Logo Universiteit Leiden.

nl en

Voortplanting in het dierenrijk

(Nakomelingen verwekken met en zonder seks)

Reproductie is het essentiële kenmerk van leven. Generaties planten zich voort, sterven en nakomelingen herhalen de cyclus. Geslachtelijke voortplanting is de dominante vorm bij dieren.  
De colleges geven een overzicht van de bizarre diversiteit aan voortplantingsstrategiën en een verklaring voor het ontstaan van de menselijke populatie van 8 miljard individuen.

Bij seksuele voortplanting ontstaat een nieuw individu uit de versmelting van een eicel en een zaadcel. Deling, knopvorming, fragmentatie en parthenogenese zijn vormen van aseksuele reproductie. Dieren kunnen man en vrouw tegelijk (hermafrodiet) zijn of van gescheiden geslacht.

Elke soort kent zijn eigen voortplantingsstrategie en de thematische colleges zijn een selectie met een voorkeur voor extreme en bizarre vormen. We bespreken groepen waarin vrouwtjes de voortplanting domineren, met raderdiertjes en zogende dieren als voorbeelden. Onder meer wisseling van geslacht van vrouw naar man of omgekeerd, broedzorg, kleptogamie, voortplantingscycli van parasieten en agressieve vormen van seks komen uitgebreid aan bod. Twee colleges gaan over extreem sociale insecten met uitzonderlijk complexe voortplantingsmethoden.

De reproductieve capaciteit van de mens is weliswaar beperkt maar zijn grote hersencapaciteit heeft hem in staat gesteld in vrijwel alle ecosystemen op aarde een structureel geboorteoverschot te realiseren. Daardoor is het aantal individuen nu toegenomen tot 8 miljard en stijgt nog steeds.

Torenvalkjes. (foto: John J. Videler)

Onderwerpen van de colleges

  • Voortplanting: kenmerk van leven
  • Dieren binnen de stamboom van de eukaryoten
  • Geslachtelijke voortplanting: met sperma bevruchte eieren, uit- en inwendige bevruchting, strategiën, kleptogamie en broedzorg
  • Ongeslachtelijke voortplanting: celdeling, knopvorming, fragmentatie en parthenogenese
  • Vrouwelijke suprematie met geen of kleine mannetjes
  • Zogende dieren: eierleggend, buidel dragend of placentair.
  • Geslachtsverandering: protogyn of protandrisch
  • Inwendige en uitwendige parasieten met complexe gastheerwisselingen
  • Agressieve seks: seksueel cannibalisme
  • Agressieve seks: traumatische inseminatie
  • Voortplanting bij sociale groepen insecten: termieten, mieren en wespen
  • Voortplanting bij sociale groepen insecten: bijen
  • Het verschil tussen mens en dier
  • De mens: voortplantingssucces als tijdbom

7 dinsdagen
november: 1, 8, 15, 22, 29
december: 6, 13
13.15-15.00 uur
Leiden

Werkvorm

Hoorcolleges met vragen en discussie.
Thuis 1 à 2 uur studeren per bijeenkomst.

Studiemateriaal

Studieboek: J.J. Videler, Voortplanting in het dierenrijk. (Is bij de cursusprijs inbegrepen en zal t.z.t. via HOVO te verkrijgen zijn.)

Bestanden van de Powerpointpresentaties.

Collegeserie in de zaal € 250,25
De kosten voor het boek en de powerpoints zijn inbegrepen. Evenals koffie of thee in de pauze.

Docent

Prof. dr. John J. Videler (Heerlen, 1941) is emeritus-hoogleraar aan de Universiteit Leiden en de Rijksuniversiteit Groningen. Hij bekleedde drie academische posities: Bijzonder hoogleraar Evolutionaire Mechanica (Leiden), Leonardo da Vinci Professor in de Mariene Zoölogie (Groningen) en hoogleraar Bionica (Groningen). Hij is auteur van acht boeken en van meer dan 100 wetenschappelijke publicaties in boeken en tijdschriften.

Hij studeerde biologie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in Groningen, op een proefschrift over de vorm en functie van het zwemapparaat van vissen.

John Videler heeft meer dan 40 jaar onderwijservaring en behoorde bij verkiezingen door studenten steeds bij de beste docenten. Na zijn emeritaat verzorgde hij cursussen aan de HOVO (Hoger onderwijs voor Ouderen) van Leiden en Groningen over Bionica, Vliegkunst in de Natuur, Leven in Zee, Het ontstaan van het dierenrijk en de Oorsprong van de mens en nu Voortplanting in het Dierenrijk.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.