Logo Universiteit Leiden.

nl en

Aspecten van een mensvisie

Onze innerlijke conflicten, onze zoektocht naar geluk

Een serie i.s.m. Home Academy

Dit hoorcollege gaat over kernvragen van het menselijk bestaan. Wat hebben we nodig voor een gelukkig leven? Of: wat te doen als we, zoals zo vaak, twee onverenigbare doelen tegelijk op het oog hebben? Die doelen kunnen moreel neutraal zijn, maar ze kunnen ook raken aan normen waar we ons aan te houden hebben, of aan waarden waar we in geloven. Waar hangen de keuzen die we dan maken zoal van af? Laat zich wel zorgeloos volhouden dat ‘de meeste mensen deugen’?

Zonder iets als een samenhangende mensvisie valt op vragen als deze geen voldoende steekhoudend antwoord te geven. Zo’n visie is ontwikkeld door Rob Wentholt. Hij was hoogleraar sociale wetenschap aan de Erasmus Universiteit. Op het eind van zijn leven (1924 – 2010) heeft hij haar neergelegd in een omvangrijke verhandeling vol uit het leven gegrepen voorbeelden, ‘The Nature of Human Nature’. Aan mij is de eer te beurt gevallen aan die mensvisie van hem nadere bekendheid te geven.

Wentholt schreef zijn boek vanuit een diepe bekommernis om de toekomst van de mensheid. Vergeleken met andere levende wezens, zo betoogde hij, beschikken wij mensen over een uniek sterk ontwikkeld vermogen om van onze ervaringen te leren, niet alleen individueel maar vooral ook collectief. Daarmee hebben we onszelf onbedoeld op een punt gebracht waar nu ons overleven zelf problematisch is geworden. In hoeverre kan een verscherpt inzicht in waarom we zo handelen àls we handelen onze kans op collectief overleven vergroten? Dat is de vraag waar dit college op uitloopt.

Francisco Goya: De hond, 1820-23, Madrid, Prado (bron: wikimedia)

Onderwerpen per college

Eerste uur
Leven en loopbaan van Rob Wentholt — een genie met writer’s block
Verhouding tussen ‘The Nature of Human Nature’, Experiment mensheid en dit hoorcollege
Het uitgangspunt: de twee fundamentele paradoxen van het menszijn

Tweede t/m vierde uur
Ingrediënten voor een gelukkig leven
De algemeen gedeelde strevingen van ons bewustzijn (zin- en betekenisgeving; greep; genotvol welbehagen; hechting; gewaardeerd worden; vervoering)

De mens op zijn best
Recapitulatie
Onze bewustzijnshuishouding
Van individueel naar collectief gedrag

Vijfde t/m zevende uur
Morele kernkwesties (de lemper in het Jappenkamp; keuze-dilemma’s in soorten en maten; wensen, normen en waarden; ons geweten; de psychodynamica van innerlijke conflicten; sympathie en empathie; het niet te ontlopen subject/object dilemma)

Recapitulatie
Van individueel naar collectief gedrag

Achtste uur
Het probleem aller problemen: geen recepten, wel een realistisch perspectief
Pro-sociale vooruitzichten: de balans opgemaakt
Drie revoluties en hun houdbaarheidsdatum: de Wetenschappelijke, de Industriële en de Humanitaire

Slotsom

4 dinsdagen
september: 13, 20, 27
oktober: 4
11.15-13.00 uur
Leiden

Werkvorm

Hoorcolleges waarbij opnames worden gemaakt door Home Academy. De opnames maken het niet mogelijk op elk moment het college te onderbreken met vragen. Aan het eind van elke bijeenkomst is daar tijd voor beschikbaar.
Thuis studeren is niet nodig.

Studiemateriaal

De colleges zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op Floris Cohen & Rob Wentholt: Experiment mensheid, Prometheus 2021, ISBN 9789044648041 € 30.

Materiaal dat geschikt is ter voorbereiding, of om tijdens het college aan nadere verdieping bij te dragen, bevindt zich op https://natureofhumannature.files.wordpress.com/2021/02/outline.pdf.

Colleges € 111,-
(incl. koffie/thee)

Docent

Prof. dr. H.F. (Floris) Cohen is historicus van de natuurwetenschap. In 2021 publiceerde hij Experiment mensheid, waar hij in dit college een royale greep uit doet.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.