving en ‘Haagse blauwdrukken’ voor te schrijven.

Minderman oppert een expliciet duaal stelsel. Dit houdt in dat toezicht primair lokaal plaatsvindt door een Raad van Toezicht, die goed in staat is om binnen de eigen context te bepalen wat wenselijk is. De taak van de overheidsinspecties is dan om toezicht te houden door zich te richten op focuspunten zoals financiële rechtmatigheid, kwaliteitsnormen, benchmarking en het systeem en wetgeving als geheel. Een dergelijk stelsel is alleen mogelijk wanneer toezichthouders de ruimte wordt geboden en met mildheid behandeld worden, zodat zij zich verder kunnen professionaliseren, zonder dat zij daarbij worden belemmerd door al te strakke regelgeving en formats vanuit de Rijksoverheid.  

Forumdiscussie

Prikkelende stellingen leiden tot een interactieve forumdiscussie tussen de panelleden en het publiek. Het panel bestaat uit:

  • Nout Wellink, voormalig president van De Nederlandse Bank

  • Jeroen van Wingerde, directeur financieel toezicht van de Inspectie van het Onderwijs

  • Erik-Jan van Kempen, directeur woningmarkt bij het ministerie van Binnenlandse Zaken

  • Goos Minderman, hoogleraar publiek recht en bestuur


In algemeenheid pleit Nout Wellink voor een fundamentele discussie over de aard van toezicht. Met als voorbeeld zijn eigen functie als commissaris van de Bank of China, een organisatie met meer dan 300.000 werknemers, geeft Wellink aan dat het onmogelijk en bovendien onwenselijk is om tot in detail op de organisatie als geheel toezicht te houden. Het is, aldus Wellink, van belang om te focussen op het systeem en de bijbehorende checks and balances. Wellinks voornaamste aandachtspunten zijn risicomanagement en het functioneren van de interne accountantsdienst. Deze dient te bestaan uit goed geschoolde, onafhankelijke werknemers en te zijn voorzien van moderne technologie.

De voornaamste meningsverschillen ontstaan wanneer gediscussieerd wordt over de reikwijdte van toezichthouders. Jeroen van Wingerde, stelt dat problemen bij onderwijsorganisaties veelal voortkomen uit ondoordachte vastgoedprojecten die nogal eens leiden tot faillissement met alle bijbehorende consequenties. Een vorm van voorafgaand  toezicht op nieuwbouwprojecten dient wat hem betreft, vanwege deze rood draad, centraal plaats te vinden. In het publiek is een ervaringsdeskundige het hier absoluut niet mee eens. ‘’Ik wil als toezichthouder helemaal niet hoeven oordelen over iedere individuele investering.’’  Hoogleraar Minderman sluit zich hierbij aan:  "Een toezichthouder moet toezicht houden en niet een extra bestuurder worden."

Op zoek naar verdere inhoudelijke verdieping?

Lees dan meer over de Masterclass Toekomst van toezicht  van het Centre for Professional Learning of de Masterclass financieel management Toezicht van de Rijksacademie.