Logo Universiteit Leiden.

nl en

Duitsland, macht in het midden

Niet alleen in de media, maar ook in het onderwijs lijkt Duitsland langzaam van de radar te verdwijnen. Dit verbaast en voor die verbazing zijn goede gronden:
Allereerst is Duitsland voor Nederland veruit de belangrijkste handelspartner in Europa. Een belangrijk deel van onze export gaat erheen, op de Duitse markt verdienen we ons geld.
In de tweede plaats is Duitsland in de Europese Unie onmiskenbaar de sterkste politieke macht. Zonder Duitsland “läuft nichts”. Na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU zal Nederland ook in politiek opzicht steeds meer naar Duitsland toe kruipen. Duitsland is zich zeer bewust van zijn machtspositie, maar kent ook zijn eigen geschiedenis maar al te goed: het wil tot op de dag van vandaag het beeld voorkomen dat het uit is op de absolute macht in Europa. In die zin is de lijn in de Europapolitiek van Adenauer, de eerste bondskanselier van Duitsland in 1949, tot Olaf Scholz, de huidige bondskanselier, een constante.
Ten derde, Duitsland heeft prachtige steden, schitterende landschappen, een rijke cultuurhistorie en een “gutbürgerliche” keuken. Steeds meer Nederlanders voelen zich hiertoe aangetrokken en zij vinden steeds vaker hun weg naar dit land om er vakantie te vieren.
Gelet op bovenstaande ligt het voor de hand meer aandacht aan ons buurland te schenken dan nu het geval is. Dit is wat de cursus “Duitsland, macht in het midden” beoogt te doen.

Vertrekpunt van de cursus is, dat het Duitsland van nu niet is te begrijpen zonder zijn geschiedenis te kennen. De cursus begint dan ook bij het ontwaken van het Duits nationaal bewustzijn aan het einde van de achttiende eeuw en loopt van het Duitse keizerrijk, via de Republiek van Weimar en het Derde Rijk naar de naoorlogse periode, die gekenmerkt wordt door integratie van West-Duitsland in het westen. In al deze periodes van de Duitse geschiedenis dook telkens weer de vraag op: “wat is Duits”, “wie zijn wij eigenlijk”? Een vraag die ook bij de hereniging van Oost- en West-Duitsland in 1990 weer in alle hevigheid opdook.
Hoe staat Duitsland er nu voor? Hoe werkt zijn politieke systeem, wat is zijn politieke cultuur? Wat betekent het vertrek van Angela Merkel niet alleen voor Duitsland zelf, maar ook voor Europa? En welke gevolgen heeft de oorlog in de Oekraïne (gehad) voor de buitenlandse politiek van de Bondsrepubliek?

De antwoorden op deze en vele andere vragen helpen de leerdoelen van de cursus te realiseren: het verwerven van kennis van en inzicht in de Duitse geschiedenis, het Duitse politieke systeem en de politieke cultuur, alsmede in de plaats en rol van Duitsland in Europees en internationaal perspectief in verleden en heden.

Anton van Werner: Proclamatie van het Duitse Keizerrijk 1871 in Versailles (bron: wikipedia)

Onderwerpen per college

  1. 'Was ist deutsch?', van Napoleon tot het Duitse Rijk, Congres van Wenen, revolutie 1848, oorlogen.
  2. Het Duitse keizerrijk 1871, Bismarck en zijn Europese politiek, Kulturkampf, keizer Wilhelm II ( Platz in der Sonne), de Eerste Wereldoorlog, de ondergang van de monarchie.
  3. De republiek van Weimar, het Verdrag van Versailles, politieke instabiliteit, economische malaise, Stresemann en zijn Europese politiek, “the roaring twenties”,(verklaring) opkomst nationaalsocialisme, Tweede Wereldoorlog.
  4. De naoorlogse periode, de bezetting, entnazificering, wederopbouw (Wirtschaftswunder), ontstaan van BRD en DDR, de grondwet en het politieke systeem, staatsopbouw, kiesstelsel, de politieke cultuur
  5. Adenauer en de Europese integratie, Westbindung, EGKS, EDG, de Frans- Duitse relatie.
  6. Duitsland na Adenauer tot Merkel, "Ostpolitik" Willy Brandt, Economisch Monetair Stelsel (Helmut Schmidt- Giscard d’Estaing), Helmut Kohl en de val van de muur, hereniging 1990 en de gevolgen daarvan nationaal en internationaal, zelfbewuste internationale politiek (Gerhard Schröder-Irak).
  7. De periode Merkel, Europese politiek (crises), internationale politiek (China, VS, Rusland), binnenlandse politieke ontwikkelingen (opkomst AfD, rechts-extremisme, antisemitisme), het post-Merkel tijdperk, relatie Nederland- Duitsland.

7 woensdagen
september: 28
oktober: 5, 12, 19
november: 2, 9, 16
(26 okt geen college)
11.15-13.00 uur
Leiden

Werkvorm

Hoorcolleges met gelegenheid tot het stellen van vragen.

Studiemateriaal

Syllabus

U wordt aangeraden voor aanvang van de colleges te hebben gelezen:
Henk Letschert, Twee eeuwen Duitse Europapolitiek. Hoe Duitsland diepe sporen trok, uitg. Aspekt 2020. ISBN 9789463389372 (kosten € 27,95)
Dit boek vormt de basis van de collegereeks.

Colleges en syllabus € 250,25
(incl. koffie/thee)

Docent

Drs. Henk Letschert studeerde Internationale Betrekkingen aan de Vrije Universiteit en de Universiteit van Göttingen en was werkzaam als docent Europese Studies aan de Hogenschool NTI in Leiden. Daarnaast was hij Statenlid in Zuid-Holland en Europaspecialist van de Provincie Noord-Brabant. Vanuit die professionele achtergrond en zijn vele (familie)contacten over de grens houdt hij zich al decennialang bezig met Duitsland en de Duitse positie in Europa.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.