Logo Universiteit Leiden.

nl en
(c) - Marc de Haan

Schilderijlijsten

Oorspronkelijke inlijstingen in Nederland, 15e-20e eeuw

De oorspronkelijke inlijsting is te beschouwen als onderdeel van de iconografie van het schilderij. Laatmiddeleeuwse schilders lieten het inlijsten niet over aan het toeval. Zij ontwierpen zelf hun inlijstingen die met paneel en al geproduceerd werden voordat er iets geschilderd werd. Ook later hielden schilders, zoals Rembrandt en Whistler, zich bezig met lijsten voor hun schilderijen.

Deze collegecyclus neemt u mee langs zeldzame voorbeelden van overgebleven oorspronkelijke inlijstingen vanuit de Bourgondische Nederlanden eeuw tot aan de moderne tijd. Lijstwerken worden bekeken vanuit onder meer architectuur, verluchte handschriften en edelsmeedkunst. Ook de invloed op lijstontwerpen van Italianisanten, modellenboeken en Hugenoten wordt toegelicht.

Na de middeleeuwen en de Noordelijke Renaissance komt het flamboyante snijwerk van de zeventiende eeuw aan bod. Daarna reizen we door in lijstenland, via de invloed van Franse Lodewijkstijlen, Empire en Biedermeier, naar de duizelingwekkende negentiende-eeuwse neostijlen. Via de Art Nouveau-, Art Deco- en de minimalistische inlijstingen komen we aan in het heden.

Behalve stijlgeschiedenis en morfologie gaat deze collegeserie ook over door de tijd beïnvloedde afwerkingen op schilderijlijsten, van verf en bladgoud tot ebbenhout en fineer van walvisbalein. De afwerking van de lijst vertelt een eigen verhaal en heeft grote invloed op onze beleving van het bijbehorende schilderij.

Ferdinand Bol: Zelfportret, 1669. Rijksmuseum Amsterdam, inventarisnummer SK-A-42

Opzet van de colleges

  • De uitvinding van het schilderij en Eyckiaanse inlijstingen met trompe l’oeil afwerkingen (15e eeuw)
  • Van gotische lijstprofielen naar renaissance lijstmodellen; na de beeldenstorm van  altaarstukken naar groepsportretten (16e eeuw)
  • Een rijkdom aan inlijsting in de gouden eeuw van de Republiek (17e eeuw). Blijvende Franse invloeden op de inlijsting van schilderijen na de Gouden Eeuw (18e eeuw)
  • Mechanische productiewijzen en tegenbewegingen. Inlijstingen uit Empire, Eclecticisme, Arts & Crafts, Impressionisme en Art Nouveau (19e eeuw)
  • Art Deco, Modernisme, Minimalisme en Museuminlijstingen (20e eeuw)
  • Excursie naar het Rijksmuseum Amsterdam (N.B. Zou het aantal deelnemers te groot zijn, dan zal er gesplitst moeten worden in kleinere groepen op verschillende tijden)

6 donder- en maandagen
2, 4, 8, 11, 15, 18 juni
11.15-13.00 uur
Leiden

Werkvorm

5 hoorcolleges met vragen en discussie 
1 museumexcursie
Thuis 2 tot 4 uur studeren per bijeenkomst. Behalve Engels is Duits lezen aan te bevelen.

Studiemateriaal

Syllabus.
Aanbevolen literatuur voorafgaand aan de colleges: Hans Belting, Spiegel der Welt – Die Erfindung des Gemäldes in den Niederlande, Verlag C.H. Beck, München, 1994. ISBN 9783406603419, € 20,-.
Literatuurlijst.
Powerpoints worden niet beschikbaar gesteld.

Colleges € 201,-
Met HOVO-fan-pas € 21,-
Bijkomende kosten: het boek van Belting.

Docent

Hubert Baija is promovendus aan de Universiteit van Amsterdam en heeft dertig jaar gewerkt bij het Rijksmuseum Amsterdam als restaurator en onderzoeker. Sinds 1997 onderwijst hij in stijlgeschiedenis, historische technologie en restauratie-ethiek, waarvan sinds 2005 aan de Universiteit van Amsterdam.  

Hubert Baija op de website van het Rijksmuseum.

Aanmelden

Aanmeldingsformulier voor de colleges met digitaal studiemateriaal

Dit is het reguliere aanmeldingsformulier. Het formulier biedt de mogelijkheid te betalen via Ideal, credit card of door middel van een factuur. NB U ontvangt na verzending van het ingevulde formulier een bevestiging, zodat u kunt controleren of de aanmelding is verwerkt.

Wanneer u meer dan twee collegereeksen volgt, kan het voordeliger zijn een HOVO-fan-pas aan te schaffen via Aanmelden voor veelplegers/grootverbruikers hieronder.

Aanmeldingsformulier voor de colleges met digitaal studiemateriaal

Medewerkers die momenteel aan de Universiteit Leiden verbonden zijn, kunnen met behulp van dit formulier inschrijven. Zij krijgen automatisch 50 % korting.

Het formulier biedt de mogelijkheid te betalen via Ideal, credit card of door middel van een factuur. NB U ontvangt na verzending van het ingevulde formulier een bevestiging, zodat u kunt controleren of de aanmelding is verwerkt.

Aanmeldingsformulier voor veelplegers/grootverbruikers (HOVO-fan-pas)

HOVO-deelnemers kunnen voor € 600,- een HOVO-fan-pas kopen die geldig is voor een half jaar: februari t/m juli en augustus t/m januari. Wie een dergelijke pas bezit kan zich gedurende het half jaar inschrijven voor een sterk gereduceerd tarief. (Zie de cursusbeschrijvingen.) U kunt dit formulier ook gebruiken wanneer u al een geldige HOVO-fan-pas heeft en dus alleen voor de cursus wilt inschrijven.

Aanmeldingsformulier en verzoek om korting

Voor wie in aanmerking wil komen voor de korting van 50% voor mensen met een inkomen rond het sociaal minimum. U dient dit gestandaardiseerde verzoek om korting uit te printen en ingevuld en ondertekend te versturen, vergezeld van kopieën van de gevraagde bewijzen, ten laatste drie weken voor aanvang van de cursus. Op grond van de gevraagde informatie over uw inkomen en vaste lasten besluit HOVO vervolgens of u voor korting in aanmerking komt.
De korting kan slechts gelden voor één collegereeks per semester. Korting op de kosten van excursies, reizen, boeken e.d. is niet mogelijk.
Dit formulier geeft geen mogelijkheid online te betalen: u ontvangt een factuur.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie