Logo Universiteit Leiden.

nl en

Vogelgeluiden: hoe, waartoe, waardoor, taal, muziek?

Ieder voorjaar barst het weer los: tientallen vogels maken hun aanwezigheid luidruchtig kenbaar. Er is een enorme en fascinerende variatie in geluiden tussen en soms ook binnen soorten. Vogelgeluiden behoren tot de meest complexe geluiden in dierenrijk en Darwin stelde zelfs dat vogelgeluiden in diverse opzichten meer dan andere diergeluiden op taal lijken. Vogelgeluiden zijn dan ook een belangrijk object van onderzoek in de gedragsbiologie, met vragen zoals: Wat communiceren vogels met hun geluiden? Waarom doen ze dat eigenlijk? Hoe worden die geluiden gemaakt? Hoe ontwikkelen ze zich? Hoe komt de variatie tussen soorten tot stand? Hebben vogels last van menselijk lawaai? Vragen die door de beschikbaarheid van apparatuur en programmatuur voor het vastleggen, analyseren, kwantificeren, veranderen en afspelen van geluiden goed onderzocht kunnen worden. De uitkomsten hebben belangrijke en fundamentele inzichten opgeleverd die ook voor het begrijpen van de ontwikkeling, functie en evolutie van ander gedrag van belang zijn. En, inderdaad, sommige geluiden lijken complexe, taalachtige, structuren te hebben, terwijl andere ons als muziek in de oren klinken. In interdisciplinaire samenwerkingen onderzoeken gedragsbiologen, taalkundigen en muziekwetenschappers de overeenkomsten met taal en muziek, en welke inzichten vogelonderzoek kan geven in het ontstaan van taal en muzikale vermogens bij de mens.   

De collegeserie is opgebouwd rond de bovengenoemde vragen. Aan de hand van waarnemingen en experimenten uit veld- en laboratoriumonderzoek wordt een breed overzicht gegeven van onderzoek aan vogelgeluiden en de verworven inzichten. De cursus is bedoeld voor iedereen met interesse in diergedrag of in vogels en hun geluiden, en kan hopelijk het luisteren naar die geluiden een nieuwe dimensie geven!

Zingende roosborst (foto Wouter Marck)

Opzet van de colleges

  • Overzicht van diverse geluiden en variatie tussen soorten. Introductie van onderzoeksvragen. Hoe worden geluiden vastgelegd en geanalyseerd? Hoe worden geluiden gemaakt? 
  • Hoe ontwikkelen vogelgeluiden zich? Moet een vogel leren zingen?
  • Wat is de communicatieve betekenis van geluiden?
  • Welke selectiedrukken bepalen de vormgeving van geluiden? Wat voor invloed heeft het toenemende menselijke omgevingslawaai op communicatie en geluidsvariatie?
  • Wat voor inzichten biedt vogelonderzoek in de evolutie en de ontwikkeling van taal?
  • Zijn vogels muzikaal?

6 dinsdagen
15, 22, 29 mrt:
5, 12, 19 apr 2022
13.15-15.00 uur
Leiden, in een collegezaal.

Werkvorm

Hoorcollege met gelegenheid tot stellen van vragen.
Thuis ca. 2 uur lezen per bijeenkomst.

Enige basale biologische kennis (havo/vwo niveau) is nuttig. Literatuur en een deel van de powerpointdia’s zal in het Engels zijn.

Studiemateriaal

  • Enkele (Engelstalige) artikelen als achtergrond bij colleges.
  • PDF’s van powerpoint zijn na het betreffende college beschikbaar.

Voor wie meer wil lezen raadt de docent aan:

  • C.K. Catchpole & P.J.B. Slater, Bird song – Biological themes and variations, Cambridge University Press 2008 (2nd edition).

Iets gedateerd, maar dit boek geeft een mooi en toegankelijk overzicht over kennis van de zang van zangvogels.

Colleges en digitaal studiemateriaal € 198

Docent

Carel ten Cate is emeritus hoogleraar Gedragsbiologie aan de Universiteit Leiden. Zijn belangrijkste onderzoeksterrein is dat van communicatie en cognitieve vermogens van dieren, i.h.b. vogels. Dit omvat ook interdisciplinair vergelijkend onderzoek waarin hij met taalkundigen, muziek- en cognitiewetenschappers samenwerkt. Hij is auteur van een groot aantal artikelen, o.a. over diverse onderwerpen die in de cursus ter sprake komen, en was Editor van het boek ‘Avian Cognition’ (Cambridge University Press – 2017) . Hij is Honorary Fellow van de American Ornithologists’ Union.

Carel ten Cate op de website van de Universiteit Leiden.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.