Logo Universiteit Leiden.

nl en

Geschiedenis van de Joden in Nederland

Sinds de Middeleeuwen wonen en werken er Joden in Nederland. Vanaf die tijd zijn zij en hun activiteiten op zeer uiteenlopende wijze zichtbaar in de geschiedenis van het land: van de Sefardische rijkdom en het baanbrekende denken van Spinoza tot de armoede van Amsterdamse Jodenbuurt en de verschrikkingen van de Holocaust. Zij namen volop deel aan de bloei van handel en cultuur tijdens de Republiek, waren inzet van felle debatten in het tijdperk van Verlichting en Revolutie, zochten en vonden daarna hun eigen weg naar emancipatie en integratie. Na de catastrofe van de bezettingstijd, ontstond er voorzichtig een naoorlogs Nederlands-Joods leven dat zich weer een plaats in de Nederlandse samenleving heeft verworven.

Aan de hand van het recent verschenen overzichtswerk over dit onderwerp zal tijdens de colleges nader worden ingegaan op de belangrijkste aspecten van deze geschiedenis van de Joden en Joods leven in Nederland. Daarbij zal de aandacht zowel uitgaan naar de positie en lotgevallen van de Joden als een minderheid (als minderheden) in de Nederlandse samenleving als naar hun veelvormige verbondenheid met het internationale Jodendom (kerkelijk-religieus en zionistisch). Een centrale vraag zal zijn in hoeverre inderdaad sprake is van een bevolkingsgroep ‘de Joden in Nederland’ met een eigen karakter.  

Emmanuel de Witte: Interieur van de Portugese synagoge in Amsterdam, 1680, Rijksmuseum Amsterdam

Programma van de colleges

  • Inleiding, Middeleeuwse voorgeschiedenis en vroegste vestiging (Dr. David Wertheim).
  • Zeventiende eeuw (Dr. Tirtsah Levie Bernfeld)
  • Achttiende eeuw tot en met de Franse tijd (Prof.dr. Irene Zwiep)
  • 1814 tot 1870 (Dr. Bart Wallet)
  • 1870-1940 (Prof.dr. Hans Blom en drs. Joël Cahen)
  • De bezettingstijd (Prof.dr. Peter Romijn)
  • Na de oorlog (Dr. Bart Wallet)
  • Rondleiding in het Joods Historisch Museum Amsterdam (Drs. Hetty Berg)

Prof.dr. Hans Blom, emeritus-hoogleraar geschiedenis UvA, voormalig directeur NIOD.

Hans (J.C.H.) Blom (Leiden 1943) studeerde geschiedenis in Leiden en promoveerde daar in 1975 op De muiterij op De Zeven Provinciën. Reacties en gevolgen in Nederland. Vanaf 1970 was hij verbonden aan de universiteit van Amsterdam, vanaf 1983 als hoogleraar Nederlandse Geschiedenis. In 1996 werd hij, met behoud van het hoogleraarschap directeur van het Nederlandse Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Hij doceerde en publiceerde over uiteenlopende onderwerpen uit de Nederlandse geschiedenis van de 19e en 20e eeuw met bijzonder aandacht voor verzuiling en de bezettingstijd 1940-1945. Hij verwierf een zekere bekendheid bij een breder publiek met zijn inaugurele oratie In de ban van goed en fout? (1983) en door zijn betrokkenheid bij onderzoek naar geruchtmakende zaken De Affaire Menten (1979) en Srebrenica, een ‘veilig gebied’ (2002). Hij was redacteur en medeauteur van twee overzichtswerken Geschiedenis van de Nederlanden en Geschiedenis van de Joden in Nederland. In 2010-2011 was hij Cleveringahoogleraar in Leiden (oratie Hoe was het mogelijk? De Holocaust in de context van de Tweede Wereldoorlog).

Dr. David Wertheim

Dr. David Wertheim, directeur Menasseh ben Israel Instituut voor Joodse culturele en sociale studies.

David Wertheim  is directeur van het Menasseh ben Israel Institute for joodse sociaal-wetenschappelijke en cultuurhistorische studies te Amsterdam, een academisch samenwerkingsverband tussen het Joods Cultureel Kwartier en de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde onder meer: David J. Wertheim, Salvation through Spinoza, a Study of Jewish Culture in Weimar Germany (Brill: Leiden, 2011) en David J. Wertheim (ed.) The Jew as Legitimation, Jewish-Gentile Relations Beyond Antisemitism and Philosemitism (Palgrave, New York, 2017).

Dr. Tirtsah Levie Bernfeld

Dr. Tirtsah Levie Bernfeld, historicus, onafhankelijk onderzoeker.

Tirtsah Levie Bernfeld (1952) is onafhankelijk onderzoeker. Ze studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en Joodse Studies aan de Brandeis Universiteit (USA)  en de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem, waar zij promoveerde. Ze is gespecialiseerd in Europees- Joodse geschiedenis van de vroegmoderne periode en in het bijzonder in sociale aspecten van de Sefardische gemeente van vroegmodern Amsterdam, zoals armenzorg en vrouwengeschiedenis.  Haar boek Poverty and Welfare among the Portuguese Jews of Early Modern Amsterdam (Oxford: Littman Library of Jewish Civilization, 2012) won in 2012 in de Verenigde Staten de zogenaamde National Jewish Book Award. 

Prof.dr. Irene Zwiep

Prof.dr. Irene Zwiep, Hebreeuwse, Aramese en Syrische talen en culturen, Universiteit van Amsterdam.

Irene Zwiep (PhD 1995) is sinds 1997 als hoogleraar Hebreeuws en Joodse Studies verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Haar onderzoek richt zich op de Joodse intellectuele geschiedenis vanaf de middeleeuwen, met bijzondere aandacht voor Joodse taalfilosofie en de geschiedenis van de Hebraïstiek, de Joodse Verlichting en 19e eeuwse Joodse wetenschap en politiek.

Dr. Bart Wallet

Dr. Bart Wallet, Joodse geschiedenis, Universiteit van Amsterdam; religiegeschiedenis, Vrije Universiteit Amsterdam.

Bart Wallet is universitair docent politieke en religiegeschiedenis aan de Vrije Universiteit Amsterdam en joodse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Als gastcurator en wetenschappelijk adviseur was hij betrokken bij tentoonstellingen in het Joods Historisch Museum en Museum Sjoel Elburg. Hij promoveerde op achttiende-eeuwse Jiddische historiografie en heeft gepubliceerd over de integratie van joden in Nederland, de naoorlogse wederopbouw van het joodse leven en de relaties tussen de joden en het Huis van Oranje.

Drs. Joël Cahen

Drs. Joël Cahen, oud-directeur van het Joods Historisch Museum te Amsterdam.

Joel J. Cahen (Vught,1948) studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (1978) en vervolgens  Yiddish en Joodse geschiedenis aan het Max Weinreich Center for Advanced Jewish Studies van YIVO, Het Leo Baeck Institute, en Columbia University in New York. Van 1990 tot 2002 was hij hoofdconservator van Beth Hatefutsoth, Museum of the Jewish People) in Tel Aviv en vervolgens tot 2016 directeur van het Joods Historisch Museum, Amsterdam. Tegenwoordig werkzaam als historicus en adviseur op cultureel museaal gebied.

Prof.dr. Peter Romijn

Prof.dr. Peter Romijn, geschiedenis van de 20e eeuw, NIOD en Universiteit van Amsterdam.

Peter Romijn is historicus en hoofd Onderzoek van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies in Amsterdam. Hij is ook in deeltijd hoogleraar Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, gespecialiseerd in de geschiedenis van de 20e eeuw, in het bijzonder met betrekking tot de geschiedenis van het openbaar bestuur in tijden van oorlog en crises.
In zijn onderzoek houdt hij zich bezig met politieke en bestuurlijke collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog, ook in verband met de Jodenvervolging, verder met de erfenissen van collaboratie, waaronder de zuivering, berechting en maatschappelijke re-integratie van collaborateurs. Zijn lopend onderzoeksproject heeft als titel ‘Tien Jaar Oorlog!’ en dit onderzoekt de continuïteiten van oorlog en geweld in de Nederlandse geschiedenis vanaf het begin van de Duitse bezetting in mei 1940 tot aan het einde van de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog in 1949. Sinds 2017 is hij lid van het team van drie Nederlandse onderzoeksinstituten die het massale en grensoverschrijdende geweld van Nederlandse troepen in de context van de Indonesische nationale revolutie en dekolonisatie bestuderen.
Peter Romijn heeft gedoceerd aan de Universiteiten van Groningen en Amsterdam. Hij is Visiting Queen Wilhelmina Chair geweest aan Columbia University in New York City en ook gasthoogleraar aan de Friedrich-Schiller Universität in Jena (Duitsland).  Verder was hij visiting fellow aan het Remarque Institute (New York University), het Modern European History Research Centre (Oxford), het Centre for European Studies at Australian National University, Canberra, en Universitas Gadjah Mada (Yogyakarta, Indonesia). 

Drs. Hetty Berg

Drs. Hetty Berg, hoofdconservator Joods Historisch Museum Amsterdam.

Hetty Berg (1961) is Manager Museale Zaken en Hoofdconservator van het Joods Cultureel Kwartier. Ze studeerde Theaterwetenschap en heeft een MBA in management voor non-profit organisaties. Ze is sinds 1989 aan het Joods Historisch Museum verbonden. Van 2000-2007 was ze projectleider van de vernieuwing van het JHM en van 2007-2010 van de Portugese Synagoge. Ze heeft tientallen exposities gemaakt over uiteenlopende onderwerpen m.b.t. cultuurgeschiedenis, fotografie en kunst. Naast publicaties bij tentoonstellingen zijn er diverse (wetenschappelijke) artikelen van haar hand verschenen en was zij redacteur van verschillende boeken.

8 vrijdagen
5, 12, 19, 26 okt;
2, 9, 16, 23 nov
11.15-13.00 uur
Leiden
Alleen op 23 november: 11.00-13.00 uur Amsterdam (museumbezoek)

7 hoorcolleges met vragen, discussie
1 rondleiding

  • Hans Blom, David Wertheim, Hetty Berg en Bart Wallet (red.) Geschiedenis van de Joden in Nederland, Balans, 2017. ISBN 9789460034374 (hardcover), kosten € 49,95. ISBN 9789460034398 (ebook), € 24,95.
  • Voor een deel van de colleges zullen de PDFs van de powerpoints beschikbaar worden gesteld.

Colleges € 265,- (excl. kosten voor het studieboek)
Met HOVO-fan-pas € 33,-

Aanmelden

Aanmeldingsformulier voor de colleges

Dit is het reguliere aanmeldingsformulier. Ook studenten die reguliere opleidingen volgen aan de Universiteit Leiden (LEI) en medewerkers die momenteel aan de Universiteit Leiden verbonden zijn, kunnen met behulp van dit formulier inschrijven. Het formulier biedt de mogelijkheid te betalen via Ideal, credit card of door middel van een factuur. NB U ontvangt na verzending van het ingevulde formulier een bevestiging, zodat u kunt controleren of de aanmelding is verwerkt.

Aanmeldingsformulier voor veelplegers/grootverbruikers

HOVO-deelnemers kunnen voor € 600,- een HOVO-fan-pas kopen die geldig is voor een half jaar: februari t/m juli en augustus t/m januari. Wie een dergelijke pas bezit kan zich gedurende het half jaar inschrijven voor een sterk gereduceerd tarief. (Zie de cursusbeschrijvingen.) U kunt dit formulier ook gebruiken wanneer u al een geldige HOVO-fan-pas heeft en dus alleen voor de cursus wilt inschrijven.

Aanmeldingsformulier en verzoek om korting

Voor wie in aanmerking wil komen voor de korting van 50% voor mensen met een inkomen rond het sociaal minimum. U dient dit gestandaardiseerde verzoek om korting uit te printen en ingevuld en ondertekend te versturen, vergezeld van kopieën van de gevraagde bewijzen, ten laatste drie weken voor aanvang van de cursus. Op grond van de gevraagde informatie over uw inkomen en vaste lasten besluit HOVO vervolgens of u voor korting in aanmerking komt.
De korting kan slechts gelden voor één collegereeks per semester. Korting op de kosten van excursies, reizen, boeken e.d. is niet mogelijk.
Dit formulier geeft geen mogelijkheid online te betalen: u ontvangt een factuur.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie