Universiteit Leiden Universiteit Leiden

Nederlands English

Centre for Modern Urban Studies

Den Haag herontdekt zijn joodse verleden

Het is al vaak gezegd, maar het kan niet vaak genoeg herhaald worden: Den Haag en Scheveningen hebben nauwelijks weet van hun joodse verleden.

Wie op zoek gaat naar de joodse geschiedenis van de stad, zowel in het Spuikwartier en in het Bezuidenhout als in Scheveningen, komt niet ver. De verhalen van de mensen om wie het gaat, zijn in nevelen gehuld.

Dat valt om meerdere redenen te betreuren. Om te beginnen heeft de joodse bevolkingsgroep door de eeuwen heen een sterk stempel gedrukt op het Haagse sociale leven –niet alleen in de binnenstad. De joodse gemeenschap bracht belangwekkende figuren voort, terwijl hun aandeel in de lokale geschiedenis lijkt te zijn verdwenen. De Tweede Wereldoorlog heeft een cesuur aangebracht; het leeuwendeel van de ruim 17.000 Haagse joden is door de nazi’s weggevoerd, slechts een klein deel keerde terug. Die tragedie heeft een gat geslagen in het collectieve geheugen van de stad, waardoor de toegang tot een deel van het Haagse verleden is versperd.

Historisch onderzoek

Wim Willems en Hanneke Verbeek zijn enkele jaren geleden een opvallend historisch onderzoek gestart. Niet alleen het onderwerp is noemenswaardig, ook de internationaal gerichte aanpak is uniek. Uitgangspunt is één straat op één moment in de tijd. Van daaruit wordt uitgezoomd naar de wijk, de buurt, de stad, het land en de wereld - van 1942 terug in de tijd tot 1900. De straat in kwestie is de Harstenhoekweg in Scheveningen, waar aan de vooravond van de razzia’s 66 joodse families op 51 adressen woonden – op een totaal van 171 woonhuizen. Het onderzoek heeft tal van verrassende en indrukwekkende verhalen opgeleverd, met bijzondere contacten – verspreid over de wereld - met getuigen, kinderen en kleinkinderen van overlevenden.

Begin mei 2014 is een tweetalige website gelanceerd, die de deuren tot deze huizen opent. Bezoekers kunnen door virtuele familiealbums bladeren en meer te weten komen over de personen die op al die adressen woonden. Tegelijkertijd worden getuigen (Joods en niet-Joods) of nazaten opgeroepen hun informatie toe te voegen en het historische project te voeden.

In het najaar van 2015 is dit project uitgemond in het boek 'Hier woonden wij. Hoe een stad zijn Joodse verleden herontdekte', uitgegeven bij Prometheus.

Open Joodse Huizen

In dezelfde geest is het project Open Joodse Huizen gestart. In 2013 bleek dit project in een behoefte te voorzien van 1500 Haagse bewoners en buurtgenoten met interesse in de vooroorlogse joodse geschiedenis van hun huis, straat of buurt .