Logo Universiteit Leiden.

nl en

Het ontstaan van het dierenrijk en de oorsprong van de mens

Data en tijden zijn nog niet bekend. U kunt nog niet inschrijven.

De diversiteit van het leven op aarde is in 3 miljard jaar geëvolueerd door natuurlijke selectie. We volgen het ontstaan van de dieren met speciale aandacht voor biomechanische selectiecriteria.

De eerste dieren waren twee miljard jaar geleden eencellig, ze leefden van organisch materiaal en konden bewegen. Een miljard jaar lang bevolkten ze als plankton het water of leefden op de bodem.

Tijdens de Cambrische explosie, een half miljard jaar geleden, ontstonden vrijwel alle meercellige stammen van het dierenrijk in slechts 50 miljoen jaar tijd: zonder symmetrie of met radiair of bilateraal symmetrische bouwplannen. planktoneters en predatoren. Grote snelle zwemmers gebruikten traagheidskrachten om zich voort te stuwen. Andere dieren liepen over de bodem, groeven er gaten in of zaten erop vast.

Onze voorouders waren bilateraal symmetrische chordadieren. Ze hadden een lichaamsas, de Chorda, gesegmenteerde spieren en een dorsale zenuwstreng.  Daaruit ontstonden vissen met een kop, zowel zonder als met kaken en een kopskelet, en wervels rond de Chorda. 

Verschillende groepen vissen ontwikkelden 360 miljoen jaar geleden 2 paar ledematen en veroverden het land met de zwaartekracht als probleem. Viervoeters doorliepen amfibie- en reptielachtige stadia waaruit de zoogdieren ontstonden.

Mensapen zijn recente zoogdieren waaruit 1 miljoen jaar geleden de rechtop lopende tweebenige menselijke soort evolueerde.

Een mierenegel op Tasmanië. Was zo’n eierleggend zoogdier een van onze voorouders? (Foto: J.J. Videler)

Opzet van de colleges

  • Evolutie door natuurlijke selectie
  • De wereld van de eencelligen
  • De Cambrische explosie van het dierenrijk
  • De eerste chordadieren
  • Welke vissen waren onze voorouders?
  • Uit het water op het land, van amfibie naar zoogdier
  • Tweebenige kale mensapen met grote hersens

7 bijeenkomsten van 2 college-uren
najaar 2021
Leiden

Hoorcolleges met vragen en discussie.
Thuis 1 à 2 uur studeren per bijeenkomst.

Studiemateriaal

  • Syllabus met literatuuropgaven.
  • Bestanden van de Powerpointpresentaties.

Docent

John J. Videler (Heerlen, 1941) is emeritus-hoogleraar aan de Universiteit Leiden en de Rijksuniversiteit Groningen. Hij bekleedde drie academische posities: Bijzonder hoogleraar Evolutionaire Mechanica (Leiden), Leonardo da Vinci Professor in de Mariene Zoölogie (Groningen) en hoogleraar Bionica (Groningen).

Hij is auteur van 8 boeken:

  • Fish Swimming (Chapman & Hall, London, 1996 )
  • Bidden voor de Kost, (Backhuys, Leiden, 1997)
  • Avian Flight (Oxford University Press, Oxford, 2006)
  • Bionica, leren van de natuur (Atlas, Amsterdam, 2010)
  • Hoe vogels vliegen (Atlas, Amsterdam, 2012)
  • Leren van de Natuur (Amazon.de, 2015)
  • Vliegkunst in de natuur (Amazon.de, 2018)
  • Leven in Zee (Amazon.de, 2020)

en van meer dan 100 wetenschappelijke publicaties in boeken en tijdschriften.

Hij studeerde biologie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in Groningen, bij de etholoog G.P. Baerends, op een proefschrift over de vorm en functie van het zwemapparaat van vissen. Als leider van de werkgroep Marine Zoölogie leidde hij onderzoek naar o.a. het boren en graven van zeeslakken en kreeften en naar zwemprestaties van roeipootkreeften, vissen, dolfijnen, kikkers en mensen. Daarbij werden interacties tussen dieren en water voor het eerst zichtbaar gemaakt en gekwantificeerd. Op koraalriffen onderzochten zijn promovendi o.a. het gedrag en de energiehuishouding van grazende vissen.

Onderzoek naar het gedrag en de energiebalans van torenvalken vormde de aanleiding voor bestudering van de biomechanica van het vliegen van vogels. Hij toonde aan dat handvleugels van vogels liftkrachten genereren door het opwekken van een voorrandwervel terwijl armvleugels werken als klassieke vliegtuigvleugels.

John Videler heeft meer dan 40 jaar onderwijservaring en behoorde bij verkiezingen door studenten steeds bij de beste docenten. Hij verzorgde meer dan 25 jaar lang de colleges ‘Overzicht van het Dierenrijk’ voor alle biologiestudenten en ‘Marine Zoology’ voor mariene biologen in opleiding in Groningen. Vijftien biologen zijn bij hem gepromoveerd.

Duikend onderwees hij de biologie van het leven onder water tijdens jaarlijkse excursies naar Mediterrane rotskusten en begeleidde hij promovendi op Corsica, Bonaire en in het Eritrese deel van de Rode Zee.

Na zijn emeritaat verzorgt hij cursussen aan de HOVO (Hoger onderwijs voor Ouderen) van Leiden en Groningen over Bionica, Vliegkunst, Leven in Zee en Evolutie en geeft er lezingen over.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.