Logo Universiteit Leiden.

nl en

Historische avantgarde

Hemelbestormers van het interbellum in het perspectief van nu.

De periode van het Interbellum is voor de kunst in het algemeen en voor de literatuurgeschiedenis in het bijzonder een ongelooflijk interessante periode. De Eerste Wereldoorlog leidt niet alleen tot een nimmer geëvenaard aantal slachtoffers maar heeft ook een enorme impact op het sociaal-cultureel leven in West-Europa. In de kunsten buitelen vernieuwende stromingen als expressionisme, dadaïsme, vitalisme, futurisme, kubisme, surrealisme, nieuwe zakelijkheid en neoromantiek over elkaar heen.
Vlaanderen beleeft de bloedige loopgravenoorlog van zeer nabij en Nederland blijft neutraal in de ‘Grote oorlog’. Maar beide taalgebieden houden zich niet afzijdig van de radicale vernieuwingen in de kunst en geven er op geheel eigen wijze vorm aan. Veel maatschappelijke thema’s van nu vinden hun wortels in het interbellum waar het verzet tegen de traditie begint. Dada gaat de strijd aan met de kunsttradities, Anton de Kom verzet zich tegen de koloniale politiek en romanschrijvers baseren de karakterontwikkeling van hun personages op Freud.
In deze collegereeks bespreek ik van de hand een aantal belangrijke literaire werken de thema’s en stromingen uit deze periode van de literatuurgeschiedenis. Van de strijd van de Titaantjes van Nescio tegen ‘het dal der plichten’ tot de bekende ‘opvoeding en tucht’ thema’s van Bordewijk in Bint en Karakter. Naast werken van Nescio en Bordewijk worden ook werken van Paul van Ostaijen, Theo van
Doesburg, Martinus Nijhoff, Gerrit Achterberg, Jacques Bloem, Madelon Székely-Lulofs, Anton de Kom, Jan-Jacob Slauerhoff, Simon Vestdijk en Willem Elsschot besproken. De literaire teksten worden gezamenlijk geanalyseerd en in de historisch-maatschappelijke en literaire context geduid.

De collegereeks heeft de vorm van een gemengd hoor- en werkcollege. Na een inleiding bespreken we teksten of tekstfragmenten, die vooraf (gedeeltelijk) gelezen kunnen worden. Vrijwel alle literaire werken zijn zonder kosten digitaal beschikbaar (zie boekenlijst).

Fragment van het zelfportret van Theo van Doesburg in de Lakenhal, Leiden.

Onderwerpen per college

1. Dichtertje probeert te ontsnappen uit het dal der plichten: Nescio De Uitvreter, Titaantje, Dichtertje.
2. Bezette Stad , Dada & De Stijl: Van Ostaijen & Van Doesburg 1923 Wat is dada? / I.K. Bonset.
3. Er staat niet wat er staat: nieuwe poëten in gekende vormen. Martinus Nijhoff, Gerrit Achterberg en Jacques Bloem.
4. Geluiden van Overzee: reactie op het kolonialisme: Madelon Székely Lulofs Rubber en Anton de Kom Wij slaven van Suriname
5. In Nederland wil ik niet wonen. Slauerhoff en de kosmopolitische neo-romantiek.
6. Literatuur en Psychoanalyse Simon Vestdijk Else Böhler.
7. De kaas wordt duur betaald: Handel in ironie. Willem Elschot Kaas en Aan van der Lubbe
8. Tucht en opvoeding: F. Bordewijk Bint & Karakter.

8 woensdagen
oktober: 5, 12, 19
november: 2, 9, 16, 23, 30
(26 okt geen college)
11.15-13.00 uur
Leiden

Werkvorm

De cursus heeft de vorm van een gemengd hoor- en werkcollege. Na een inleiding bespreken we fragmenten van teksten. Er is ruimte voor discussie in de analyse van de teksten.
Thuis leest u 2 tot 6 uur per college, primaire literatuur.

Voorkennis is niet noodzakelijk, passie voor literatuur is belangrijker. De te lezen artikelen en boeken zijn in het Nederlands en vrijwel allemaal kosteloos digitaal beschikbaar.

Te lezen literaire werken

Nescio De uitvreter, Titaantjes en Dichtertje
2. Paul van Ostaijen Gedichten
Theo van Doesburg I.K. Bonset Versbeeldingen
Wat is dada?
3. Martinus Nijhoff De Wandelaar In: Verzamelde gedichten
Gerrit Achterberg Afvaart
en Grafschrift van Jacques Bloem
4. Madelon Szekely Lulofs Rubber 1931
Anton de Kom Wij slaven van Suriname
5. J.J. Slauerhoff Het verboden rijk
Gedichten in Verzamelde gedichten
6. Simon Vestdijk Else Böhler
7. Willem Elschot 1933 Kaas en Aaan Van der Lubbe
8. F. Bordewijk Bint (fragment)
Karakter

Studiemateriaal

De powerpoint wordt na het college ter beschikking gesteld.

Colleges € 286,-
(incl. koffie/thee)

Docent

Dr. Bart Vieveen promoveerde in de film- en literatuurwetenschap en is na zijn afscheid als rector/bestuurder van het Stedelijk Gymnasium werkzaam als auteur, docent, regisseur en dramaturg.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.