Logo Universiteit Leiden.

nl en

Beerdiertjes op de maan

Stel je voor: je reist naar de maan, crasht, maar overleeft de landing én het vacuüm van de ruimte. Dat lijkt misschien onmogelijk, maar het overkwam een groep beerdiertjes op 11 april 2019. Wat is hun geheim?

Ook al zijn ze haast onmogelijk te zien zonder microscoop, beerdiertjes zijn talrijk op aarde. Ze zijn gespecialiseerd in het overleven van de meest extreme omstandigheden. Ze worden door sommigen zelfs de meest veerkrachtige organismen op aarde genoemd. Waar hebben ze deze titel aan te danken, en wat staat de gemeenschap beerdiertjes op de maan te wachten?

Schattige waterbeertjes

Om deze vragen te beantwoorden, is het belangrijk te weten wat een beerdiertje precies is. Het zijn ongewervelde dieren van een halve millimeter groot, die er met hun gesegmenteerde lichaam en acht ledematen al enigszins buitenaards uitzien. In tegenstelling met andere kleine ongewervelde dieren bewegen beerdiertjes zich langzaam. De wetenschappelijke naam tardigrada is Latijn voor ‘langzame bewegers’. Ze nemen rustig hun tijd in hun bewegingen van plek naar plek, en eten voornamelijk mossen en andere kleine ongewervelde dieren. Hun typische maar schattige gedaante heeft ze het koosnaampje ‘waterbeertjes’ opgeleverd.

Gekookt, gestikt of verpletterd

Het phylum tardigrada is verdeeld in een aantal klassen en meer dan duizend soorten, die over de hele wereld gevonden kunnen worden. De meest interessante eigenschap van beerdiertjes is hun vermogen om extreme omstandigheden te overleven, wat hun ook de reis naar de maan opleverde. De diertjes kunnen worden bevroren tot temperaturen van -200 graden Celsius. Ze kunnen worden gekookt, verstikt of verpletterd en nog steeds ongedeerd blijven. Ze zijn zelfs opgewassen tegen blootstelling tot grote hoeveelheden UV-straling.

Truc voor onkwetsbaarheid

De truc waar ze hun onkwetsbaarheid aan te danken hebben, is de transformatie die hun lichaam ondergaat als ze bepaalde omstandigheden tegenkomen: cryptobiose. Het lichaam van het diertje kan totaal veranderen, in overeenkomst met deze omstandigheden. Het lichaam zwelt bijvoorbeeld op of verschrompelt helemaal. Een voorbeeld hiervan is een vorm van cryptobiose, genaamd anhydrobiose. Bij deze overlevingsstrategie verliest het beerdiertje tot 97 procent van het lichaamsvocht en verdort tot de zogenaamde ‘tun-toestand’ (Engels: ‘tun-state’).

Decennia wachten op betere tijden 

Hoewel het diertje in deze toestand niet kan groeien, eten of reproduceren, kan het hoge zoutgehaltes, temperaturen en extreme droogte overleven. Het beerdiertje kan door middel van deze tun-toestand decennia in cryptobiose overleven, wachtend tot de omstandigheden verbeteren.

Een truc voor alle extreme omstandigheden

Ook voor zuurstofarme omgevingen hebben de beerdiertjes een oplossing: anoxybiose, wat ervoor zorgt dat een tardigrade grote hoeveelheden water kan opnemen. Ook extreme kou is geen probleem: daarvoor is cryobiose een oplossing, een proces waarin een beerdiertje cryoprotectanten aanmaakt, een soort organisch antivries.

Overleven in de ruimte

Door de genoemde strategieën kunnen de diertjes lange perioden in de ruimte overleven. Of het daadwerkelijk ‘leven’ genoemd kan worden is een andere vraag: beerdiertjes in de tun-toestand kunnen niet eten, groeien of reproduceren. Ze kunnen ook niet uit deze toestand komen zonder vloeibaar water, wat niet aanwezig is op de maan. Hierdoor zullen de beerdiertjes die de crash hebben overleefd in de tun-toestand blijven verkeren tot we ze komen redden, wat erg onwaarschijnlijk is, of tot ze na een lange tijd toch sterven. Hoe dan ook zien ze er zeker buitenaards genoeg uit om hun plekje op de maan te hebben verdiend, en laten zien hoe innovatief zelfs de kleinste levensvormen kunnen zijn.

Deze website maakt gebruik van cookies.