Logo Universiteit Leiden.

nl en

Schilderijlijsten

Oorspronkelijke inlijstingen in Nederland, 15e-20e eeuw

Data en tijden zijn nog onbekend. U kunt nog niet inschrijven.

De oorspronkelijke inlijsting is te beschouwen als onderdeel van de iconografie van het schilderij. Laatmiddeleeuwse schilders lieten het inlijsten niet over aan het toeval. Zij ontwierpen zelf hun inlijstingen die met paneel en al geproduceerd werden voordat er iets geschilderd werd. Ook later hielden schilders, zoals Rembrandt en Whistler, zich bezig met lijsten voor hun schilderijen.

Deze collegecyclus neemt u mee langs zeldzame voorbeelden van overgebleven oorspronkelijke inlijstingen vanuit de Bourgondische Nederlanden eeuw tot aan de moderne tijd. Lijstwerken worden bekeken vanuit onder meer architectuur, verluchte handschriften en edelsmeedkunst. Ook de invloed op lijstontwerpen van Italianisanten, modellenboeken en Hugenoten wordt toegelicht.

Na de middeleeuwen en de Noordelijke Renaissance komt het flamboyante snijwerk van de zeventiende eeuw aan bod. Daarna reizen we door in lijstenland, via de invloed van Franse Lodewijkstijlen, Empire en Biedermeier, naar de duizelingwekkende negentiende-eeuwse neostijlen. Via de Art Nouveau-, Art Deco- en de minimalistische inlijstingen komen we aan in het heden.

Behalve stijlgeschiedenis en morfologie gaat deze collegeserie ook over door de tijd beïnvloedde afwerkingen op schilderijlijsten, van verf en bladgoud tot ebbenhout en fineer van walvisbalein. De afwerking van de lijst vertelt een eigen verhaal en heeft grote invloed op onze beleving van het bijbehorende schilderij.

Ferdinand Bol: Zelfportret, 1669. Rijksmuseum Amsterdam, inventarisnummer SK-A-42

Opzet van de colleges

  • De uitvinding van het schilderij en Eyckiaanse inlijstingen met trompe l’oeil afwerkingen (15e eeuw)
  • Van gotische lijstprofielen naar renaissance lijstmodellen; na de beeldenstorm van  altaarstukken naar groepsportretten (16e eeuw)
  • Een rijkdom aan inlijsting in de gouden eeuw van de Republiek (17e eeuw). Blijvende Franse invloeden op de inlijsting van schilderijen na de Gouden Eeuw (18e eeuw)
  • Mechanische productiewijzen en tegenbewegingen. Inlijstingen uit Empire, Eclecticisme, Arts & Crafts, Impressionisme en Art Nouveau (19e eeuw)
  • Art Deco, Modernisme, Minimalisme en Museuminlijstingen (20e eeuw)
  • Excursie naar het Rijksmuseum Amsterdam (N.B. Zou het aantal deelnemers te groot zijn, dan zal er gesplitst moeten worden in kleinere groepen op verschillende tijden)

6 bijeenkomsten van 2 college-uren.
Data nog onbekend.
Leiden

Werkvorm

5 hoorcolleges met vragen en discussie 
1 museumexcursie
Thuis 2 tot 4 uur studeren per bijeenkomst. Behalve Engels is Duits lezen aan te bevelen.

Studiemateriaal

Syllabus.
Aanbevolen literatuur voorafgaand aan de colleges: Hans Belting, Spiegel der Welt – Die Erfindung des Gemäldes in den Niederlande, Verlag C.H. Beck, München, 1994. ISBN 9783406603419, € 20,-.
Literatuurlijst.
Powerpoints worden niet beschikbaar gesteld.

Colleges € 201,-
Met HOVO-fan-pas € 21,-
Bijkomende kosten: het boek van Belting.

Docent

Hubert Baija is promovendus aan de Universiteit van Amsterdam en heeft dertig jaar gewerkt bij het Rijksmuseum Amsterdam als restaurator en onderzoeker. Sinds 1997 onderwijst hij in stijlgeschiedenis, historische technologie en restauratie-ethiek, waarvan sinds 2005 aan de Universiteit van Amsterdam.  

Hubert Baija op de website van het Rijksmuseum.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.