Logo Universiteit Leiden.

nl en
(c) - Marc de Haan

Moderne filosofie en de wedergeboorte van de Tragedie

Truth comes, as a shock of unexpected pain

De ‘condition humaine’ is tragisch: noodlot en de fundamentele tekortkomingen van de wereld blijven evenzeer onvermijdelijk als onaanvaardbaar. De tragedie, die sinds Aischylos een ‘inzicht door lijden’ belichaamt, is de meest filosofische kunstvorm. Wat was de aard van dit tragische inzicht? Plato’s politeia en Aristoteles’ poëtika getuigen van vroege wijsgerige interesse voor deze theatrale ‘uitvinding’, waarin de Griekse polis zichzelf publiekelijk op toneel ondervraagt. Later beschouwen Kant, Goethe, Schiller, Hegel en vooral Nietzsche “het tragische” als filosofische denkfiguur: dit bracht een ware esthetisch-artistieke revolutie teweeg. Tragiek speelt een sleutelrol in kunst maar ook in religie, recht, ethiek en politiek: via Renaissance, Verlichting en Romantiek verbindt deze notie de klassieke wereld met ons postmoderne tijdperk.

Dit “tragische denken” aan het begin van het moderne tijdperk reageerde op ingrijpende veranderingen in het besef van tijd en geschiedenis: het toonde grote ontvankelijkheid voor kwesties rond grenzen, scheidingen, vormgeving, tegenstellingen. Tragiek ontstaat op grensvlakken van tijdperken, als de oude orde gaat verdwijnen, maar het nieuwe nog niet vanzelfsprekend kan zijn.

Ook vandaag geeft tragisch inzicht betekenis aan tijdsgebonden gebeurtenissen, zoals Europese grenspolitiek in tijden van migratiestromen, conflicten tussen burgerrechten en mensenrechten of de afkalvende hegemoniale macht van westerse cultuur. Dit inzicht beroert tegelijk tijdloze vragen rond menselijke eindigheid; de fragiliteit van het goede; strijdigheden tussen recht en vrede, streven naar erkenning versus verlangen naar geluk. Tragisch is menselijk bestaan in begrenzende horizonten tegenover de ambigue aantrekkingskracht van onbegrensde mogelijkheden.

Colleges zijn steeds een tweeluik: filosofische denkbeelden rond “het tragische” worden verrijkt met fragmenten uit exemplarische tragedies: Sophokles’ Oedipous Rex, Shakespeare’s Hamlet, Racine’s Pheadra, Schillers Maria Stuart, Wagners Ring, Thomas Manns roman-tragedie: Dr. Faustus. Centraal staat geen gedateerde 19e eeuwse thematiek, maar het eigentijds onbehagen rond globalisering en angst voor de onbeheersbare technologische tijdsgeest. Welk theater kan vandaag het tragische in onze leefwereld te verbeelden?

Tom Dommisse is filosoof en docent muziekesthetica en cultuurfilosofie aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag en bij Academic Center for Performance Arts, Universiteit Leiden.

10 donderdagen
7, 14, 21, 28 mrt; 4, 11
18 apr; 9, 16, 23 mei
15.15-17.00 uur
Leiden

Hoorcollege met vragen, tekstpassages, video-filmfragmenten, discussie.
Studietijd van ca. 3-4 uur per week voor het lezen van een duidelijk aangegeven selectie uit grote tragedies, en door de docent aangeleverde filosofische teksten.

Voor een deel van de colleges zullen teksten op PDF’s ter beschikking worden gesteld.
Powerpoints worden niet verspreid.
Korte literatuurlijst voor wie zich wil verdiepen in het grensvlak tussen moderne filosofie en tragedies.


 

Colleges € 325,-
Met HOVO-fan-pas € 35,-

Aanmelden

Aanmeldingsformulier voor de colleges met digitaal studiemateriaal

Dit is het reguliere aanmeldingsformulier. Ook studenten die reguliere opleidingen volgen aan de Universiteit Leiden (LEI) en medewerkers die momenteel aan de Universiteit Leiden verbonden zijn, kunnen met behulp van dit formulier inschrijven. Het formulier biedt de mogelijkheid te betalen via Ideal, credit card of door middel van een factuur. NB U ontvangt na verzending van het ingevulde formulier een bevestiging, zodat u kunt controleren of de aanmelding is verwerkt.

Aanmeldingsformulier voor veelplegers/grootverbruikers

HOVO-deelnemers kunnen voor € 600,- een HOVO-fan-pas kopen die geldig is voor een half jaar: februari t/m juli en augustus t/m januari. Wie een dergelijke pas bezit kan zich gedurende het half jaar inschrijven voor een sterk gereduceerd tarief. (Zie de cursusbeschrijvingen.) U kunt dit formulier ook gebruiken wanneer u al een geldige HOVO-fan-pas heeft en dus alleen voor de cursus wilt inschrijven.

Aanmeldingsformulier en verzoek om korting

Voor wie in aanmerking wil komen voor de korting van 50% voor mensen met een inkomen rond het sociaal minimum. U dient dit gestandaardiseerde verzoek om korting uit te printen en ingevuld en ondertekend te versturen, vergezeld van kopieën van de gevraagde bewijzen, ten laatste drie weken voor aanvang van de cursus. Op grond van de gevraagde informatie over uw inkomen en vaste lasten besluit HOVO vervolgens of u voor korting in aanmerking komt.
De korting kan slechts gelden voor één collegereeks per semester. Korting op de kosten van excursies, reizen, boeken e.d. is niet mogelijk.
Dit formulier geeft geen mogelijkheid online te betalen: u ontvangt een factuur.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie