Logo Universiteit Leiden.

nl en

Imago Mundi

Het middeleeuwse wereldbeeld in kunst en iconografie 1100-1500

Middeleeuwse kunst is een afspiegeling van het middeleeuws wereldbeeld. Dat wijkt sterk af van het onze. Daarom vertellen de uitgebreide decoratieprogramma’s van kathedralen, rijk verluchte handschriften en altaarstukken ons een niet altijd herkenbaar, maar wel uitermate fascinerend verhaal. Waar gaat dat verhaal over?

Het middeleeuwse wereldbeeld is een strak geordend systeem met God als middelpunt. Daarmee is alles en iedereen verbonden. En tegelijkertijd verklaard.  Elementen uit de natuur, wetenschap, geschiedenis en ethiek hebben er hun plaats. Maar dan wel op middeleeuwse wijze. Dat leidt tot wonderlijke taferelen. Fabeldieren hebben een morele boodschap, de maanden van het jaar verwijzen naar seizoensarbeid, monsterlijke rassen bevolken de randen van de aarde, deugden vertrappen zonden, duivels slepen verdoemden naar de Hel, Christus triomfeert met Maria en engelen in de Hemel en heiligen confronteren ons indringend met hun martelaarschap. Later komen daar ook nog eens de heftige lijdensvoorstellingen van Christus bij samen met de uitgemergelde, deerniswekkende lijken uit de grafcultuur. Deze zijn een gevolg van spirituele literatuur, mysteriespelen, volksprediking en een groeiende aandacht voor de dood. En dat alles ten gunste van een overtuigende vertelling van Het Grote Verhaal: het heil van de mens. 

Dat Grote Verhaal wordt in Imago mundi verteld aan de hand van een breed overzicht van de middeleeuwse iconografie, haar bronnen en de ontwikkelingen die vanuit de samenleving van invloed zijn geweest.

De Natura Avium; De Pastoribus et Ovibus; Bestiarium; Mirabilia Mundi; Philosophia Mundi; Over de ziel, 1277 of later. Onbekende kunstenaar, Hugo of Fouilloy (Frans, ca.1110 - ca. 1173/1174), en William of Conches (ca. 1080 - voor 1154) (bron: getty.edu)

Inhoud

Imago mundi geeft een breed overzicht van de middeleeuwse iconografie, haar bronnen (waaronder middeleeuwse encyclopedieën) en de ontwikkelingen die vanuit de samenleving van invloed zijn geweest. De collegereeks is chronologisch en onderverdeeld in 8 thema’s.

  1. Het middeleeuwse wereldbeeld: wereldkaarten en bewoners.
  2. De middeleeuwse visie op de natuur: (fabel)dieren, monsterlijke rassen, edel(stenen), planten en dieren.
  3. De middeleeuwse visie op de wetenschap: de artes liberales uit antieke teksten, en de Heilige Schrift.
  4. De middeleeuwse visie op ethiek: de strijd tussen deugden en zonden.
  5. De middeleeuwse visie op de (heils)geschiedenis: typologieën in woord en beeld.
  6. Heiligen en relieken.
  7. Dood en hiernamaals.
  8. De geloofspraktijk: liturgie, devotie en de symboliek van het kerkgebouw.

8 donderdagen
oktober: 6, 13, 27
november: 3, 10, 17, 24
december: 1
(20 okt geen college)
11.15-13.00 uur
Leiden

Werkvorm

Hoorcolleges met vragen en discussie.
Thuis ca. 2-4 uur studeren per bijeenkomst.
Passieve beheersing van het Engels wordt verondersteld. Ervaring met internet is noodzakelijk.

Studiemateriaal

Bestanden van de Powerpoints en de vermelde literatuur.

De docent verstrekt ook een uitgebreidere literatuurlijst voor verdere verdieping en studie.

Literatuur die de basis vormt van de colleges

Peter van Dael, De verbeelding van het Woord. De Middeleeuwen (600-1500). Een iconografische studie. Gooi en Sticht, Kampen 2003.

Jan van Laarhoven, De beeldtaal van de christelijke kunst. Geschiedenis van de iconografie, uitgeverij Sun, Nijmegen 2008.

De Bijbel met Deuterocanonieke boeken.

Colleges en studiemateriaal € 286,-
(incl. koffie/thee)
De achtergrond literatuur kunt u aanschaffen in de boekhandel of via internet. Het meeste is tweedehands verkrijgbaar.

Docent

Dr. Kathleen Nieuwenhuisen is kunst- en cultuurhistoricus, doceert sinds 2000 kunstgeschiedenis aan verschillende universiteiten en Hovo-instellingen en werd in 2011 genomineerd voor de Onderwijsprijs van de Universiteit Utrecht. In 2013 richtte zij ART+CONTEXT op, haar bureau voor kunst- en cultuurgeschiedenis in Amsterdam.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.